Nerpa
Pusa | |||
Scopoli, 1771[1] | |||
![]() Nerpa bajkalska (P. sibirica) | |||
Systematyka | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | zwierzęta | ||
Typ | strunowce | ||
Podtyp | kręgowce | ||
Gromada | ssaki | ||
Podgromada | żyworodne | ||
Infragromada | |||
Rząd | drapieżne | ||
Podrząd | psokształtne | ||
Infrarząd | Arctoidea | ||
Nadrodzina | Phocoidea | ||
Rodzina | fokowate | ||
Rodzaj | nerpa | ||
Typ nomenklatoryczny | |||
Phoca foetica Fabricius, 1776 (= Phoca hispida von Schreber, 1775) | |||
Synonimy | |||
| |||
Gatunki | |||
| |||
| |||
| |||
|
Nerpa[4] (Pusa) – rodzaj morskich ssaków z rodziny fokowatych (Phocidae).
Zasięg występowania
Rodzaj obejmuje gatunki występujące u wybrzeży Morza Kaspijskiego, Oceanu Arktycznego i jeziora Bajkał[5][6][7].
Morfologia
Długość ciała 110–160 cm; masa ciała 50–90 kg; nowo narodzone nerpy mierzą 60–80 cm, a ważą 4–5,5 kg[6][8].
Systematyka
Rodzaj zdefiniował w 1771 roku włoski lekarz i przyrodnik Giovanni Antonio Scopoli w publikacji własnego autorstwa poświęconej historii naturalnej minerałów, roślin i zwierząt[1]. Scopoli w oryginalnym opisie nie wymienił żadnego gatunku; w ramach późniejszego oznaczenia w 1951 roku brytyjscy zoolodzy John Ellerman i Terence Morrison-Scott na typ nomenklatoryczny wyznaczyli nerpę obrączkowaną (P. hispida)[9].
Etymologia
- Pusa: według Houttuyna[10] i Müllera[11] jest to po prostu grenlandzkie słowo oznaczające fokę. Scopoli najwyraźniej zaczerpnął tę nazwę od Andersona, która to według Fabriciusa została niepoprawnie przeliterowana jako Pusa. Fabricius podaje nazwę Puirse jako jedną z grenlandzkich nazw nerpy[12].
- Pagomys: gr. παγος pagos ‘mróz, lód’; μυς mys, μυος myos ‘mysz’[13]. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Phoca foetida Fabricius, 1776 (= Phoca hispida Schreber, 1775).
- Caspiopusa: łac. Caspius ‘kaspijski, z Morza Kaspijskiego’; rodzaj Pusa Scopoli, 1771[14][3]. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Phoca vitulina δ. caspica J.F. Gmelin, 1788.
Podział systematyczny
Różnice pomiędzy przedstawicielami rodzajów Pusa, Phoca i Halichoerus są tak nieznaczne, że zdaniem naukowców z Uniwersytetu Alberta te trzy rodzaje powinny być połączone jako Phoca[15]. Do rodzaju należą następujące gatunki[16][8][5]:
Grafika | Gatunek | Autor i rok opisu | Nazwa zwyczajowa[4] | Podgatunki[6][5][8] | Rozmieszczenie geograficzne[6][5][8] | Podstawowe wymiary[6][8][a] | Status IUCN[17] |
---|---|---|---|---|---|---|---|
![]() | Pusa hispida | (von Schreber, 1775) | nerpa obrączkowana | 5 podgatunków | okołobiegunowy na całym obszarze Oceanu Arktycznego i przyległych morzach na południe do północnej Japonii (Hokkaido), także Morze Bałtyckie, jezioro Saimaa (południowa Finlandia) i jezioro Ładoga (zachodnia Rosja) | DC: 110–160 cm MC: 50–90 kg | LC |
![]() | Pusa sibirica | (J.F. Gmelin, 1788) | nerpa bajkalska | gatunek monotypowy | jezioro Bajkał w zachodniej Syberii w Rosji | DC: 120–145 cm MC: 50–90 kg | LC |
![]() | Pusa caspica | (J.F. Gmelin, 1788) | nerpa kaspijska | gatunek monotypowy | Morze Kaspijskie | DC: do 150 cm MC: 75–86 kg | EN |
Kategorie IUCN: LC – gatunek najmniejszej troski, EN – gatunek zagrożony.
Uwagi
- ↑ DC – długość ciała; MC – masa ciała
Przypisy
- ↑ a b G.A. Scopoli: Introductio ad historiam naturalem sistens genera lapidum, plantarum, et animalium: hactenus detecta, caracteribus essentialibus donata, in tribus divisa, subinde ad leges naturae. Pragae: Apud Wolfgangum Gerle, 1771, s. 490. (łac.).
- ↑ J.E. Gray. Notes on seals (Phocidae), including the description of a new seal (Halicyon richardii) from the West Coast of North America. „Proceedings of the Zoological Society of London”. 1864, s. 31, 1864. (ang.).
- ↑ a b B. Dybowski. Zur Kenntnis der Sibirischen Seehunde. „Bulletin International de L’Académie Polonaise des Sciences et des Lettres. Classe des Sciences Mathématiques et Naturelles”. Serie B: Sciences Naturelles. 1929 (8), s. 414, 1929. (niem.).
- ↑ a b Nazwy zwyczajowe za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 154. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).
- ↑ a b c d C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 2: Eulipotyphla to Carnivora. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 446. ISBN 978-84-16728-35-0. (ang.).
- ↑ a b c d e B. Stewart: Family Phocidae (Earless Seals). W: D.E. Wilson & R.A. Mittermeier (red. red.): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 4: Sea Mammals. Barcelona: Lynx Edicions, 2014, s. 182–183. ISBN 978-84-96553-93-4. (ang.).
- ↑ D.E. Wilson & D.M. Reeder (red. red.): Genus Pusa. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2021-05-22]. (ang.).
- ↑ a b c d e Class Mammalia. W: Lynx Nature Books: All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 680. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).
- ↑ J.R. Ellerman & T.C.S. Morrison-Scott: Checklist of Palaearctic and Indian mammals 1758 to 1946. London: British Museum (Natural History), 1951, s. 327. (ang.).
- ↑ M. Houttuyn: Natuurlyke historie: of, Uitvoerige beschryving der dieren, planten, en mineraalen. T. 1. Cz. 2. Amsterdam: By F. Houttuyn, 1761, s. 15. (niem.).
- ↑ P.L.S. Müller: Des Ritters Carl von Linné Königlich Schwedischen Leibarztes &c. &c. Vollständiges Natursystem: nach der zwölften lateinischen Ausgabe, und nach Anleitung des holländischen Houttuynischen Werks, mit einer ausführlichen Erklärung. Cz. 1. Nürnberg: bey Gabriel Nicolaus Raspe, 1773, s. 199. (niem.).
- ↑ Palmer 1904 ↓, s. 598.
- ↑ Palmer 1904 ↓, s. 497.
- ↑ caspia, [w:] The Key to Scientific Names, J.A.J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca [dostęp 2022-08-19] (ang.).
- ↑ C.S. Davis, I. Delisle, I. Stirling, D.B. Siniff & C. Strobeck. A phylogeny of the extant Phocidae inferred from complete mitochondrial DNA coding regions. „Molecular Phylogenetics and Evolution”. 33 (2), s. 363–377, 2004. DOI: 10.1016/j.ympev.2004.06.006. (ang.).
- ↑ N. Upham, C. Burgin, J. Widness, M. Becker, C. Parker, S. Liphardt, I. Rochon & D. Huckaby: Treeview of Mammalian Taxonomy Hierarchy. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 1.11) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2023-12-19]. (ang.).
- ↑ Home. The IUCN Red List of Threatened Species. [dostęp 2024-07-09]. (ang.).
Bibliografia
- T.S. Palmer. Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. „North American Fauna”. 23, s. 1–984, 1904. (ang.).
- PWN: 3946746
- БРЭ: 2262565