Ożanka
![]() Morfologia (ożanka pierzastosieczna) | |||||
Systematyka[1][2] | |||||
Domena | eukarionty | ||||
---|---|---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||||
Podkrólestwo | |||||
Nadgromada | |||||
Gromada | |||||
Podgromada | |||||
Nadklasa | okrytonasienne | ||||
Klasa | Magnoliopsida | ||||
Nadrząd | astropodobne | ||||
Rząd | jasnotowce | ||||
Rodzina | jasnotowate | ||||
Rodzaj | ożanka | ||||
Nazwa systematyczna | |||||
Teucrium L. Sp. Pl. 562. 1753 | |||||
Typ nomenklatoryczny | |||||
Teucrium fruticans L.[3] | |||||
| |||||
| |||||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/17/20180615Teucrium_botrys1.jpg/220px-20180615Teucrium_botrys1.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d4/Teucrium_chamaedrys_290807.jpg/220px-Teucrium_chamaedrys_290807.jpg)
Ożanka (Teucrium L.) – rodzaj roślin z rodziny jasnotowatych. Obejmuje około 290 gatunków[4]. Rozprzestrzenione są one na całym świecie, głównie w Eurazji, sięgając po Australię i Nową Zelandię[5], przy czym najbardziej zróżnicowane są w basenie Morza Śródziemnego[6][5]. W Polsce występuje 5 gatunków[7].
Łacińską nazwę nadano dla upamiętnienia króla Teukrosa, który wykorzystywał rośliny w lecznictwie[8]. Niektóre gatunki są uprawiane jako rośliny ozdobne. Nadają się na rabaty i żywopłoty. Większość gatunków jest nieodporna na mróz. Z tego powodu w Polsce uprawia się tylko nieliczne gatunki[8]. Ożanka nierównoząbkowa T. scorodonia wykorzystywana była w ziołolecznictwie[5]. Nadal stosowane są napary z ożanki właściwej T. chamaedrys i ożanki popielatej T. polium. T. marum ma zapach atrakcyjny dla kotów[6].
Rozmieszczenie geograficzne
Rodzaj ma swoich przedstawicieli na wszystkich kontynentach z wyjątkiem Antarktydy[4], przy czym 90% gatunków występuje w rejonie Morza Śródziemnego[9]. W Europie rośnie 49 gatunków[5][6].
- Gatunki flory Polski[7]
- ożanka czosnkowa Teucrium scordium L.
- ożanka górska Teucrium montanum L.
- ożanka nierównoząbkowa Teucrium scorodonia L. (zadomowiony antropofit)
- ożanka pierzastosieczna Teucrium botrys L.
- ożanka właściwa Teucrium chamaedrys L.
Morfologia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fc/Teucrium_montanum_220707a.jpg/220px-Teucrium_montanum_220707a.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a0/Teucrium_scordium2_eF.jpg/220px-Teucrium_scordium2_eF.jpg)
- Pokrój
- Rośliny jednoroczne, byliny, krzewinki i krzewy osiągające do 2 m wysokości[5].
- Liście
- Ulistnienie nakrzyżległe. Liście aromatyczne, zwykle pojedyncze, karbowane lub ząbkowane, rzadko głębiej wcinane[5].
- Kwiaty
- Pojedyncze w kątach liści lub zebrane w okółkach w szczytowej części pędu. Kielich zrosłodziałkowy, 5-ząbkowy. Korona biała, żółtawa, różowa lub niebieska, dwuwargowa. Warga górna zredukowana i często nieobecna, warga dolna trójdzielna, powstała przez zrośnięcie trzech płatków; z większą i zaokrągloną łatką środkową i mniejszymi bocznymi. Cztery pręciki wystają z rurki korony i odgięte są do dołu. Zalążnia złożona z dwóch owocolistków, dwukomorowa, w każdej komorze z dwoma zalążkami. Szyjka słupka pojedyncza z dwudzielnym znamieniem[5].
Systematyka
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c6/20140820Teucrium_scorodonia2.jpg/220px-20140820Teucrium_scorodonia2.jpg)
- Pozycja systematyczna
Rodzaj jest drugim pod względem zróżnicowania gatunkowego przedstawicielem podrodziny Ajugoideae w obrębie rodziny jasnotowatych (Lamiaceae). Tradycyjnie wyróżniane do początków XXI wieku rodzaje Teucridium, Spartothamnella i Oncinocalyx okazały się być zagnieżdżone w obrębie tego rodzaju i zostały do niego włączone[10][4]. Rodzajami siostrzanymi względem Teucrium są Rubiteucris i Schnabelia[10]. Różnicowanie w obrębie rodzaju, datowane molekularnie, miało miejsce w środkowym i późnym miocenie oraz było skorelowane ze zmianami klimatycznymi i tektonicznymi. Tradycyjny podział rodzaju na sekcje, bazujące na zestawie cech morfologicznych, nie odpowiada kladom w obrębie rodzaju ustalonym na podstawie analiz molekularnych, aczkolwiek potwierdzono iż budowa kielicha może mieć istotną rolę diagnostyczną dla podziału rodzaju[10].
- Teucrium abolhayatensis Ranjbar & Mahmoudi
- Teucrium abutiloides L'Hér.
- Teucrium africanum Thunb.
- Teucrium afrum (Emb. & Maire) Pau & Font Quer
- Teucrium aladagense Vural & H.Duman
- Teucrium albicaule Toelken
- Teucrium albidum Munby
- Teucrium alborubrum Hemsl.
- Teucrium × alexeenkoanum Juz.
- Teucrium algarbiense (Cout.) Cout.
- Teucrium alopecurus de Noé
- Teucrium alpestre Sm.
- Teucrium × alrumanae M.B.Crespo & J.C.Cristóbal
- Teucrium × alvarezii Alcaraz, Sánchez-Gómez, De la Torre & S.Ríos
- Teucrium alyssifolium Stapf
- Teucrium amplexicaule Benth.
- Teucrium andrusi Post
- Teucrium angustissimum Schreb.
- Teucrium anlungense C.Y.Wu & S.Chow
- Teucrium annandalei Mukerjee
- Teucrium antiatlanticum (Maire) Sauvage & Vindt
- Teucrium antilibanoticum Mouterde
- Teucrium antitauricum Ekim
- Teucrium apollinis Maire & Weiller
- Teucrium aragonense Loscos & J.Pardo
- Teucrium arduini L.
- Teucrium × arenicola M.B.Crespo & Camuñas
- Teucrium argutum R.Br.
- Teucrium aristatum Pérez Lara
- Teucrium aroanium Orph. ex Boiss.
- Teucrium asiaticum L.
- Teucrium atratum Pomel
- Teucrium aureiforme Pomel
- Teucrium aureocandidum Andr.
- Teucrium aureum Schreb.
- Teucrium × badiae Sennen
- Teucrium balearicum (Coss. ex Pau) Castrov. & Bayon
- Teucrium balfourii Vierh.
- Teucrium balthazaris Sennen
- Teucrium baokangensis C.L.Xiang
- Teucrium barbarum Jahand. & Maire
- Teucrium barbeyanum Asch. & Taub. ex E.A.Durand & Barratte
- Teucrium × bergadense Sennen
- Teucrium betchei (F.Muell.) Kattari & Salmaki
- Teucrium betonicum L'Hér.
- Teucrium bicolor Sm.
- Teucrium bicoloreum Pau ex Vicioso
- Teucrium bidentatum Hemsl.
- Teucrium bogoutdinovae Melnikov
- Teucrium botrys L. – ożanka pierzastosieczna
- Teucrium brachyandrum Puech
- Teucrium bracteatum Desf.
- Teucrium brevifolium Schreb.
- Teucrium × bubanii Sennen
- Teucrium bullatum Coss. & Balansa
- Teucrium burmanicum Mukerjee
- Teucrium buxifolium Schreb.
- Teucrium campanulatum L.
- Teucrium canadense L. – ożanka kanadyjska
- Teucrium canum Fisch. & C.A.Mey.
- Teucrium capitatum L.
- Teucrium × carmelitanum Roselló, P.P.Ferrer, A.Guillén, Gómez Nav., Peris & E.Laguna
- Teucrium carolipaui Vicioso ex Pau
- Teucrium carthaginense Lange
- Teucrium × carvalhoae A.F.Carrillo, A.Hern., Coy, Güemes & Sánchez-Gómez
- Teucrium × castrense Verg.
- Teucrium caucasigenum Melnikov
- Teucrium cavanillesianum Font Quer & Jeronimo
- Teucrium cavernarum P.H.Davis
- Teucrium chamaedrys L. – ożanka właściwa
- Teucrium chardonianum Maire & Wilczek
- Teucrium charidemi Sandwith
- Teucrium chasmophyticum Rech.f.
- Teucrium chlorocephalum Čelak.
- Teucrium chlorostachyum Pau & Font Quer
- Teucrium chowii Y.H.Tong & N.H.Xia
- Teucrium chrysotrichum Lange
- Teucrium cincinnatum Maire
- Teucrium clementiae Ryding
- Teucrium coahuilanum B.L.Turner
- Teucrium × coeleste Schreb.
- Teucrium compactum Clemente ex Lag.
- Teucrium coniortodes Boiss. & C.I.Blanche
- Teucrium × conquense M.B.Crespo & Mateo
- Teucrium × contejeanii Giraudias
- Teucrium corymbiferum Desf.
- Teucrium corymbosum R.Br.
- Teucrium cossonii D.Wood
- Teucrium creticum L.
- Teucrium cubense Jacq.
- Teucrium cuneifolium Sm.
- Teucrium cyprium Boiss.
- Teucrium cyrenaicum (Maire & Weiller) Brullo & Furnari
- Teucrium daucoides A.R.Bean
- Teucrium davaeanum Coss.
- Teucrium dealianum Emb. & Maire
- Teucrium decaisnei C.Presl
- Teucrium decipiens Coss. & Balansa
- Teucrium × delatorrei M.B.Crespo & M.Á.Alonso
- Teucrium demnatense Coss. ex Batt.
- Teucrium depressum Small
- Teucrium diabolicum R.W.Davis & Wege
- Teucrium disjunctum K.R.Thiele & K.A.Sheph.
- Teucrium divaricatum Sieber ex Heldr. – ożanka rozłożysta
- Teucrium × djebalicum Font Quer
- Teucrium doumerguei Sennen
- Teucrium ducellieri Batt.
- Teucrium dumulosum (Rech.f.) Brullo & Guarino
- Teucrium dunense Sennen
- Teucrium eburneum Thulin
- Teucrium edetanum M.B.Crespo, Mateo & T.Navarro
- Teucrium × eloualidii Sánchez-Gómez & T.Navarro
- Teucrium embergeri (Sauvage & Vindt) El Oualidi, T.Navarro & A.Martin
- Teucrium eremaeum Diels
- Teucrium eriocephalum Willk.
- Teucrium × estevei Alcaraz, Sánchez-Gómez & J.S.Carrión
- Teucrium eximium O.Schwartz
- Teucrium expassum Pau
- Teucrium fallax A.R.Bean
- Teucrium faurei Maire
- Teucrium fililobum F.Muell. ex Benth.
- Teucrium flavum L. – ożanka żółta
- Teucrium fragile Boiss.
- Teucrium franchetianum Rouy & Coincy
- Teucrium francisci-werneri Rech.f.
- Teucrium francoi M.Seq., Capelo, J.C.Costa & R.Jardim
- Teucrium freynii E.Rev. ex Willk.
- Teucrium fruticans L.
- Teucrium gabrieliae Bornm.
- Teucrium gattefossei Emb.
- Teucrium glandulosum Kellogg
- Teucrium gnaphalodes L'Hér.
- Teucrium × gnaphaureum M.B.Crespo & Mateo
- Teucrium goetzei Gürke
- Teucrium gracile Barbey & Fors.-Major
- Teucrium grandifolium R.A.Clement
- Teucrium grandiusculum F.Muell. & Tate
- Teucrium grosii Pau
- Teucrium × guarae-requenae P.P.Ferrer, E.Laguna, Gómez Nav., Roselló & Peris
- Teucrium × guemesii J.F.Jiménez, A.F.Carrillo, M.A.Carrión
- Teucrium gypsophilum Emb. & Maire
- Teucrium haenseleri Boiss.
- Teucrium halacsyanum Heldr.
- Teucrium haradjanii Briq. ex Rech.f.
- Teucrium helichrysoides (Diels) Greuter & Burdet
- Teucrium heterophyllum L'Hér.
- Teucrium heterotrichum Briq. ex Rech.f.
- Teucrium heynei V.S.Kumar & Chakrab.
- Teucrium hieronymi Sennen
- Teucrium hifacense Pau
- Teucrium hijazicum Hedge & R.A.King
- Teucrium hircanicum L.
- Teucrium homotrichum (Font Quer) Rivas Mart.
- Teucrium huotii Emb. & Maire
- Teucrium integrifolium Benth.
- Teucrium intricatum Lange
- Teucrium irroratum A.R.Bean
- Teucrium japonicum Houtt.
- Teucrium joannis (Sauvage & Vindt) El Oualidi, T.Navarro & A.Martin
- Teucrium jolyi Mathez & Sauvage
- Teucrium jordanicum (Danin) Faried
- Teucrium junceum (A.Cunn. ex Walp.) Kattari & Heubl
- Teucrium kabylicum Batt.
- Teucrium karpasiticum Hadjik. & Hand
- Teucrium kotschyanum Poech
- Teucrium kraussii Codd
- Teucrium krymense Juz.
- Teucrium kyreniae (P.H.Davis) Hadjik. & Hand
- Teucrium labiosum C.Y.Wu & S.Chow
- Teucrium laciniatum Torr.
- Teucrium lamiifolium d'Urv.
- Teucrium lanigerum Lag.
- Teucrium laxum D.Don
- Teucrium leonis Sennen
- Teucrium lepicephalum Pau
- Teucrium leucocladum Boiss.
- Teucrium leucophyllum Montbret & Aucher ex Benth.
- Teucrium libanitis Schreb.
- Teucrium lini-vaccarii Pamp.
- Teucrium × lucentinum M.B.Crespo, M.Á.Alonso, Camuñas & J.C.Cristóbal
- Teucrium lucidum L. – ożanka lśniąca
- Teucrium lusitanicum Schreb.
- Teucrium luteum (Mill.) Degen
- Teucrium macrophyllum (C.Y.Wu & S.Chow) J.H.Zheng
- Teucrium macrum Boiss. & Hausskn.
- Teucrium × maestracense M.B.Crespo & Mateo
- Teucrium maghrebinum Greuter & Burdet
- Teucrium × mailhoi Giraudias
- Teucrium malenconianum Maire
- Teucrium manghuaense Y.Z.Sun ex S.Chow
- Teucrium marum L.
- Teucrium mascatense Boiss.
- Teucrium massiliense L. – ożanka marsylska
- Teucrium × mateoi Solanas, M.B.Crespo & De la Torre
- Teucrium maximowiczii Prob.
- Teucrium melissoides Boiss. & Hausskn.
- Teucrium mesanidum (Litard. & Maire) Sauvage & Vindt
- Teucrium micranthum B.J.Conn
- Teucrium microphyllum Desf.
- Teucrium micropodioides Rouy
- Teucrium mideltense (Batt.) Humbert
- Teucrium miragestorum Gómez Nav., Roselló, P.P.Ferrer & Peris
- Teucrium mitecum Tattou & El Oualidi
- Teucrium modestum A.R.Bean
- Teucrium montanum L. – ożanka górska
- Teucrium montbretii Benth.
- Teucrium × motae Lahora & Sánchez-Gómez
- Teucrium × mugronense P.P.Ferrer, Roselló, Gómez Nav. & Guara
- Teucrium muletii Roselló, P.P.Ferrer, E.Laguna, Gómez Nav., A.Guillén & Peris
- Teucrium multicaule Montbret & Aucher ex Benth.
- Teucrium murcicum Sennen
- Teucrium musimonum Humbert ex Maire – ożanka dzika
- Teucrium myriocladum Diels
- Teucrium nanum C.Y.Wu & S.Chow
- Teucrium × navarroi Sánchez-Gómez, Güemes, A.F.Carrillo, Coy & A.Hern.
- Teucrium novorossicum Melnikov
- Teucrium nudicaule Hook.
- Teucrium nummulariifolium Baker
- Teucrium × ochroleucum Jord.
- Teucrium odontites Boiss. & Balansa
- Teucrium oliverianum Ging. ex Benth.
- Teucrium omeiense Y.Z.Sun
- Teucrium orientale L.
- Teucrium ornatum Hemsl.
- Teucrium oxylepis Font Quer
- Teucrium ozturkii A.P.Khokhr.
- Teucrium paederotoides Boiss.
- Teucrium pampaninii C.Du
- Teucrium parviflorum Schreb.
- Teucrium parvifolium (Hook.f.) Kattari & Salmaki
- Teucrium pernyi Franch.
- Teucrium persicum Boiss.
- Teucrium pestalozzae Boiss.
- Teucrium petelotii Doan ex Suddee & A.J.Paton
- Teucrium × pierae Gómez Nav., P.P.Ferrer, R.Roselló, A.Guillén, E.Laguna & Per
- Teucrium pilbaranum B.J.Conn
- Teucrium plectranthoides Gamble
- Teucrium polioides Ryding
- Teucrium polium L. – ożanka popielata
- Teucrium popovii R.A.King
- Teucrium × portusmagni Sánchez-Gómez, A.F.Carrillo, A.Hern. & T.Navarro
- Teucrium procerum Boiss. & C.I.Blanche
- Teucrium proctorii L.O.Williams
- Teucrium pruinosum Boiss.
- Teucrium pseudaroanium Parolly, Erdag & Nordt
- Teucrium × pseudoaragonense M.B.Crespo & Mateo
- Teucrium pseudochamaepitys L.
- Teucrium pseudoscorodonia Desf.
- Teucrium × pseudothymifolium Sánchez-Gómez, Güemes & A.F.Carrillo
- Teucrium puberulum (F.Muell.) Kattari & Bräuchler
- Teucrium pugionifolium Pau
- Teucrium × pujolii Sennen
- Teucrium pumilum L.
- Teucrium pyrenaicum L. – ożanka pirenejska
- Teucrium qingyuanense D.L.Chen, Y.L.Xu & B.Y.Ding
- Teucrium quadrifarium Buch.-Ham. ex D.Don
- Teucrium racemosum R.Br.
- Teucrium radicans Bonnet & Barratte
- Teucrium ramaswamii M.B.Viswan. & Manik.
- Teucrium ramosissimum Desf.
- Teucrium reidii Toelken & D.Dean Cunn.
- Teucrium resupinatum Desf.
- Teucrium rhodocalyx O.Schwartz
- Teucrium rifanum (Maire & Sennen) Maire & Sennen
- Teucrium rigidum Benth.
- Teucrium × rigualii De la Torre & Alcaraz
- Teucrium × riosii De la Torre & Alcaraz
- Teucrium rivas-martinezii Alcaraz, Garre, Mart.Parras & Peinado
- Teucrium × riverae De la Torre & Alcaraz
- Teucrium rixanense Ruíz Torre & Ruíz Cast.
- Teucrium × robledoi De la Torre & Alcaraz
- Teucrium ronnigeri Sennen
- Teucrium rotundifolium Schreb.
- Teucrium rouyanum Coste & Soulié
- Teucrium royleanum Wall. ex Benth.
- Teucrium × rubrovirens Pau
- Teucrium rupestre Coss. & Balansa
- Teucrium × sagarrae Font Quer
- Teucrium sagittatum A.R.Bean
- Teucrium salaminium Hadjik. & Hand
- Teucrium salviastrum Schreb.
- Teucrium sandrasicum O.Schwarz
- Teucrium sanguisorbifolium (Pau & Font Quer) Dobignard
- Teucrium santae Quézel & Simonn. ex Greuter & Burdet
- Teucrium sauvagei Le Houér.
- Teucrium scabrum Suddee & A.J.Paton
- Teucrium schoenenbergeri Nabli
- Teucrium scordium L. – ożanka czosnkowa
- Teucrium scorodonia L. – ożanka nierównoząbkowa
- Teucrium × scorolepis Pajarón & A.Molina
- Teucrium semrae Aksoy, Dirmenci & Özcan
- Teucrium serpylloides Maire & Weiller
- Teucrium sessiliflorum Benth.
- Teucrium shanicum Mukerjee
- Teucrium siculum (Raf.) Guss.
- Teucrium similatum T.Navarro & Rosua
- Teucrium simplex Vaniot
- Teucrium sirnakense Özcan & Dirmenci
- Teucrium socinianum Boiss.
- Teucrium socotranum Vierh.
- Teucrium somalense Ryding
- Teucrium spinosum L.
- Teucrium stachyophyllum P.H.Davis
- Teucrium stocksianum Boiss.
- Teucrium subspinosum Pourr. ex Willd.
- Teucrium taiwanianum T.H.Hsieh & T.C.Huang
- Teucrium tananicum Maire
- Teucrium taoshanense S.S.Ying
- Teucrium teinense Kudô
- Teucrium teresanum Blanca, Cueto & J.Fuentes
- Teucrium teucriiflorum (F.Muell.) Kattari & Salmaki
- Teucrium thieleanum B.J.Conn
- Teucrium thymifolium Schreb.
- Teucrium thymoides Pomel
- Teucrium townsendii Vasey & Rose
- Teucrium trifidum Retz.
- Teucrium tsinlingense C.Y.Wu & S.Chow
- Teucrium × turianum M.B.Crespo, P.P.Ferrer, Roselló, M.A.Alonso, Juan & E.Laguna
- Teucrium turredanum Losa & Rivas Goday
- Teucrium ussuriense Kom.
- Teucrium × vallbonense M.B.Crespo, M.Á.Alonso, Camuñas & J.C.Cristóbal
- Teucrium veronicoides Maxim.
- Teucrium vesicarium Mill.
- Teucrium vincentinum Rouy
- Teucrium viscidum Blume
- Teucrium wattii Prain
- Teucrium webbianum Boiss.
- Teucrium werneri Emb.
- Teucrium wightii Hook.f.
- Teucrium yemense Deflers
- Teucrium zaianum Emb. & Maire
- Teucrium zanonii Pamp.
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-03-31] (ang.).
- ↑ Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-04-03].
- ↑ a b c d e Teucrium L., [w:] Plants of the World online [online], Royal Botanic Gardens, Kew [dostęp 2023-04-08] .
- ↑ a b c d e f g h Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2002, s. 278. ISBN 0-333-74890-5.
- ↑ a b c David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 915, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .
- ↑ a b ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ. i inni, Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 192, ISBN 978-83-62975-45-7 .
- ↑ a b GeoffreyG. Burnie GeoffreyG. i inni, Botanica. Ilustrowana, w alfabetycznym układzie, opisuje ponad 10 000 roślin ogrodowych, Niemcy: Könemann, Tandem Verlag GmbH, 2005, ISBN 3-8331-1916-0, OCLC 271991134 .
- ↑ TeresaT. Navarro TeresaT., Systematics and Biogeography of the Genus Teucrium (Lamiaceae), [w:] MilanM. Stanković (red.), Teucrium Species: Biology and Applications, Springer-Verlag, 2020, s. 1-38 [dostęp 2023-04-08] .
- ↑ a b c YasamanY. Salmaki YasamanY. i inni, Phylogeny of non-monophyletic Teucrium (Lamiaceae: Ajugoideae): Implications for character evolution and taxonomy, „Taxon”, 65 (4), 2016, s. 805-822, DOI: 10.12705/654.8 [dostęp 2023-04-08] .
- ↑ Wiesław Gawryś: Słownik roślin zielnych. Kraków: Officina botanica, 2008, s. 183. ISBN 978-83-925110-5-2.
- ↑ Ludmiła Karpowiczowa (red.): Słownik nazw roślin obcego pochodzenia łacińsko-polski i polsko-łaciński. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 1973.
- Britannica: plant/germander
- SNL: Teucrium
- DSDE: kortlæbe
- BioLib: 41011
- EoL: 39093
- Flora of China: 132670
- Flora of North America: 132670
- GBIF: 2926895
- identyfikator iNaturalist: 55714
- IPNI: 30039259-2
- ITIS: 32351
- NCBI: 21896
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:30039259-2
- Tela Botanica: 83418
- identyfikator Tropicos: 40012459
- USDA PLANTS: TEUCR
- CoL: 8W44L