Obserwatorium Wiedeńskie
![]() Budynek obserwatorium | |||
Państwo |
| ||
---|---|---|---|
Położenie | Wiedeń | ||
Zarządzający | |||
Kod obserwatorium | 045[1] | ||
Teleskopy | |||
| |||
Położenie na mapie Wiednia ![]() | |||
Położenie na mapie Austrii ![]() | |||
![]() | |||
Strona internetowa | |||
|
Obserwatorium Wiedeńskie (niem. Universitätssternwarte Wien) – obserwatorium astronomiczne będące częścią Uniwersytetu Wiedeńskiego.
Historia
Do XIX wieku
Astronomia na Uniwersytecie Wiedeńskim była wykładana już w średniowieczu, a jeden z XIV-wiecznych rektorów Henryk z Langenstein, był teologiem i astronomem. Pracował tam m.in. Johannes Kepler. Jednak na początku XVIII wieku w Wiedniu nie istniała żadna instytucja ze stałym obserwatorium. Pierwsze obserwatorium w tym mieście powstało w 1730, a jego twórcą był urodzony we Włoszech, nadworny matematyk Johann Jakob de Marinoni (1676–1755). Było to obserwatorium mieszczące się w jego prywatnym domu. Gdy Marinoni zmarł, jego instrumenty zostały przekazane przez cesarzową Marię Teresę na rzecz Uniwersytetu. Ustawione zostały na najwyższym piętrze nowo wybudowanego budynku. Z okien wieży obserwatorium za pomocą teleskopów i sekstantów wykonywano pomiary położenia gwiazd[2]. Pracę austriackich astronomów utrudniał jednak brak odpowiednio dużych teleskopów. Największe tego typu urządzenie w Obserwatorium Wiedeńskim w tym czasie miało średnicę zaledwie 6 cali. W związku z tym zwrócono się do tych obszarów astronomii, w których nie potrzeba urządzeń o dużej sile optycznej, takich jak obliczanie orbit planet i komet[3].
Budowa nowego obserwatorium
Nowa era rozpoczęła się w 1819, kiedy profesorem wyższej matematyki i astronomii na Uniwersytecie Wiedeńskim został Joseph Johann von Littrow. Intensywnie, choć bezskuteczne, dążył on do przeniesienia obserwatorium do nowego budynku na obrzeża miasta. Po śmierci von Littrowa w 1840, jego syn Carl Ludwig, objął tymczasowe kierownictwo obserwatorium. Całkowite zaćmienie Słońca 8 lipca 1842 było idealną okazją do zachęcenia ludzi do zainteresowania astronomią i tym samym większego wsparcia obserwatorium przez władze uczelni. W 1872 na wzgórzu w Türkenschanze zakupiono mający ponad 5 ha powierzchni plac pod budowę nowego obserwatorium[2].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/67/Refraktor_Wien_Kerschbaum_1.jpg/240px-Refraktor_Wien_Kerschbaum_1.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6e/Die_Universit%C3%A4tssternwarte_Wien_aus_der_Vogelperspektive.jpg/240px-Die_Universit%C3%A4tssternwarte_Wien_aus_der_Vogelperspektive.jpg)
Architektami nowej budowli byli Hermann Helmer i Ferdinand Fellner, którzy wcześniej zaprojektowali wiele gmachów teatrów i pałaców w Europie. Nadzór nad budową sprawował sam Littrow, który jednak zmarł w 1877. Budynek ukończono w 1878 wraz z wybudowaniem wielkiej kopuły. W czerwcu 1879 Instytut Astronomii przeniósł się ze starego uniwersytetu do nowego budynku obserwatorium. Zakupiono także nowe instrumenty – wielki refraktor z Dublina, który w momencie instalacji był największym tego typu teleskopem na świecie, oraz 12-calowy refraktor z Bostonu. Całkowity koszt (budynek i wyposażenie) wyniósł milion guldenów[4].
Otwarcie odbyło się 5 czerwca 1883 w obecności cesarza Franciszka Józefa I. Nowym dyrektorem obserwatorium został Edmund Weiss[2].
Za czasów Edmunda Weissa w obserwatorium pracował m.in. Johann Palisa, słynny odkrywca wielu planetoid[4].
Wiek XX i XXI
W 1969 na wzgórzu z dala od centrum Wiednia wybudowano nowe Obserwatorium im. Leopolda Figla[2]. Obecnie (2019) stary gmach Obserwatorium Wiedeńskiego można zwiedzać podczas wycieczek z przewodnikiem[5].
Przypisy
- ↑ List Of Observatory Codes. [w:] Minor Planet Center [on-line]. Międzynarodowa Unia Astronomiczna. [dostęp 2019-09-19]. (ang.).
- ↑ a b c d Geschichte der Universitätssternwarte. Universität Wien. [dostęp 2019-09-08]. (niem.).
- ↑ Rudolf Albrecht, Hans-Michael Maitzen, Anneliese Schnell: Early Asteroid Research in Austria. [dostęp 2019-09-08]. (niem.).
- ↑ a b Sternwarten in Österreich. Austrian Academy of Science. [dostęp 2019-09-08]. (niem.).
- ↑ Führungen. Universität Wien. [dostęp 2019-09-08]. (niem.).