Monika Gruchmanowa
Data i miejsce urodzenia | 13 listopada 1922 |
---|---|
Data i miejsce śmierci | 14 sierpnia 2001 |
profesor | |
Specjalność: językoznawstwo | |
Alma Mater | |
Doktorat | 1961 |
Habilitacja | 1970 |
Profesura | 1983 |
Uczelnia | |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() |
Monika Gruchmanowa (z domu Mrozówna, ur. 13 listopada 1922 w Gelsenkirchen-Horst, Westfalia, zm. 14 sierpnia 2001 w Poznaniu) – profesor UAM, językoznawca, socjolingwista, znawca języka polskiego i gwary poznańskiej.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e9/Marklowice_szko%C5%82a_523.jpg/220px-Marklowice_szko%C5%82a_523.jpg)
Życiorys
Pochodziła z górniczej rodziny, która wcześniej wyemigrowała z północnej Wielkopolski. Ojciec był działaczem polonijnym. Dzieciństwo spędziła w Lubomi, wsi położonej pomiędzy Wodzisławiem Śląskim i Raciborzem. W 1936 ukończyła szkołę podstawową w Marklowicach i poszła do gimnazjum w Rybniku. Następnie uczęszczała do Liceum Ogólnokształcącego im. Adama Mickiewicza w Lublińcu, gdzie w 1946 zdała maturę. Tam też poznała przyszłego męża – Bohdana. W latach 1946–1951 studiowała filologię w Poznaniu. W 1950 wzięła ślub. W 1951 uzyskała tytuł magistra (praca na temat gwary wsi Olza w powiecie wodzisławskim). Zaraz potem została asystentem w Katedrze Języka Polskiego na UAM. W 1961 otrzymała tytuł doktora, w 1970 doktora habilitowanego, w 1983 profesora nadzwyczajnego, a w 1991 profesora zwyczajnego.
W latach 1969–1972 była kierownikiem Zakładu Filologii Polskiej Wyższego Studium Nauczycielskiego (w strukturach UAM). W latach 1973–1976 została dyrektorem Instytutu Filologii Polskiej UAM, a w latach 1976–1979 prodziekanem Wydziału Filologicznego. Do 1988 kierowała Zakładem Języka Polskiego. W końcowej fazie życia ciężko chorowała na chorobę stawów.
Została pochowana na cmentarzu Jeżyckim w Poznaniu[1] (kwatera P, rząd 1, grób 14). Jedna z ulic w Poznaniu na Strzeszynie nosi jej imię.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3e/Gr%C3%B3b_prof._Moniki_Gruchmanowej.jpg/220px-Gr%C3%B3b_prof._Moniki_Gruchmanowej.jpg)
Praca naukowa
W pracy naukowej zajmowała się przede wszystkim dialektologią. Działała w trzech głównych nurtach:
- dialektologia (badania dialektologiczne w latach 50. XX wieku napotykały duże trudności – ludność wsi była zastraszona przez komunistów, niepopularne były germanizmy, a władza lokalna – nieufna),
- język polonii amerykańskiej, zwłaszcza badania polonii w miejscowości Independence w stanie Wisconsin, założonej przez osadników z Popielowa w Opolskiem w drugiej połowie XIX wieku. Wniosła ponadto duży wkład do teorii i metodyki badań socjolingwistycznych języka Polonii,
- polszczyzna Poznania.
Monika Gruchmanowa była oceniana jako świetny dydaktyk i pracownik terenowy. Większość badań przeprowadzała in situ, często mimo niekorzystnych uwarunkowań i złej koniunktury politycznej. Posiadała szeroko rozbudowane umiejętności syntetyczne.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e4/Poznan_41_pomnik_rowerzysty.jpg/220px-Poznan_41_pomnik_rowerzysty.jpg)
Publikacje
- prace przy Małym Atlasie Gwar Polskich pod redakcją Kazimierza Nitscha,
- Gwary Kramsk, Podmokli i Dąbrówki w województwie zielonogórskim – 1969,
- Gwary zachodniej Wielkopolski – 1970, obie te książki należały do jednych z najlepszych polskich monografii dialektologicznych,
- Atlas języka i kultury ludowej Wielkopolski – współpraca,
- Mowa mieszkańców Poznania – 1986, współpraca,
- Polszczyzna Poznania po odzyskaniu niepodległości, a obecnie – 1995,
- Słownik gwary miejskiej Poznania – 1997–1999 (nagroda naukowa miasta Poznania).
Nagrody
- Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (1993)[2]
- Medal Komisji Edukacji Narodowej
- Medal Rodła
- Odznaka Honorowa Miasta Poznania
- Odznaka Honorowa Gryfa Pomorskiego
- Odznaka „Za zasługi w rozwoju województwa poznańskiego”
- nagroda naukowa miasta Poznania
- nagrody rektorskie UAM
Przypisy
Bibliografia
- Bogdan Walczak, Z żałobnej karty – profesor Monika Gruchmanowa (1922-2001), w: Kronika Miasta Poznania, nr 4/2002, Wydawnictwo Miejskie, s. 341–348, ISSN 0137-3552.
- biografia na stronie Poznania. e-urzad.marklowice.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-12-24)]. (dostęp 2010-12-23)
- biografia na stronie Marklowic. e-urzad.marklowice.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-12-24)]. (dostęp 2010-12-23)
- publikacje na Open Library (dostęp 2010-12-23)
Linki zewnętrzne
- Prof. dr hab. Monika Gruchmanowa, [w:] baza „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI PIB) [dostęp 2011-04-04] .
- identyfikator osoby w serwisie „Nauka Polska”: 31502