Paskowiec
Morphnarchus princeps[1] | |||
(P. L. Sclater, 1865)[2] | |||
![]() | |||
Systematyka | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | zwierzęta | ||
Typ | strunowce | ||
Podtyp | kręgowce | ||
Gromada | ptaki | ||
Podgromada | Neornithes | ||
Infragromada | ptaki neognatyczne | ||
Rząd | szponiaste | ||
Rodzina | jastrzębiowate | ||
Podrodzina | jastrzębie | ||
Plemię | Accipitrini | ||
Rodzaj | Morphnarchus | ||
Gatunek | paskowiec | ||
Synonimy | |||
| |||
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[4] | |||
![]() najmniejszej troski | |||
Zasięg występowania | |||
![]() | |||
| |||
|
Paskowiec[5], białostrząb ciemny[6][7] (Morphnarchus princeps) – gatunek ptaka z rodziny jastrzębiowatych (Accipitridae). Średniej wielkości ptak drapieżny zamieszkujący Amerykę Centralną i północno-zachodnią część Ameryki Południowej. Gatunek niezagrożony wyginięciem.
Systematyka i taksonomia
Takson po raz pierwszy opisany przez P. L. Sclatera pod nazwą Leucopternis princeps na podstawie okazu zebranego przez kolekcjonera Enrique Arcé[2]. Jako lokalizację holotypu autor wskazał Kostarykę[2]. Wcześniej umieszczany był w rodzaju Leucopternis[1], ale przeprowadzone w latach 2006–2009 badania molekularne sugerują umieszczenie tego gatunku w monotypowym rodzaju Morphnarchus[8][9][10][11], wyróżnionym po raz pierwszy w 1920 roku przez R. Ridgwaya[3]. Populacje z północnego Ekwadoru i południowej Kolumbii ze względu na różnice wielkości zostały w 1935 roku sklasyfikowane przez Friedmanna jako podgatunek L. p. zimmeri[12], lecz zostało to uznane za bezpodstawne, gdyż nie jest jasne, czy populacje te są izolowane[13][14]. Takson monotypowy – nie wyróżniono podgatunków[13][15][7].
Nazwa rodzajowa pochodzi od greckich słów μορφνος morphnos oznaczającego ciemny kolor i αρχος arkhos oznaczającego lidera, szefa[16]. Epitet gatunkowy pochodzi od łacińskiego słowa princeps oznaczającego księcia[17].
Występowanie
Paskowiec występuje w Kostaryce i Panamie, a lokalnie w zachodniej Kolumbii i Ekwadorze po obu stronach Andów (obserwowany także w przybrzeżnych rejonach Ekwadoru)[13][15][18][19]. Raportowany (być może występuje tam lokalnie) ze wschodnich stoków Andów w północno-zachodnim Peru. 15 listopada 2005 zaobserwowano prawdopodobnie zagubionego ptaka w ekstremalnie południowej Nikaragui[20].
Morfologia
Długość ciała 51–57 cm, masa ciała 1000 g, rozpiętość skrzydeł 112–124 cm[13][14]. Pozostałe wymiary (w mm) przedstawia tabela[14]:
Skrzydło | Ogon | Skok |
---|---|---|
♂ 347–367; ♀ 351–388 | ♂ 194–223; ♀ 202–227 | ♂♀ 94–104 |
Krzepki, leśny ptak drapieżny, o dużej głowie, stosunkowo krótkim ogonie i stosunkowo długich nogach. Głowa, górne części ciała i skrzydła koloru niebiesko-czarnego[13]. Pióra na karku i czubku głowy na krawędziach niebieskoszare[19]. Brzuch i pokrywy podskrzydłowe białe z drobnymi paskami koloru czarnego[13]. Ogon szarawy z czarną końcówką, z wyraźnym białym pasem[19][13]. Obszar między nozdrzami a dziobem, woskówka i nogi koloru żółtego, oczy dorosłych osobników ciemnoniebieskie[13]. Słabo zaznaczony dymorfizm płciowy, samice średnio 4% większe od samców[13]. Najmniejsze samice są niedużo większe niż najmniejsze samce[19]. Ptak jest znacznie mniejszy niż aguja wielka (Geranoaetus melanoleucus) i ma zupełnie inny kształt oraz pojawia się w zupełnie innym środowisku[13]. Osobniki młodociane podobne do dorosłych, ale posiadają cienkie, białe krawędzie na piórach karku, górnej części grzbietu i pokrywach nadskrzydłowych[13]. Kolor oczu u osobników młodocianych najprawdopodobniej żółty do brązowego[19].
Głos
Najczęściej słyszany jest głośny, łagodny przerywany gwizd. Czasami również szybki cykl 30–40 gwizdów „weeweeweewee...”[13].
Ekologia
Środowisko
Paskowiec zamieszkuje wilgotne lasy górskie[13]. Rzadko spotykany w nadmorskich równinach Kolumbii[13]. Spotykany głównie na wysokości 500–2500 m n.p.m., ale widywany również na 3000 m lub na 300 m (czasami nawet do 50 m n.p.m. na przybrzeżnych równinach w Kolumbii)[19]. Przebywa bardziej na naturalnych lub antropogenicznych polanach i na brzegach lasów niż w ich głębi. Często unosi się nad lasem, czasem w grupach liczących 3 do 4 osobników[13].
Pożywienie
Pokarm paskowca jest zróżnicowany, ale przeważnie poluje na węże, jaszczurki, żaby, duże owady, kraby, a czasami również na ssaki i ptaki[14]. W gnieździe jednego ptaka w Ekwadorze znaleziono 50 marszczelców z gatunku Caecilia orientalis, 36 węży (włącznie z Atractus occipitoalbus i gatunkami z rodzaju Leptophis), trzy olbrzymie dżdżownice z rodzaju Martiodrilus, trzy młode ptaki oraz trzy ssaki[21]. Pokarm zdobywa zarówno wewnątrz, jak i na skrajach lasów i polan, czatując na gałęziach na niskich lub średnich wysokościach, po czym, zauważając zdobycz, spadając w dół do ziemi lub w zarośla[14]. Na marszczelce poluje podczas deszczu, gdyż zazwyczaj te żyjące pod ziemią płazy wychodzą wtedy na powierzchnię[22].
Rozród
Pierwsze znane nauce gniazdo odnaleziono w południowo-wschodniej Panamie 25 lutego 2002, na skalnej, wąskiej półce pokrytej roślinnością, 30 m nad koronami drzew[23]. Gniazdo zbudowane było z małych gałęzi i liści oraz zawierało jedno nieoznakowane, białe jajo[23]. Drugie gniazdo zostało znalezione w północno-wschodnim Ekwadorze 10 lutego 2004, również znajdowało się na skale i zawierało jedno białawe jajo[21]. W 2005 roku zostało zajęte ponownie i w obu latach przeprowadzono dokładną obserwację[21]. Gniazdo zbudowane w Ekwadorze znajdowało się 5 m od rwącego wodospadu i umieszczone zostało we wnęce u zbiegu pionowych ścian, 6 m nad ziemią[21]. Otaczające występy pokryte były mchem i roślinami zielnymi[21]. Gniazdo zbudowane było z omszałych patyków i pokryte świeżymi liśćmi[21]. Średnica wnętrza gniazda wynosiła 17 cm zaś głębokość 8 cm[21]. Wymiary zewnętrzne gniazda: 50–70 cm szerokości i 15 cm głębokości[21]. W obu latach samica zniosła po 1 jaju mierzącym 58,9 mm × 48,9 mm i masie ponad 45 g[21]. Wyklute pisklęta pokryte były białym puchem[21]. Pierzenie trwało około 80 dni[21]. Ponadto z Kolumbii i Kostaryki pochodzą niepublikowane raporty o gniazdach na drzewach, dlatego zachodzi potrzeba przeprowadzenia dalszych badań w tym regionie[13].
Migracje
Najprawdopodobniej gatunek osiadły[13].
Status i ochrona
W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody paskowiec został zaliczony do kategorii LC (najmniejszej troski). W 2019 organizacja Partners in Flight szacowała, że liczebność populacji jest mniejsza niż 50 tysięcy dorosłych osobników, a jej trend jest umiarkowanie spadkowy[4][18]. Głównym zagrożeniem dla tego gatunku jest postępujące niszczenie lasów tropikalnych[13].
Przypisy
- ↑ a b Leucopternis princeps, [w:] Integrated Taxonomic Information System [dostęp 2014-12-26] (ang.).
- ↑ a b c P. L. Sclater. Description of a new Accipitrine bird from Costa Rica. „Proceedings of the Zoological Society of London”. 1865, s. 429, 1865. (ang.).
- ↑ a b R. Ridgway. Diagnoses of some new genera of birds. „Smithsonian Miscellaneous Collections”. 72 (4), s. 2, 1920. (ang.).
- ↑ a b Morphnarchus princeps, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
- ↑ Systematyka i nazewnictwo polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Plemię: Accipitrini Vigors, 1824 (Wersja: 2019-03-24). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2020-11-13].
- ↑ Paweł Mielczarek, Włodzimierz Cichocki. Polskie nazewnictwo ptaków świata. „Notatki Ornitologiczne”. Tom 40. Zeszyt specjalny, s. 48, 1999. ISSN 0550-0842.
- ↑ a b Denis Lepage: Białostrząb ciemny (Morphnarchus princeps) Sclater,PL, 1865. Avibase. [dostęp 2014-12-26].
- ↑ Fabio S. Raposo do Amaral, Matthew J. Miller, Luís Fábio Silveira, Eldredge Bermingham, Anita Wajntal. Polyphyly of the hawk genera Leucopternis and Buteogallus (Aves, Accipitridae): multiple habitat shifts during the Neotropical buteonine diversification. „BMC Evolutionary Biology”. 6, s. 10, 2006. DOI: 10.1186/1471-2148-6-10. (ang.).
- ↑ Fábio S. Raposo do Amaral, Frederick H. Sheldon, Anita Gamauf, Elisabeth Haring, Martin Riesing, Luís F. Silveira, Anita Wajntal. Patterns and processes of diversification in a widespread and ecologically diverse avian group, the buteonine hawks (Aves, Accipitridae). „Molecular Phylogenetics and Evolution”. 53 (3), s. 703–715, 2009. DOI: 10.1016/j.ympev.2009.07.020. (ang.).
- ↑ Annett Kocum. Phylogenie der Accipitriformes (Greifvögel) anhand verschiedener nuklearer und mitochondrialer DNA-Sequenzen. „Praca doktorska”, s. 1–250, 2007. (ang.).
- ↑ Heather R. L. Lerner, Matthew C. Klaver, David P. Mindell. Molecular Phylogenetics of the Buteonine Birds of Prey (Accipitridae). „The Auk”. 304 (2), s. 304–315, 2008. DOI: 10.1525/auk.2008.06161. (ang.).
- ↑ Denis Lepage: Morphnarchus princeps zimmeri. [w:] Avibase [on-line]. [dostęp 2014-12-28].
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p q r R. O. Bierregaard, Jr, P. Boesman, J. S. Marks: Barred Hawk (Morphnarchus princeps). W: J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, E. de Juana (red.): Handbook of the Birds of the World Alive. Barcelona: Lynx Edicions, 2014. [dostęp 2014-12-26]. (ang.).
- ↑ a b c d e Ferguson-Lees i Christie 2001 ↓, s. 620.
- ↑ a b F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): Hoatzin, New World vultures, Secretarybird, raptors. IOC World Bird List (v10.2). [dostęp 2020-11-13]. (ang.).
- ↑ Morphnarchus, [w:] The Key to Scientific Names, J.A.J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca [dostęp 2022-02-18] (ang.), [archiwum].
- ↑ Princeps, [w:] The Key to Scientific Names, J.A.J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca [dostęp 2022-02-18] (ang.), [archiwum].
- ↑ a b Species factsheet: Morphnarchus princeps. BirdLife International, 2021. [dostęp 2021-11-10]. (ang.).
- ↑ a b c d e f Ferguson-Lees i Christie 2001 ↓, s. 619.
- ↑ Claudia Múnera-Roldán, Martin L.Cody, Robin H. Schiele-Zavala, Bryan J.Sigel, Stefan Woltmann, Jørgen Peter Kjeldsen. New and noteworthy records of birds from south-eastern Nicaragua. „Bulletin of the British Ornithologists’ Club”. 127 (2), s. 154, 2007. (ang.).
- ↑ a b c d e f g h i j k Rudy A. Gelis, Harold F. Greeney. Nesting of Barred Hawk (Leucopternis princeps) in northeast Ecuador. „Ornitologia Neotropical”. 18, s. 607–612, 2007. (ang.).
- ↑ Harold F. Greeney, Rudy A. Gelis, W. Chris Funk. Predation on caecilians (Caecilia orientalis) by Barred Hawks (Leucopternis princeps) depends on rainfall. „Herpetological Review”. 39 (2), s. 162–134, 2008. (ang.).
- ↑ a b Angel Muela, Ursula Valdez. First Report of the Nest of the Barred Hawk (Leucopternis Princeps) in Panama. „Ornitologia Neotropical”. 14 (2), s. 267–268, 2003. (ang.).
Bibliografia
- James Ferguson-Lees, David A. Christie: Raptors of the World. Londyn: Christopher Helm, 2001. ISBN 0-618-12762-3. (ang.).
Linki zewnętrzne
- Zdjęcia i nagrania audiowizualne. [w:] eBird [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. (ang.).