Ostrołódka Hallera
![]() | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | |||
Rząd | bobowce | ||
Rodzina | bobowate | ||
Podrodzina | |||
Rodzaj | |||
Gatunek | ostrołódka Hallera | ||
Nazwa systematyczna | |||
Oxytropis halleri Bunge ex W.D.J.Koch Syn. Fl. Germ. Helv., ed. 2: 200 (1843)[3] | |||
Synonimy | |||
| |||
| |||
|
Ostrołódka Hallera[4] (Oxytropis halleri Bunge ex W.D.J.Koch) – gatunek rośliny wieloletniej z rodziny bobowatych. Występuje w zachodniej i środkowej Europie. We florze Polski gatunek rodzimy znany tylko z pojedynczych stanowisk w Tatrach.
Rozmieszczenie geograficzne
Rzadki gatunek wysokogórski. Występuje tylko w górach Europy: w Alpach, Pirenejach, górach Szkocji, w Karpatach i na jednym stanowisku na Półwyspie Bałkańskim. W Karpatach Wschodnich występuje tylko w ich południowej i wschodniej części, w Karpatach Zachodnich wyłącznie w Tatrach. W Polsce występuje wyłącznie na obszarze Tatr Zachodnich i to tylko na trzech stanowiskach: na opadających do Doliny Iwaniackiej stokach Kominiarskiego Wierchu (na wysokości 1490–1620 m n.p.m.), powyżej Wąwozu Kraków (ok. 1410–1620 m n.p.m.) i na Wysokim Grzbiecie (ok. 1600–1750 m n.p.m.). Częściej natomiast występuje na słowackiej stronie Tatr[5].
Morfologia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ea/Oxytropis_halleri_61324599.jpg/180px-Oxytropis_halleri_61324599.jpg)
- Łodyga
- Bardzo skrócona i pokryta kosmatymi włoskami. Cała roślina (wraz z liśćmi) ma wysokość 10–40 cm[6].
- Liście
- Nieparzysto-pierzaste, wzniesione do góry, złożone z 9–16 par listków. Wszystkie liście wyrastają z różyczki liściowej na skróconej łodydze. Przysadki sięgają co najmniej do połowy długości rurki kielicha, czasami bywają nawet dłuższe od niego[6].
- Kwiaty
- Zebrane w główkowaty kwiatostan na szczycie długiej i grubej szypułki wyrastającej powyżej liści. Kwiaty motylkowe o długości ok. 2 cm. Kielich pokryty odstającymi, białymi włoskami, a jego rurka jest 3–4 razy dłuższa od ząbków. Korona niebieskofioletowa, jej żagielek jest dłuższy od skrzydełek[6].
- Owoc
- Podługowaty, rozdęty strąk. Ma długość ok. 2 cm i pokryty jest odstającymi, białymi włoskami. Niemal zupełnie podzielony jest dwoma listewkami[6].
Biologia i ekologia
Bylina, hemikryptofit. Kwitnie od czerwca do sierpnia. Roślina owadopylna. W Tatrach rośnie w murawach na podłożu wapiennym, na bardzo płytkiej, próchnicznej glebie[5]. Gatunek charakterystyczny dla Ass. Festuco-versicoloris-Seslerietum[7]. Liczba chromosomów 2n = 32[5].
Zagrożenia i ochrona
Informacje o stopniu zagrożenia w Polsce na podstawie:
- Według kryteriów IUCN gatunek narażony w polskich Karpatach (Kategoria VU)[5].
- Czerwonej listy roślin i grzybów Polski (2006)[8]: R (rzadki, potencjalnie zagrożony); 2016: VU (narażony)[9].
- Polskiej czerwonej księgi roślin (2001): EN (zagrożony); 2014: VU (narażony)[10].
W Polsce rośnie wyłącznie na obszarze Tatrzańskiego Parku Narodowego. Stanowisko na Kominiarskim Wierchu jest bezpieczne, gdyż znajduje się z dala od szlaków turystycznych, dodatkowo w terenie skalistym i trudno dostępnym. Stanowisko w Wąwozie Kraków może być zagrożone przez grotołazów penetrujących znajdujące się w tej okolicy jaskinie. Największym jednak zagrożeniem jest niewielka liczba stanowisk i mała liczebność populacji. Ochrona bierna uznana została za wystarczającą, jednak konieczny jest monitoring stanowisk[5].
Zobacz też: Rośliny tatrzańskie.
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Fabales, [w:] Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2009-09-23] (ang.).
- ↑ a b Oxytropis halleri Bunge ex W.D.J.Koch, [w:] Plants of the World Online [online], Royal Botanic Gardens, Kew [dostęp 2024-01-30] .
- ↑ ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ. i inni, Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 126, ISBN 978-83-62975-45-7 .
- ↑ a b c d e Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa: Czerwona księga Karpat Polskich. Kraków: Instytut Botaniki PAN, 2008. ISBN 978-83-89648-71-6.
- ↑ a b c d Władysław Szafer, Stanisław Kulczyński: Rośliny polskie. Warszawa: PWN, 1953.
- ↑ Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
- ↑ Red list of plants and fungi in Poland. Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Zbigniew Mirek, Kazimierz Zarzycki, Władysław Wojewoda, Zbigniew Szeląg (red.). Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera, Polska Akademia Nauk, 2006. ISBN 83-89648-38-5.
- ↑ Kaźmierczakowa R., Bloch-Orłowska J., Celka Z., Cwener A., Dajdok Z., Michalska-Hejduk D., Pawlikowski P., Szczęśniak E., Ziarnek K.: Polska czerwona lista paprotników i roślin kwiatowych. Polish red list of pteridophytes and flowering plants. Kraków: Instytut Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk, 2016. ISBN 978-83-61191-88-9.
- ↑ Zarzycki K., Kaźmierczakowa R., Mirek Z.: Polska Czerwona Księga Roślin. Paprotniki i rośliny kwiatowe. Wyd. III. uaktualnione i rozszerzone. Kraków: Instytut Ochrony Przyrody PAN, 2014. ISBN 978-83-61191-72-8.
- EoL: 704072
- EUNIS: 171029
- GBIF: 5361240
- identyfikator iNaturalist: 133261
- IPNI: 511514-1
- ITIS: 819682
- NCBI: 553836
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): ild-8980
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:511514-1
- Tela Botanica: 47249
- identyfikator Tropicos: 13031097
- USDA PLANTS: OXHA2
- CoL: 4BM6G