Neple
wieś | |||
![]() Kościół parafialny | |||
Państwo |
| ||
---|---|---|---|
Województwo | |||
Powiat | bialski | ||
Gmina | Terespol | ||
Liczba ludności (2021) | |||
Strefa numeracyjna | 83 | ||
Kod pocztowy | 21-550[4] | ||
Tablice rejestracyjne | LBI | ||
SIMC | 0020907[5] | ||
Położenie na mapie gminy wiejskiej Terespol ![]() | |||
Położenie na mapie Polski ![]() | |||
Położenie na mapie województwa lubelskiego ![]() | |||
Położenie na mapie powiatu bialskiego ![]() | |||
![]() | |||
|
![]() | Zobacz w indeksie Słownika geograficznego Królestwa Polskiego hasło Neple |
![„Kamienna baba” w Neplach](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c4/%22Kamienna_baba%22_w_Neplach.jpg/220px-%22Kamienna_baba%22_w_Neplach.jpg)
Neple – wieś w Polsce, położona w województwie lubelskim, w powiecie bialskim, w gminie Terespol[6][5]. Przez wieś przebiega droga wojewódzka nr 698.
Wieś jest sołectwem w gminie Terespol[7]. Według Narodowego Spisu Powszechnego z roku 2011 wieś liczyła 245 mieszkańców i była dziesiątą co do wielkości miejscowością gminy[8].
Neple są siedzibą rzymskokatolickiej parafii Podwyższenia Krzyża Świętego.
Położenie
Neple to wieś letniskowa na wzgórzu w pobliżu ujścia rzeki Krzny do Bugu na obszarze Parku Krajobrazowego „Podlaski Przełom Bugu”, usytuowana w odległości 9 km na północ od miasta Terespola, nieco poniżej białoruskiej miejscowości Nepli. Uroczo położona na urozmaiconym geomorfologicznie obszarze, poprzecinanym zakolami meandrującej rzeki Krzny i starorzeczami Bugu, tzw. bużyskami. Ten piękny teren, którego centrum są Neple, nazywany bywa Szwajcarią Podlaską.
Część wsi
SIMC | Nazwa | Rodzaj |
---|---|---|
0020913 | Majątek | przysiółek |
0020920 | Morderowicze | przysiółek |
Historia
Wieś posiada udokumentowane bogate osadnictwo pradziejowe. Dawniej wieś książęca założona przed 1430 r.
Wieś szlachecka położona była w końcu XVIII wieku w powiecie brzeskolitewskim województwa brzeskolitewskiego[9].
W XIX w. własność Niemcewiczów, Orzeszków, Mierzejewskich, Kierbedziów.
Na początku XIX w. przebywał tu poeta i historyk Julian Ursyn Niemcewicz, który swój pobyt w Neplach opisał w Pamiętnikach historycznych oraz car rosyjski Aleksander I. Bywał tu też inżynier Stanisław Kierbedź, budowniczy mostu na Wiśle w Warszawie.
Na pocz. XIX w. ówczesny właściciel Kalikst Mierzejewski wybudował tu pałac otoczony ogrodem i parkiem z bardzo rzadkimi okazami drzew i krzewów oraz oranżerię, w której rosło około 4000 roślin, m.in. kamelie i ananasy. Założył hodowlę bażantów, zwierzyniec z żubrami i danielami, a na okolicznych morenowych wzgórzach winnice. W 1854 r. pałac zniszczył ogromny pożar. Odbudował go jeszcze za życia fundatora Franciszek Jaszczołd, ale i ten kolejny nie przetrwał długo. Obecnie funkcjonuje w nim wypoczynkowy ośrodek Caritasu.
Na przełomie XIX i XX w. Neple leżały w guberni siedleckiej w powiecie konstantynowskim, w gminie Bohukały[10] (w odróżnieniu od Nepli leżących za Bugiem[11]).
W latach 1975–1998 wieś administracyjnie należała do województwa bialskopodlaskiego.
Zabytki Nepli
- zespół dworski należący pierwotnie do rodziny Niemcewiczów m.in. do stryja poety Juliana Ursyna Niemcewicza, adiutanta Tadeusza Kościuszki
- stojący 200 m od wejścia do parku neogotycki lamus, zwany „Skarbczykiem”, murowany z 1786 r.
- piętrowy budynek dworski z fasadą z początku XIX w., tzw. „Biwak”, zbudowany dla stałego w latach 1817–1825 gościa Nepli, cara Aleksandra I
- budynek mieszkalny, tzw. „Biały dworek”, murowany z pocz. XX w.
- pawilon ogrodowy, tzw. „Altana chińska”, murowana z I poł. XIX w., dawna biblioteka
- neogotycka murowana kaplica ogrodowa z 1829 r. (prawdopodobnie projektu F. Jaszczołda), a w niej marmurowa tablica poświęcona Juliuszowi Augustowi Mierzejewskiemu, ufundowana przez rodziców po tragicznej śmierci syna; w podziemiach został również pochowany Kalikst Mierzejewski
- krzyż żelazny na olbrzymim głazie ustawionym w miejscu, w którym w październiku 1828 r. spadł z konia 11-letni ostatni syn Kalista Mierzejewskiego – Juliusz August
- eklektyczny kościół parafialny pw. Podwyższenia Krzyża Świętego z 1769 r., ufundowany przez Franciszka Ursyna Niemcewicza; pierwotnie był cerkwią unicką, w latach 1873–1919 cerkwią prawosławną; wewnątrz znajdują się epitafia Niemcewiczów
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2d/Krzy%C5%BC_ku_czci_Pi%C5%82sudskiego_w_Neplach.jpg/220px-Krzy%C5%BC_ku_czci_Pi%C5%82sudskiego_w_Neplach.jpg)
- pomnik Na pamiątkę pobytu w Neplach Wojska Polskiego z marszałkiem Józefem Piłsudskim w roku 1920[12] (Józef Piłsudski odwiedził Neple w sierpniu 1915 r., kiedy I Brygada Legionów Polskich nacierała w składzie wojsk austro-niemieckich na carską Rosję) oraz – na pobliskim cmentarzu – mogiła-krzyż ku czci żołnierzy polskich, poległych w 1920 roku w wojnie z bolszewikami
- „kamienna baba” – krzyż kamienny nieznanego wieku i pochodzenia; najprawdopodobniej jest to stary krzyż nagrobny lub pamiątkowy (w miejscu zapomnianego cmentarza)
- czołg Armii Czerwonej, który jako pierwszy miał przejechać Bug i wraz z innymi wyprzeć Niemców z Polski
Przypisy
- ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 86227
- ↑ Wieś Neple w liczbach [online], Polska w liczbach [dostęp 2023-01-03] , liczba ludności na podstawie danych GUS.
- ↑ NSP 2021: Ludność w miejscowościach statystycznych [online], Bank Danych Lokalnych GUS, 19 września 2022 [dostęp 2022-10-04] .
- ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 808 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22] .
- ↑ a b c TERYT (Krajowy Rejestr Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2015-11-18].
- ↑ a b Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200).
- ↑ BIP gminy, sołectwa [dostęp 2023-12-05].
- ↑ GUS: Ludność – struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.
- ↑ Вялікі гістарычны атлас Беларусі Т.2, Mińsk 2013, s. 106.
- ↑ Neple, powiat konstantynowski, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. VI: Malczyce – Netreba, Warszawa 1885, s. 953 .
- ↑ Neple, wieś i folwark w gminie Motykały, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XV, cz. 2: Januszpol – Wola Justowska, Warszawa 1902, s. 373 .
- ↑ Kopiec Piłsudskiego dawniej i dziś.
Linki zewnętrzne
- Neple, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. VI: Malczyce – Netreba, Warszawa 1885, s. 953 .
- Portal gminy Terespol. terespol.ug.gov.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2008-08-13)].
- Ciekawe zdjęcia „Szwajcarii Podlaskiej”
- Neple: wieś, folwark i pałac nad rz. Bugiem (1903) w bibliotece Polona
- p
- d
- e
- Siedziba gminy: Kobylany
Wsie |
|
---|---|
Kolonia | |
Osiedle | |
Części wsi |
|
Nazwy zniesione |
|