Pantaleon Potocki
![]() Szeliga | |
Data i miejsce urodzenia | 21 lipca 1817 |
---|---|
Data i miejsce śmierci | 17 marca 1846 |
Ojciec | Teodor Potocki |
Matka | Tekla Karasińska |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ac/Siedlce%2C_krzy%C5%BC_w_miejscu_stracenia_Pantaleona_Potockiego.jpg/220px-Siedlce%2C_krzy%C5%BC_w_miejscu_stracenia_Pantaleona_Potockiego.jpg)
Pantaleon Ignacy Potocki herbu Szeliga (ur. 21 lipca 1817[1] w Cisiach, zm. 17 marca 1846 w Siedlcach) – polski szlachcic, dowódca grupy powstańczej, spiskowiec, uczestnik powstania w 1846.
Syn Teodora Potockiego (zm. 25 listopada 1830), generała artylerii konnej i Tekli z Karasińskich. Wnuk Wawrzyńca Potockiego[2]. Jego starszy brat Maurycy (ur. 21 września 1814[3]) walczył w powstaniu listopadowym.
Powstanie krakowskie 1846
Do spisku mającego na celu wybuch powstania narodowego wciągnął Potockiego najprawdopodobniej Karol Ruprecht. Powierzonym Potockiemu zadaniem było opanowanie Siedlec i przecięcie Rosjanom drogi przemarszu w stronę Warszawy. Datę wybuchu powstania wyznaczono na noc z 21 na 22 lutego 1846. Ostatecznie powstanie objęło wyłącznie Kraków, zaś akcję powstańczą w zaborze rosyjskim odwołano. Informacja o tym nie dotarła jednak do Potockiego. Jego bezpośredni zwierzchnik, Bronisław Dąbrowski dowiedziawszy się 20 lutego o rozbiciu spiskowców w Wielkopolsce porzucił konspirację i zbiegł do Prus.
Nieświadomy wypadków Potocki, z grupą kilkunastu ludzi przystąpił do realizacji założonego planu. Udało mu się opanować siedlecki odwach, zabijając jednego z żandarmów i raniąc pięciu innych[4]. Następnie wkroczył na odbywający się w resursie kupieckiej bal karnawałowy, w którym uczestniczyli m.in. prezydent Siedlec i naczelnik powiatu. Potocki bezskutecznie nawoływał obecnych do powstania.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5a/Targ_siedlce_gancwol_BK.jpg/240px-Targ_siedlce_gancwol_BK.jpg)
Rozczarowany fiaskiem akcji rozpuścił swój niewielki oddział i prawdopodobnie zamierzał uciec za granicę. Wraz z dwoma towarzyszami (Stanisław Kociszewski i Władysław Żarski, obaj aplikanci w sądach warszawskich) udał się w stronę rodzinnego domu w Cisiach, aby zabrać pieniądze na drogę. Do dworu nie dotarł. Ukrył się w młynie niedaleko Kotunia, który Potoccy dzierżawili Janowi Jaworskiemu. Obawiając się patroli wojsk rosyjskich, Pantaleon Potocki polecił Jaworskiemu, który był jego przyjacielem z dzieciństwa, skontaktowanie się z rodziną w Cisiu. Młynarz jednak zamiast tego powiadomił o przybyszu chłopów z Kotunia, którzy postanowili go ująć, licząc na nagrodę od zaborcy. Broniąc się, Potocki zastrzelił jednego z nich - niejakiego Antoniego Kryckiego. Został jednak pojmany i wydany żandarmom. Jego dwaj towarzysze zostali schwytani w pobliskiej wsi Pieróg, również przy udziale miejscowych chłopów[5].
Wszyscy trzej zostali przewiezieni do warszawskiej Cytadeli, gdzie 16 marca stracono Kociszewskiego i Żarskiego. Natomiast Potocki został z powrotem przewieziony do Siedlec, gdzie 17 marca 1846 o godzinie 15. powieszono go publicznie na targu miejskim (obecnie skrzyżowanie ulic Sienkiewicza i Świętojańskiej).
Ku jego pamięci 3 maja 1919 r. mieszkańcy postawili krzyż w miejscu egzekucji.
Bibliografia
- Agaton Giller, "Podróż więźnia etapami do Syberyi w roku 1854" [1]
- Włodzimierz Witczuk, Związane z Cisiem postacie historyczne. spcisiezagrudzie.org. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-02-15)].
Przypisy
- ↑ Księga Aktów Urodzenia, Małżeństwa i Zeyścia Stanu Cywilnego od dnia 1-go Miesiąca Stycznia do 31-go Miesiąca grudnia 1818 roku w Gminie Skórzeckiey zdarzonych, akt nr 58, szukajwarchiwach.pl
- ↑ Włodzimierz Witczuk, Szkice do dziejów zachodnich przedproży Siedlec, Cisie-Zagrudzie 2002-2012, s. 52
- ↑ Księga Aktów Urodzenia, Małżeństwa i Zeyścia Stanu Cywilnego od dnia 1-go Miesiąca Stycznia do 31-go Miesiąca grudnia 1818 roku w Gminie Skórzeckiey zdarzonych, akt nr 57, szukajwarchiwach.pl
- ↑ Tomasz Zadrożny, Pantaleon Potocki - powstaniec z Cisia, Prestiż. Magazyn lokalny, Nr 2/2017, s. 7
- ↑ Włodzimierz Witczuk, Szkice do dziejów zachodnich przedproży Siedlec, Cisie-Zagrudzie 2002-2012, s. 50
- PWN: 3961095