Melisa lekarska
![]() | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | astropodobne | ||
Rząd | jasnotowce | ||
Rodzina | jasnotowate | ||
Rodzaj | melisa | ||
Gatunek | melisa lekarska | ||
Nazwa systematyczna | |||
Melissa officinalis L. Sp.Pl.2 1753 | |||
| |||
|
Melisa lekarska (Melissa officinalis L.) – gatunek byliny z rodziny jasnotowatych. Ludowe nazwy: rojownik, pszczelnik, matecznik, starzyszek, cytrynowe ziele. Rośnie dziko w Afryce Północnej (Maroko, Tunezja, Madera, Wyspy Kanaryjskie), Europie Południowej i w Azji (Azja Zachodnia i Środkowa, Kaukaz, Pakistan), rozprzestrzenia się także gdzieniegdzie poza tymi obszarami[3]. Obecnie jest znana i uprawiana na całym świecie, również w Polsce.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b1/Melisa_poland_and_germany.jpg/220px-Melisa_poland_and_germany.jpg)
Morfologia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/51/Melissa_officinalis1.jpg/220px-Melissa_officinalis1.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b8/Melissa_officinalis%2C_2020-07-11%2C_Beechview%2C_01.jpg/220px-Melissa_officinalis%2C_2020-07-11%2C_Beechview%2C_01.jpg)
- Pokrój
- Roślina dorastająca do 60 cm wysokości.
- Liście[4]
- Liście mają ogonek różnej długości. Blaszka jest szerokojajowata do ok. 8 cm długości i 5 cm szerokości, ostra na szczycie, w nasadzie okrągława do sercowatej. Brzegi blaszki są karbowane do ząbkowanych. Powierzchnia górna jest intensywnie zielona, powierzchnia dolna jest zielona, jaśniejsza, z wyraźnie widocznym nerwem głównym i wypukłym, siateczkowatym unerwieniem. Rozproszone włoski występują na powierzchni górnej i wzdłuż nerwów na powierzchni dolnej, która wykazuje także delikatne punktowanie.
- Kwiaty
- Na wiosnę i w lecie kiście małych, jasnożółtych kwiatków rozkwitają w miejscach połączeń liści z łodygą.
Zastosowanie
- Surowiec zielarski
- Liść melisy (Melissae folium) – wysuszony liść o zawartości nie mniej niż 1,0% kwasu rozmarynowego. Surowiec posiada zapach przypominający cytrynę[4].
- Działanie
- Zaobserwowano działanie uspokajające i poprawiające tempo wykonywania obliczeń[5][6], zmniejszenie bezsenności i stanów lękowych[7], także łagodzenie depresji oraz nerwicy[8]. Ilość badań klinicznych na efektach melisy jest jednak ograniczona, a ich wyniki nie są definitywne[9].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d4/Meliska.jpg/220px-Meliska.jpg)
Uprawiana jest od dawna w wielu rejonach Europy i na całym świecie.
- Najczęściej spożywana jest w formie naparu.
- Ze względu na walory smakowe świeże liście doskonale pasują do sałatek, nadając im cytrynowy smak. Dobrze zastępuje trawę cytrynową. Suszona melisa traci cytrynowy aromat.
- Wykorzystywana jest do produkcji likierów[potrzebny przypis].
Roślina bardzo miododajna, ulubiona przez pszczoły, co zostało odzwierciedlone w nazwach (po grecku melitta to pszczoła, po łacinie mel to miód). Polskie nazwy ludowe rojownik i pszczelnik wywodzą się z tradycji nakazującej natrzeć wnętrze nowego ula świeżym zielem, co gwarantowało, że zagnieżdżały się w nim pszczoły zaraz po wyrojeniu[potrzebny przypis].
Roślina kosmetyczna
Stosowana w ziołowych mieszankach wykorzystywanych do tonizujących kąpieli i w kosmetykach do przetłuszczającej się cery i włosów[10].
Rozmnażanie
- Melisę lekarską rozmnaża się poprzez wysiew nasion do inspektów ogrodniczych w marcu. Uzyskaną rozsadę sadzi się w docelowym miejscu w okolicach maja, (po ustaniu przymrozków).
- Rozstawa powinna wynosić ok. 20–40 cm. Melisę można również rozsadzać wegetatywnie, dzieląc starsze, rozrośnięte rośliny[11].
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-03-31] (ang.).
- ↑ Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2011-01-02].
- ↑ a b Farmakopea Polska X, Polskie Towarzystwo Farmaceutyczne, Warszawa: Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, 2014, s. 4276, ISBN 978-83-63724-47-4 .
- ↑ DO. Kennedy, W. Little, AB. Scholey. Attenuation of laboratory-induced stress in humans after acute administration of Melissa officinalis (Lemon Balm). „Psychosom Med”. 66 (4), s. 607-613, 2004. DOI: 10.1097/01.psy.0000132877.72833.71. PMID: 15272110.
- ↑ DO. Kennedy, AB. Scholey, NT. Tildesley, EK. Perry i inni. Modulation of mood and cognitive performance following acute administration of Melissa officinalis (lemon balm). „Pharmacol Biochem Behav”. 72 (4), s. 953-964, 2002. DOI: 10.1016/S0091-3057(02)00777-3. PMID: 12062586.
- ↑ J. Cases, A. Ibarra, N. Feuillère, M. Roller i inni. Pilot trial of Melissa officinalis L. leaf extract in the treatment of volunteers suffering from mild-to-moderate anxiety disorders and sleep disturbances. „Med J Nutrition Metab”. 4 (3), s. 211-218, 2011. DOI: 10.1007/s12349-010-0045-4. PMID: 22207903. PMCID: PMC3230760.
- ↑ AE. Taiwo, FB. Leite, GM. Lucena, M. Barros i inni. Anxiolytic and antidepressant-like effects of Melissa officinalis (lemon balm) extract in rats: Influence of administration and gender. „Indian J Pharmacol”. 44 (2), s. 189-192, 2012. DOI: 10.4103/0253-7613.93846. PMID: 22529473.
- ↑ JavidJ. Ghazizadeh JavidJ. i inni, The effects of lemon balm ( Melissa officinalis L.) on depression and anxiety in clinical trials: A systematic review and meta‐analysis, „Phytotherapy Research”, 35 (12), 2021, s. 6690–6705, DOI: 10.1002/ptr.7252, ISSN 0951-418X [dostęp 2024-03-27] (ang.).
- ↑ Bohumír. Hlava: Rośliny kosmetyczne. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1984, s. 148. ISBN 83-09-00765-5.
- ↑ Melisa lekarska [online], wymarzonyogrod.pl [dostęp 2013-02-21] (pol.).
- Britannica: plant/balm
- Universalis: melisse
- SNL: sitronmelisse
- DSDE: citronmelisse
- BioLib: 41093
- EoL: 582374
- EUNIS: 173840
- Flora of China: 200019809
- Flora of North America: 200019809
- FloraWeb: 3662
- GBIF: 5341501
- identyfikator iNaturalist: 59901
- IPNI: 450084-1
- ITIS: 32565
- NCBI: 39338
- Plant Finder: 281399
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): kew-124103
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:450084-1
- Tela Botanica: 41898
- identyfikator Tropicos: 17600147
- USDA PLANTS: MEOF2
- CoL: 3ZJGV