Marian Grześczak
Marian Grześczak Warszawa, 21 maja 2006 | |||
Data i miejsce urodzenia | 22 marca 1934 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 27 stycznia 2010 | ||
Narodowość | Polska | ||
Dziedzina sztuki | literatura | ||
Ważne dzieła | |||
| |||
Odznaczenia | |||
![]() | |||
| |||
| |||
Strona internetowa |
Marian Grześczak ps. „Jerzy Bernasowski”, „Marek Konarz”, „Mariusz Rudin” (ur. 22 marca 1934 w Nochowie koło Śremu, zm. 27 stycznia 2010 w Warszawie[1] ) – polski poeta, prozaik, dramaturg, eseista, tłumacz literatury pięknej, krytyk literacki.
Życiorys
Syn Wawrzyńca Grześczaka i Heleny z domu Zielonka. Po wybuchu II wojny światowej uczęszczał do szkoły powszechnej w Golinie k. Jarocina. W 1952 ukończył Liceum im. Tadeusza Kościuszki w Jarocinie i podjął studia polonistyczne i bohemistyczne na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.
Debiutował w 1955 publikując wiersze w dodatku do „Gazety Poznańskiej” pt. „Widnokrąg”. Współzałożyciel i kierownik artystycznego Klubu Studenckiego „Od Nowa” oraz współtwórca grupy poetyckiej „Wierzbak”.
Publikował utwory poetyckie, artykuły i przekłady z języka czeskiego w czasopismach: „Wyboje” (1956–1957), „Tygodnik Zachodni” (1956–1957), „Kaktus” (utwory satyryczne pod ps. „Heretyk”, „Ezopek Kręty”), „Od Nowa” (1957–1960), „Współczesność” (1958–1969), „Odra” (1958–1972).
W 1959 przeniósł się do Warszawy. Był kierownikiem działu tygodnika studenckiego „Od Nowa”. Od 1960 współpracował z miesięcznikiem „Twórczość”. Od 1961 do 1963 pracował w Komisji Kultury Rady Naczelnej ZSP. Współpracował z teatrem „Kalambur” we Wrocławiu. Od 1962 publikował też w „Tygodniku Kulturalnym”. W 1963 był współzałożycielem pisma „Itd”, a następnie (do 1965) sekretarzem redakcji i zastępcą redaktora naczelnego. W 1965 był współzałożycielem miesięcznika „Poezja”, pełniąc tam do marca 1968 funkcję sekretarza redakcji (w 1967 r. prowadził tu także dział pt. „W kraju”).
Od 1967 był autorem wielu słuchowisk emitowanych w Polskim Radio (m.in.: Zjadanie ognia – 1967, Ten, który przychodzi – 1971, Gorzkie winogrona – 1972, Słowem uweselone, niebem przysypane – 1975, Dotknięcie skrzydeł – 1977, Złota grzechotka – 1980, Sto pierwsza pieśń Boskiej Komedii – 1983, Niech chleb się stanie, i ryba, i woda źródlana – 1985, Ptaszki – 1986, Ukoronowanie – 1987).
W latach 1969–1970 był członkiem redakcji pisma „Dysk Olimpijski”, współredagował też dział kulturalny tygodnika „Sportowiec”. W latach 1971–1972 współpracował z miesięcznikiem „Scena”. Od 1974 do 1978 był zastępcą redaktora naczelnego „Tygodnika Kulturalnego”. Od 1980 do 1981 publikował w tygodniku „Literatura” cykl felietonów pt. „Sposoby poezji”, kierując jednocześnie działem poezji w „Twórczości”. W 1982 był kierownikiem redakcji dramatu radiowego Polskiego Radia. W latach 1990–1996 pełnił funkcję konsula w Czechosłowacji i radcy ambasady w Republice Słowackiej oraz dyrektora Ośrodka Kultury Polskiej w Bratysławie.
Poza własną działalnością pisarską przetłumaczył na język polski utwory wielu poetów czeskich, słowackich, chorwackich, rosyjskich i izraelskich, m.in. Františka Halasa, Vladimira Holana, Miroslava Holuba, Jana Pilařa i Jaroslava Seiferta.
W latach 1965–1983 członek Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej (z której został usunięty). Członek Związku Literatów Polskich (1960–1983; od 1974 do 1983 członek Zarządu Głównego), Stowarzyszenia Pisarzy Polskich (współzałożyciel; 1989-2010; prezes Zarządu Głównego w latach 1996–1999[1] ); oraz Polskiego PEN Clubu (1989–2010).
Mieszkał w Ząbkach k. Warszawy.
Kwestia współpracy ze Służbą Bezpieczeństwa
Według zachowanych materiałów Służby Bezpieczeństwa miał być zarejestrowany przez Grupę IVa Wydziału III KS MO jako KO Redaktor w 1965 roku, przerejestrowany na KP w 1966 roku. Kontaktu zaniechano ze względu na sygnowany przez Grześczaka list przeciwko usunięciu Leszka Kołakowskiego z partii. Wyrejestrowany z kartoteki kontaktów operacyjnych, objęty inwigilacją w ramach KE Gawron[2].
Nagrody i wyróżnienia
- 1960 – Nagroda Listopada Poetyckiego (za najciekawszy debiut roku – tom Lumpenezje)
- 1960 – Nagroda Czerwonej Róży (za Lumpenezje);
- 1968 – I nagroda w konkursie poetyckim zorganizowanym z okazji igrzysk olimpijskich w Meksyku (za poemat Jasność);
- 1969 – Srebrny Wawrzyn Polskiego Komitetu Olimpijskiego;
- 1970 – nagroda Pierścienia Klubu Studentów Wybrzeża „Żak” (za całokształt twórczości poetyckiej);
- 1972 – I nagroda w konkursie poetyckim zorganizowanym z okazji igrzysk olimpijskich w Monachium (za poemat Człowiek dźwiga ciężary);
- 1974 – Nagroda im. Stanisława Piętaka;
- 1999 – nagroda Ministra Kultury za całokształt twórczości;
- 2000 – godność Honorowego Poety Skopje;
- 2004 i 2009 – Nagroda Literacka im. Władysława Reymonta[3];
- 2004 i 2009 – Złoty Wawrzyn Polskiego Komitetu Olimpijskiego;
- 2009 – Medal Pamiątkowy Stowarzyszenia Autorów ZAiKS
- 2009 – Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”[4]
Twórczość
- Lumpenezje (poezje; Wydawnictwo Poznańskie 1960)
- Wyjście z pozorów (poezje; Państwowy Instytut Wydawniczy 1961)
- Kurt (widowisko poetyckie; Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza 1963)
- Pożegnanie Norymbergi (poezje i miniatury prozatorskie; Wydawnictwo Poznańskie 1965)
- Gęste światło (poezje; Państwowy Instytut Wydawniczy 1965)
- Naczynie poważne (poezje; Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik” 1967)
- Jasność (poezje; Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik” 1970)
- Człowiek dźwiga ciężary (poezje; Generacje 1972; przekład czeski: Človek zvada břemena, Praga 1980)
- Trzeci wiersz. Przypadki teatru poezji (szkice; Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza 1973)
- Prawdziwe zmyślanie (proza dla dzieci; Biuro Wydawniczo-Propagandowe RSW Prasa-Książka-Ruch 1974)
- Sierpień, tętnienie (poezje; Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza 1975)
- Mam pomysł. Drugie prawdziwe zmyślanie (proza dla dzieci; Krajowa Agencja Wydawnicza 1976)
- Odyseja, Odyseja (powieść; Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik” 1976, 1979, 1983)
- Wiersze wybrane (Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik” 1977)
- Krokodyla zabawa. Trzecie prawdziwe zmyślanie (proza dla dzieci; Krajowa Agencja Wydawnicza 1977)
- Przedszkole wesołych przygód. Czwarte prawdziwe zmyślanie (proza dla dzieci; Krajowa Agencja Wydawnicza 1978)
- Kwartał wierszy (Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik” 1980)
- Złota grzechotka (dramat; „Scena” nr 5/1980)
- Wiersze (Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik 1986; seria: „Poeci polscy”)
- Niebo jaskółek. Liryki wybrane (poezje; Wydawnictwo Dolnośląskie 1999)
- Atena strząsająca oliwki (poezje; Agawa 2003)
- Baran na złotej morwie (poezje; Wydawnictwo Adam Marszałek 2004)
- Snutki (poezje; Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik” 2006)
- Widziane w blasku. Czwartek w czerni (wybór poematów; Agawa 2007)
- Nike niosąca blask. Rzecz olimpijska (poezje; Państwowy Instytut Wydawniczy 2008)
- Wersety jerozolimskie (poezje; Wydawnictwo Nisza 2012)
Przypisy
- ↑ a b Marzec 2010 ↓.
- ↑ Marzec 1968 w dokumentach MSW, t. 1: Niepokorni, Warszawa 2008, s. 287.
- ↑ Związek Rzemiosła Polskiego: Laureaci Nagrody Literackiej im. Władysława Reymonta w latach 1994–2009. [dostęp 2014-09-12].
- ↑ Mariana Grześczak – aktualności [online], grzesczak.pl, 23 marca 2009 [dostęp 2013-01-05] .
Bibliografia
- Bartosz Marzec: Odszedł poeta skrywanych uczuć. Rzeczpospolita, 2010-01-28. [dostęp 2017-01-18].
Linki zewnętrzne
- Marian Grześczak (1934–2010) – oficjalna strona internetowa
- Marian Grześczak w obiektywie Włodzimierza Wasyluka
- Marian Grześczak – publikacje w bibliotece Polona