Pale (zapasy)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/21/Silver_stater_obverse_Aspendos_Met_L.1999.19.78.jpg/240px-Silver_stater_obverse_Aspendos_Met_L.1999.19.78.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8e/Peleus_Atalante_Staatliche_Antikensammlungen_1541.jpg/240px-Peleus_Atalante_Staatliche_Antikensammlungen_1541.jpg)
Pale (stgr. πάλη, pálē) – dyscyplina sportowa uprawiana w starożytnej Grecji, zapasy, samodzielna konkurencja igrzysk olimpijskich od 708 p.n.e., także jedna z pięciu konkurencji pięcioboju antycznego rozegranego po raz pierwszy podczas igrzysk olimpijskich w 708 p.n.e.
Opis
Zapasy pale rozgrywano w trzech grupach wiekowych, a nie w kategoriach wagowych. Podczas igrzysk olimpijskich w grupach mężczyzn i chłopców, a w trakcie innych zawodów także w grupie pośredniej[1].
Walki rozgrywano w miejscu zwanym skamma, które było najprawdopodobniej przygotowywane spontanicznie na czas zawodów poprzez wykopanie zagłębienia w stadionie[2]. Wymiary skammy nie są znane[2]. Na podstawie taktyki obronnej zapaśników wnioskować można, że skamma była znacznie większa od współczesnego ringu[3]. Skammę przygotowywali sami atleci[4]. Na potrzeby treningów skamma była zalewana wodą, natomiast zawody odbywały się na suchej skammie[4], wypełnionej piaskiem[1]. Treningi zapaśników odbywały się w palaestrze[1].
Pary zapaśników były dobierane na drodze losowania[2]. Losy kleros były wielkości fasoli, a na każdym była litera – każdej z liter alfabetu odpowiadały dwa losy[5]. Wszystkie były mieszane w dzbanie, z którego zawodnicy losowali litery – zawodnicy z dwoma tymi samymi literami stawali naprzeciw siebie w zawodach[5]. W przypadku nieparzystej liczby zawodników do dzbana wrzucano jeden los oznaczony ostatnią literą alfabetu – ten kto go wylosował (efedros) nie brał udziału w pierwszej rundzie[5]. Wygranie zawodów bez walkoweru uchodziło za szczególny honor[1].
Przed walką zawodnicy nacierali ciało oliwą, a tuż przed wejściem na skammę obsypywali się ziemią, by mieć lepszy chwyt[4][1]. Po zawodach czyścili ciało, zeskrobując warstwę oliwy zlepionej z ziemią przy pomocy narzędzia o zakrzywionym ostrzu – strigila[1].
Zwycięzcą w walce zostawał ten zapaśnik, który trzykrotnie powalił przeciwnika, samemu nie upadając trzykrotnie[5][3]. Zwycięzca nazywany był triakterem[5]. Nie do końca wiadomo, jak wyglądać miały zwycięskie rzuty – przeciwnik był powalony, kiedy jego plecy, jedno z bioder lub ramiona dotykały ziemi[6] albo gdy ziemi dotykały jego obydwa kolana[7][1].
Zapasy pale odbywały się w pozycji stojącej, a także w parterze[3]. Współczesne zapasy w stylu klasycznym (grecko-rzymskim) niewiele mają wspólnego z zapasami pale[3]. Do zapasów pale zbliżone są natomiast tradycyjne zapasy mongolskie i tureckie[3].
Historia
Od 708 p.n.e. zapasy pale jako pierwsza dyscyplina poza biegami została włączona do programu starożytnych igrzysk olimpijskich[8]. Pale były końcową konkurencją pięcioboju antycznego, która wyłaniała ostatecznego zwycięzcę[1][9].
Lista zwycięzców
Poniższa lista została stworzona na podstawie informacji w banku danych igrzysk olimpijskich Fundacji Świata Helleńskiego (gr. Ίδρυµα Μείζονος Ελληνισµού, (ΙΜΕ), ang. Foundation of the Hellenic World, (FHW))[10] :
Igrzyska | Rok | Zwycięzca | Miejsce pochodzenia |
---|---|---|---|
18. | 708 p.n.e. | Eurybatos | Sparta |
39. | 624 p.n.e. | Hippostenes | Sparta |
40. | 620 p.n.e. | Hippostenes | Sparta |
41. | 616 p.n.e. | Hippostenes | Sparta |
42. | 612 p.n.e. | Hippostenes | Sparta |
43. | 608 p.n.e. | Hippostenes | Sparta |
45. | 600 p.n.e. | Hetojmokles | Sparta |
46. | 596 p.n.e. | Hetojmokles | Sparta |
47. | 592 p.n.e. | Hetojmokles | Sparta |
48. | 588 p.n.e. | Hetojmokles | Sparta |
62. | 532 p.n.e. | Milon | Kroton |
63. | 528 p.n.e. | Milon | Kroton |
64. | 524 p.n.e. | Milon | Kroton |
65. | 520 p.n.e. | Milon | Kroton |
66. | 516 p.n.e. | Milon | Kroton |
67. | 512 p.n.e. | Timasiteos | Kroton |
68. | 508 p.n.e. | Kalliteles | Sparta |
71. | 496 p.n.e. | Eksainetos | Akragas |
74. | 484 p.n.e. | Telemakos | Farsalos |
76. | 476 p.n.e. | nieznany | Maroneja |
77. | 472 p.n.e. | [...]menes | Samos |
78. | 468 p.n.e. | Efarmostos (lub Eparmostos) | Opus |
80. | 460 p.n.e. | Amesinas | Barke |
81. | 456 p.n.e. | Leontiskos | Mesyna |
82. | 452 p.n.e. | Leontiskos | Mesyna |
83. | 448 p.n.e. | Keimon | Argos |
84. | 444 p.n.e. | Taurostenes | Egina |
85. | 440 p.n.e. | Teopompos II | Heraja |
86. | 436 p.n.e. | Teopompos II | Heraja |
94. | 404 p.n.e. | Symmakos | Elida |
95. | 400 p.n.e. | Baukis | Trezen |
97. | 392 p.n.e. | Eutymenes | Mainalos |
98. | 388 p.n.e. | Aristodemos | Elida |
99. | 384 p.n.e. | Narykidas | Figaleja |
106. | 356 p.n.e. | Chajron | Pellene |
107. | 352 p.n.e. | Chajron | Pellene |
108. | 348 p.n.e. | Chajron | Pellene |
109. | 344 p.n.e. | Chajron | Pellene |
112. | 332 p.n.e. | Chilon | Patras |
113. | 328 p.n.e. | Chilon | Patras |
118. | 308 p.n.e. | Seleadas | Sparta |
120. | 300 p.n.e. | Keras | Argos |
121. | 296 p.n.e. | Amfiares | Sparta |
127. | 272 p.n.e. | Nikarkos | Elida |
141. | 216 p.n.e. | Paianios | Elida |
142. | 212 p.n.e. | Kapros | Elida |
144. | 204 p.n.e. | Demokrates | Tenedos |
147. | 192 p.n.e. | Kleitostratos | Rodos |
156. | 156 p.n.e. | Aristomenes | Rodos |
158. | 148 p.n.e. | nieznany | Elida |
172. | 92 p.n.e. | Protofanes | Magnezja nad Meandrem |
177. | 72 p.n.e. | Isidoros | Aleksandria |
178. | 68 p.n.e. | Straton | Aleksandria |
179. | 64 p.n.e. | Straton | Aleksandria |
182. | 52 p.n.e. | Marion | Aleksandria |
198. | 13 n.e. | Aristeas | Stratonika |
204. | 37 n.e. | Nikostratos | Ajgaj |
207. | 49 n.e. | Tiberius Claudius Patrobius | Antiochia |
208. | 53 n.e. | Tiberius Claudius Patrobius | Antiochia |
209. | 57 n.e. | Tiberius Claudius Patrobius | Antiochia |
229. | 137 n.e. | Hermagoras | Magnezja koło Sipylosu |
231. | 145 n.e. | Dionysios | Seleucja |
236. | 165 n.e. | Marcus Aurelius Chrysippos | Smyrna |
239. | 177 n.e. | Marcus Aurelius Hermagoras | Magnezja koło Sipylosu |
243. | 193 n.e. | Marcus Aurelius Asklepiades | Aleksandria |
244. | 197 n.e. | Marcus Aurelius Asklepiades | Aleksandria |
247. | 209 n.e. | Gerenos | Naukratis |
248. | 213 n.e. | Aurelius Aelix | Fenicja |
Jednym z największych zapaśników greckich był Milon z Krotonu, wspomniany m.in. w Dziejach Herodota, a także przez Pauzaniasza oraz Strabona. Milon był sześciokrotnym zwycięzcą igrzysk olimpijskich[1]. Według anegdoty, na jednych igrzyskach (najprawdopodobniej w 520 p.n.e.) Milon był jedynym zapaśnikiem, który zgłosił się na zawody – nikt nie chciał się z nim mierzyć[5][6]. Kiedy szedł po laur olimpijski, potknął się i upadł[5][4]. Z powodu upadku publiczność miała wtedy domagać się nieprzyznania mu lauru[5][4]. Milon miał wówczas odpowiedzieć, że upadł jedynie jeden raz, a nie trzy i dodał: „Dajcie tu kogoś, kto powali mnie jeszcze dwa razy”[5][4].
Grecki geograf Pauzaniasz wzmiankuje również o dwukrotnym zwycięzcy igrzysk, Leontiskosie z Mesyny, który był marnym zapaśnikiem, ale potrafił boleśnie wyginać palce przeciwnika bez ich łamania (łamanie palców było zabronione)[5][11].
Przypisy
- ↑ a b c d e f g h i Crowther 2007 ↓, s. 67.
- ↑ a b c Miller 2006 ↓, s. 49.
- ↑ a b c d e Crowther 2007 ↓, s. 68.
- ↑ a b c d e f Sweet 1987 ↓, s. 66.
- ↑ a b c d e f g h i j Miller 2006 ↓, s. 50.
- ↑ a b Sweet 1987 ↓, s. 63.
- ↑ Sweet 1987 ↓, s. 65.
- ↑ Miller 2006 ↓, s. 46.
- ↑ Sweet 1987 ↓, s. 38.
- ↑ FHW ↓.
- ↑ Pausanias ↓, 6.4.3.
Bibliografia
- Nigel B. Crowther: Sport in Ancient Times. Greenwood Publishing Group, 2007. ISBN 978-0-275-98739-8. [dostęp 2016-08-20]. (ang.).
- Foundation of the Hellenic World (FHW): Olympic Games Database. [dostęp 2016-08-08]. (ang.).
- Stephen G. Miller: Ancient Greek Athletics. Yale University Press, 2006. ISBN 978-0-300-11529-1. [dostęp 2016-08-08]. (ang.).
- Pausanias: Description of Greece: 6.4.3. [dostęp 2016-08-13]. (ang.).
- Waldo E. Sweet: Sport and Recreation in Ancient Greece: A Sourcebook with Translations. Oxford University Press, 1987. ISBN 978-0-19-536483-5. [dostęp 2016-08-08]. (ang.).