Nornik towarzyski
Microtus socialis[1] | |||||
(Pallas, 1773) | |||||
![]() Nornik towarzyski na ilustracji z 1795 roku | |||||
Systematyka | |||||
Domena | eukarionty | ||||
---|---|---|---|---|---|
Królestwo | zwierzęta | ||||
Typ | strunowce | ||||
Podtyp | kręgowce | ||||
Gromada | ssaki | ||||
Podgromada | żyworodne | ||||
Infragromada | |||||
Rząd | gryzonie | ||||
Podrząd | Supramyomorpha | ||||
Infrarząd | myszokształtne | ||||
Nadrodzina | myszowe | ||||
Rodzina | chomikowate | ||||
Podrodzina | karczowniki | ||||
Plemię | Arvicolini | ||||
Rodzaj | nornik | ||||
Podrodzaj | Sumeriomys | ||||
Gatunek | nornik towarzyski | ||||
| |||||
| |||||
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[16] | |||||
![]() | |||||
|
Nornik towarzyski[17] (Microtus socialis) – gatunek ssaka z podrodziny karczowników (Arvicolinae) w obrębie rodziny chomikowatych (Cricetidae), występujący w Azji i Europie Wschodniej[16][18].
Zasięg występowania
Nornik towarzyski występuje w Eurazji zamieszkując w zależności od podgatunku[19]:
- M. socialis socialis – południowa część europejskiej Rosji (obwód wołgogradzki i obwód astrachański oraz Kałmucja) i zachodni Kazachstan.
- M. socialis aristovi – wschodnia i południowa Armenia oraz południowy Azerbejdżan (w tym Nachiczewańska Republika Autonomiczna).
- M. socialis astrachanensis – południowa część europejskiej Rosji.
- M. socialis binominatus – środkowa i wschodnia Gruzja, północno-zachodnia Armenia i północno-zachodni Azerbejdżan.
- M. socialis bogdoensis – północno-zachodnia Chińska Republika Ludowa (środkowy Sinciang).
- M. socialis goriensis – wschodnia Turcja.
- M. socialis gravesi – środkowy i wschodni Kazachstan, północny Kirgistan, północno-zachodni Tadżykistan i północno-zachodnia Chińska Republika Ludowa (skrajnie północno-zachodni Sinciang).
- M. socialis hyrcanius – północno-zachodni i północny Iran.
- M. socialis nikolajevi – Ukraina i Krym.
- M. socialis parvus – północny Kaukaz (Rosja i prawdopodobnie skrajnie północno-wschodni Azerbejdżan).
- M. socialis zaitsevi – wschodni Azerbejdżan.
Taksonomia
Gatunek po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisał w 1773 roku niemiecki przyrodnik Peter Simon Pallas nadając mu nazwę Mus socialis[2]. Holotyp pochodził z zachodniego Kazachstanu, prawdopodobnie z terenów obwodu atyrauskiego leżących między rzekami Wołga a Ural[18].
M. socialis należy do podrodzaju Sumeriomys i grupy gatunkowej socialis[19]. We wcześniejszych ujęciach systematycznych synonimizowany z irani, guentheri, hartingi, paradoxus, schidlovskii i mustersi[19]. Liczba diploidalna 2n = 62 odróżnia M. socialis ze wszystkich „norników społecznych” z wyjątkiem M. paradoxus[19]. Zakres taksonomiczny i geograficzny w południowo-wschodniej Azji jest nadal luźno określony, a podgatunki są niepewne[19]. Autorzy Illustrated Checklist of the Mammals of the World rozpoznają jedenaście podgatunków[19].
Etymologia
- Microtus: gr. μικρος mikros „mały”; ους ous, ωτος ōtos „ucho”[20].
- socialis: łac. socialis „towarzyski, socjalny”, od socius „sprzymierzony, dzielący”, od sequi „podążać”[21].
- aristovi: dr. Aleksiej Aristow, rosyjski teriolog[11].
- astrachanensis: obwód astrachański, Rosja[22].
- binominatus: łac. bi- „dwa”, od bis „dwa razy”[23]; nominatus „odnotowany, nazwany”, od nominare „nazwać”, od nomen, nominis „nazwa”[24].
- bogdoensis: Bogda Shan, Sinciang, Chińska Republika Ludowa[22].
- goriensis: dystrykt Gori, Gruzja[22].
- gravesi: George Coe Graves II (1905–1934), amerykański podróżnik[8][22].
- hyrcanius: Hyrkania, dawny region i satrapia w starożytnym Iranie (obecnie Turkmenistan i Iran)[22].
- nikolajevi: Nikołajew[22].
- parvus: łac. parvus „mały, krótki”[21].
- zaitsevi: Michaił Zajcew (ur. 1980), rosyjski teriolog[15].
Morfologia
Długość ciała (bez ogona) 93–116 mm, długość ogona 24–37 mm; masa ciała 20–38 g (u podgatunku nominatywnego średni ciężar samców wynosi 27,3 g natomiast samic 27,3 g)[25].
Biologia
Żyją na wysokościach do 2480 m n.p.m. Zamieszkują stepy na równinach i w niskich górach na wschód od Dniepru i Krymu, aż po północno-zachodni Sinciang[16].
Norniki towarzyskie żyją, jak wskazuje nazwa, w dużych koloniach które tworzą poligyniczne rodziny. Kopie złożone, płytkie nory z wieloma wejściami i komorami pełniącymi funkcje magazynowe i mieszkalne. Prowadzi głównie podziemny tryb życia, szczególnie latem. Żywi się zbożami i roślinami strączkowymi, jesienią zjada głównie nasiona; okazyjnie może zjadać owady i mięczaki. Rozmnaża się przez cały rok, samice wydają na świat rocznie do pięciu miotów po 6–8 młodych[16].
Populacja
Nornik towarzyski zamieszkuje bardzo duży obszar, nie są znane zagrożenia dla gatunku jako całości. Odizolowane populacje (jak M. s. gorensis i M. s. astrachanensis) mogą się kurczyć wskutek pustynnienia i nadmiernego wypasu na zamieszkiwanych terenach; zmiany te są jednak odwracalne. Populacje są generalnie stabilne. Liczebność może fluktuować między kolejnymi latami, osiągając szczyt w latach, w których zimy są łagodne, a lato wilgotne. Na terenach rolniczych jest uznawany za jednego z głównych szkodników. Jest uznawany za gatunek najmniejszej troski[16].
Przypisy
- ↑ Microtus socialis, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
- ↑ a b P.S. Pallas: Reise durch verschiedene Provinzen des Rußischen Reichs. Cz. 2. St. Petersburg: Kayserl. Akademie der Wissenschaften, 1773, s. 705. (łac.).
- ↑ J.Ch.P. Erxleben: Systema regni animalis per classes, ordines, genera, species, varietates: cvm synonymia et historia animalivm. Classis I. Mammalia. Lipsiae: Impensis Weygandianis, 1777, s. 403. (łac.).
- ↑ A. Brants: Het geslacht der muizen door Linnaeus opgesteld, volgens de tegenswoordige toestand der wetenschap in familien, geslachten en soorten verdeeld. Berlin: Akademische Boekdrukkery, 1827, s. 92. (niderl.).
- ↑ K.A. Satunin. Ueber die Säugethiere der Steppen des nordöstlichen Kaukasus. „Извѣстія Кавказскаго Музея”. 1 (4), s. 117, 1901. (niem.).
- ↑ С.И. Огнев: Грызуны Северного Кавказа. Ростов-на-Дону: Госиздат, 1924, s. 37. (ros.).
- ↑ A.I. Argyropulo. Preliminary description of two new Palearctic voles. „Journal of Mammalogy”. 13 (3), s. 268, 1932. DOI: 10.2307/1374005. (ang.).
- ↑ a b G.G. Goodwin. Two new mammals from Kazakstan. „American Museum novitates”. 742, s. 2, 1934. (ang.).
- ↑ G.G. Goodwin. Mammals collected by the Legendre 1938 Iran Expedition. „American Museum novitates”. 1082, s. 8, 1940. (ang.).
- ↑ С.И. Огнев: Звери СССР и прилежащих стран. T. 7: Грызуны (продолжение). Москва–Ленинград: Издательство Академии Наук СССР, 1950, s. 387, ryc. 170. (ros.).
- ↑ a b Golenishchev i in. 2002 ↓, s. 53.
- ↑ R.W. Hayman & G.W.C. Holt: List of named forms [Microtus]. W: J.R. Ellerman: The families and genera of living rodents. Cz. 2: Family Muridae. London: British Museum, 1941, s. 607. (ang.).
- ↑ F. Wang & Y. Ma. A new subspecies of social vole from Xinjiang—Microtus socialis bogdoensis (Rodentia: Cricetidae). „Acta Zootaxonomica Sinica”. 7 (1), s. 112, 1982. (chiń. • ang.).
- ↑ А.И. Аргиропуло. К правильному названию закавказского вида подрода Sumeriomys Arg. (Microtus, Glires, Mammalia). „Tpуды Азербайджана Микробиологии института”. 5 (1), s. 229, 1935. (ros.).
- ↑ a b Golenishchev i in. 2002 ↓, s. 54.
- ↑ a b c d e K.K. Tsytsulina K.K. i inni, Microtus socialis, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2016, wersja 2021-2 [dostęp 2021-12-06] (ang.).
- ↑ Nazwy polskie za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 237. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).
- ↑ a b D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Species Microtus (Microtus) socialis. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2021-12-06].
- ↑ a b c d e f C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 1: Monotremata to Rodentia. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 364. ISBN 978-84-16728-34-3. (ang.).
- ↑ T.S. Palmer. Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. „North American Fauna”. 23, s. 424, 1904. (ang.).
- ↑ a b The Key to Scientific Names, J.A.J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca (ang.).
- ↑ a b c d e f J. Nijhof: Nederlandse namen van de overige Knaagdieren, waaronder alle Muizen. paulvoorhaar.nl. [dostęp 2021-11-28]. (niderl.).
- ↑ Jaeger 1944 ↓, s. 31.
- ↑ Jaeger 1944 ↓, s. 147.
- ↑ U. Pardiñas, P. Myers, L. León-Paniagua, N.O. Garza, J. Cook, B. Kryštufek, R. Haslauer, R. Bradley, G. Shenbrot & J. Patton. Opisy gatunków Cricetidae: U. Pardiñas, D. Ruelas, J. Brito, L. Bradley, R. Bradley, N.O. Garza, B. Kryštufek, J. Cook, E.C. Soto, J. Salazar-Bravo, G. Shenbrot, E. Chiquito, A. Percequillo, J. Prado, R. Haslauer, J. Patton & L. León-Paniagua: Family Cricetidae (True Hamsters, Voles, Lemmings and New World Rats and Mice). W: D.E. Wilson, R.A. Mittermeier & T.E. Lacher (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 7: Rodents II. Barcelona: Lynx Edicions, 2017, s. 349–350. ISBN 978-84-16728-04-6. (ang.).
Bibliografia
- Edmund C.E.C. Jaeger Edmund C.E.C., Source-book of biological names and terms, wyd. 1, Springfield: Charles C. Thomas, 1944, s. 1-256, OCLC 637083062 (ang.).
- F.N. Golenishchev, O.V. Sablina, P.M. Borodin & S. Gerasimov. Taxonomy of voles of the subgenus Sumeriomys Argyropulo, 1933 (Rodentia, Arvicolinae Microtus) (Таксономия полевок подрода Sumeriomys Argyropulo, 1933 (Rodentia, Arvicolinae, Microtus)). „Russian Journal of Theriology”. 1 (1), s. 43–55, 2002. DOI: 10.15298/rusjtheriol.01.1.03. (ang. • ros.).