Ostatni z Nieczujów
![]() Juliusz Kossak Ostatni z Nieczujów na pielgrzymce (1887) | |||
Autor | Zygmunt Kaczkowski | ||
---|---|---|---|
Typ utworu | cykl powieści i opowiadań | ||
Wydanie oryginalne | |||
Język | |||
Data wydania | 1851-1857 | ||
| |||
|
Ostatni z Nieczujów – cykl historycznych powieści i opowiadań autorstwa Zygmunta Kaczkowskiego, których akcja toczy się na przełomie XVIII i XIX wieku. Cykl był publikowany w formie gawędy w latach 1851-1858. Głównym bohaterem jest Marcin Nieczuja, ostatni z rodu Nieczujów.
Tematyka
Akcja większości utworów cyklu toczy się w środowisku szlachty galicyjskiej, na ziemi sanockiej. Ich lektura pogłębia wiedzę o obyczajowości tamtejszej szlachty pod koniec XVIII wieku.
Głównym bohaterem utworów oraz narratorem większości z nich jest szlachcic Marcin Nieczuja, nazywający siebie ostatnim ze „starożytnego” rodu Nieczujów. Ów sędziwy już człowiek wspomina czasy swojej młodości, która przypadła na burzliwe lata rozbiorów, konfederacji barskiej i wojen napoleońskich. Bohater, który brał udział w większości z tych wydarzeń opisuje je z perspektywy czasu. Oprócz wydarzeń historycznych wiele miejsca zajmują też wydarzenia lokalne, takie jak sejmiki, spory, zajazdy, jakie zajmowały szlachecką społeczność w Galicji. Teraz z perspektywy czasu z sentymentem wspomina czasy przed rozbiorami jako szczęśliwe, kiedy panował sarmacki styl życia, a główną rolę odgrywała warstwa szlachecka, odznaczająca się umiłowaniem tradycji i troską o jej przechowanie, przywiązaniem do zasad religijnych i etosu rycerskiego oraz żarliwie patriotycznym duchem. Marcin Nieczuja boleje nad tragedią ojczyzny, swojego rodu oraz warstwy szlacheckiej.
Cały cykl napisany w formie gawędy szlacheckiej. Poszczególne utwory posiadają jednak dodatkowo cechy romansu przygodowego, powieści historycznej, a nawet powieści gotyckiej.
Odbiór
Utwory z cyklu Ostatni z Nieczujów przyniosły pisarzowi duży rozgłos. Zyskał on poczytność głównie w wśród konserwatywnej części ludności, tak jak Marcin Nieczuja z sentymentem wspominającym dawne czasy. Jednak także osoby niebędące konserwatystami dostrzegały walory tych utworów, przede wszystkim głęboki patriotyzm i przywiązanie do tradycyjnych wartości. W okresie pozytywizmu poczytność Kaczkowskiego znacznie spadła, co wiązało się zarówno z niechęcią pozytywistów do szlacheckiej przeszłości, jak i z problemami pisarza, podejrzanego o szpiegostwo na rzecz Austrii. Niemniej jednak twórczość Kaczkowskiego wywarła duży wpływ na twórczość pisarzy również i tego okresu, czego przykładem może być Trylogia Sienkiewicza.
Utwory
Na cykl składają się:
- Bitwa o chorążankę (opowiadanie, 1851)
- Kasztelanice Lubaczewscy (opowiadanie, 1851)
- Pierwsza wyprawa pana Marcina (opowiadanie, 1852) (tytuł alternatywny: Pan Franciszek Pułaski)
- Gniazdo Nieczujów (opowiadanie, 1852) (tytuł alternatywny: Dom Nieczujów)
- Swaty na Rusi (opowiadanie, 1852)
- Murdelio (powieść, 1853)
- Mąż szalony (powieść, 1855)
- Grób Nieczui (powieść, 1857)
Utwory te początkowo ukazywały się na łamach prasy, takiej jak krakowski „Czas”, warszawska „Gazeta Codzienna”, „Dziennik Warszawski”, „Gazeta Lwowska”.
W latach 1853–1855 ukazało się, nakładem wydawnictwa B. M. Wolff, liczące VI tomów pełne wydanie książkowe całego cyklu (bez Grobu Nieczui).
- tom 1 – opowiadania: Bitwa o chorążankę, Junacy, Swaty na Rusi[1]
- tom 2 – Murdelio cz. 1.[2]
- tom 3 – Murdelio cz. 2.[3]
- tom 4 – Maż szalony cz. 1.
- tom 5 – Mąż szalony cz. 2.[4]
- tom 6 – opowiadania: Gniazdo Nieczujów, Pierwsza wyprawa pana Marcina, Kasztelanice Lubaczewscy[5]
Powieść Grób Nieczui[6][7][8][9] ukazało się w wydaniu książkowym w 1858 roku.
Przypisy
- ↑ ZygmuntZ. Kaczkowski ZygmuntZ., Bitwa o chorążankę ; Junacy ; Swaty na Rusi : powieść, wyd. 1853 [online], polona.pl [dostęp 2020-10-28] .
- ↑ ZygmuntZ. Kaczkowski ZygmuntZ., Murdelio : powieść, wyd. 1853, t. 1, polona.pl [dostęp 2020-10-28] .
- ↑ ZygmuntZ. Kaczkowski ZygmuntZ., Murdelio : powieść., wyd. 1853, t. 2, polona.pl [dostęp 2020-10-28] .
- ↑ ZygmuntZ. Kaczkowski ZygmuntZ., Mąż szalony : powieść., wyd. 1855, t. 2, polona.pl [dostęp 2020-10-28] .
- ↑ ZygmuntZ. Kaczkowski ZygmuntZ., Gniazdo Nieczujów ; Pierwsza wyprawa pana Marcina ; Kasztelanice Lubaczewscy : powieści., wyd. 1855 [online], polona.pl [dostęp 2020-10-28] .
- ↑ ZygmuntZ. Kaczkowski ZygmuntZ., Grób Nieczui : powieść. T. 1, wyd. 1858 [online], polona.pl [dostęp 2020-10-28] .
- ↑ ZygmuntZ. Kaczkowski ZygmuntZ., Grób Nieczui : powieść. T. 2, wyd. 1858 [online], polona.pl [dostęp 2020-10-28] .
- ↑ ZygmuntZ. Kaczkowski ZygmuntZ., Grób Nieczui : powieść. T. 3, wyd. 1858 [online], polona.pl [dostęp 2020-10-28] .
- ↑ ZygmuntZ. Kaczkowski ZygmuntZ., Grób Nieczui : powieść. T. 4, wyd. 1858 [online], polona.pl [dostęp 2020-10-28] .
Bibliografia
- Ostatni z Nieczujów na stronie Biblioteki Narodowej
- Dzieła Kaczkowskiego na stronie Biblioteki Narodowej
- Zygmunt Kaczkowski Opowiadania Nieczui Wydawnictwo Literackie, 1962 (posłowie Antoniego Jopka)
- Zygmunt Kaczkowski Grób Nieczui Wydawnictwo Literackie, 1964 (posłowie Antoniego Jopka)