Piero della Francesca
Autoportret, fragment obrazu Zmartwychwstanie | |||
Data i miejsce urodzenia | ok. 1420 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 12 października 1492 | ||
Narodowość | włoska | ||
Dziedzina sztuki | malarstwo | ||
Epoka | renesans | ||
|
Piero della Francesca (ur. ok. 1415 w Borgo San Sepolcro, zm. 12 października 1492 tamże) – włoski malarz.
Życiorys
Urodził się w Borgo San Sepolcro (Toskania). Tworzył między innymi w Arezzo, Rzymie, Florencji, Rimini, Urbino, Ferrarze, a także w rodzinnym mieście. Do najważniejszych jego dzieł należą: Chrzest Chrystusa, Zmartwychwstanie, freski w bazylice S. Francesco w Arezzo (Legenda Krzyża Świętego 1452–59). Był też teoretykiem malarstwa i uczonym – napisał traktaty o perspektywie (De prospectiva pingendi) oraz o pięciu figurach wykorzystywanych w sztukach plastycznych.
W malarstwie Piera silne są wpływy mistrzów Północy, m.in. Rogiera van der Weydena oraz pierwiastek rodzimy (Domenico Veneziano – jasny koloryt). Geometryzacja brył wynika prawdopodobnie z fascynacji architekturą. Sztuka Piera jest wyraźnie intelektualna, występują napięcia psychologiczne (kontrasty), symbole, odniesienia do literatury i kultury (legenda krzyża według wersji Jacques’a Voragine’a).
Najciekawszym okresem twórczości Piera jest jego pobyt na dworze księcia Federica da Montefeltro w Urbino, który skupiał takie osobistości jak Leone Battista Alberti (architekt), Baldassare Castiglione (autor Dworzanina), czy Luca Pacciolli (dominikanin i matematyk). Malarstwo Piera zostało wkrótce po jego śmierci zepchnięte na drugi plan, ponownie odkryto je dopiero w XIX wieku, a rozreklamowano na początku XX, po sukcesie kubizmu i neoimpresjonizmu. Najsławniejsi (we Włoszech) uczniowie Piera to Luca Signorelli i Melozzo da Forlì.
Jeden z esejów z cyklu Barbarzyńca w ogrodzie, zatytułowany "Piero della Francesca", poświęcił malarzowi Zbigniew Herbert. Szkic o identycznej nazwie, poświęcony recepcji dzieł malarza, Wojciech Karpiński opublikował w "Twórczości", a następnie w książce "Pamięć Włoch"[1].
Prace
nr | tytuł, zleceniodawca | czas powstania | technika i wymiary | miejsce przechowywania | ilustracja |
1. | Sigismondo Pandolfo Malatesta[2] | ok. 1450-51(?) | tempera na desce 44 × 34 cm | Luwr | ![]() |
2. | Chrzest Chrystusa[3] | lata 50. XV w. | tempera na desce 167 × 116 cm | National Gallery w Londynie | ![]() |
3. | Portret Federica da Montefeltro i jego żony, Battisty Sforza[4] | ok. 1465-70 | tempera na desce, 47 × 33 cm (każda deska) | Galeria Uffizi | ![]() |
4. | Sen św. Hieronima dawniej Biczowanie Chrystusa[5] | lata 60. XV w. | 60 × 80 cm | Galleria Nazionale delle Marche, Urbino | ![]() |
5. | Narodzenie[3] | 1470-5 | olej na desce 124.4 × 122.6 cm | National Gallery w Londynie | ![]() |
6. | Madonna di Senigallia[6] | 1472 (?) | 61 × 53 cm | Galleria Nazionale delle Marche, Urbino | ![]() |
7. | Madonna z Dzieciątkiem w otoczeniu świętych | 1472 | 251 × 172 cm | Pinakoteka Brera | ![]() |
8. | Madonna del Parto | 1459 | 260 x 203 | Museo Madonna del Parto w Monterchi, Włochy. | ![]() |
9. | Zmartwychwstanie | 1465 | 225 × 200 cm | Museo Civico w Sansepolcro | |
10. | Sen Konstantyna | 1466 | fresk 329 × 190 cm | San Francesco w Arezzo | ![]() |
Upamiętnienie
W październiku 2022 roku Europejski Bank Centralny wybił w mennicy rzymskiej dla San Marino okolicznościową monetę o nominale 2 euro, upamiętniającą 530. rocznicę śmierci artysty. Wybito 55 000 sztuki. Na rewersie przedstawiono profil Federica da Montefeltro autorstwa Piera della Francesca. Monetę zaprojektowała Claudia Momoni[7].
Przypisy
- ↑ Wojciech Karpiński: "Pamięć Włoch", Wydawnictwo Literackie, Kraków 1982
- ↑ Informacje o obrazie ze strony Luwru (ang. • fr.).
- ↑ a b Informacje o obrazie ze strony National Gallery (ang.).
- ↑ Informacje o obrazie ze strony Virtual Uffizi (ang.).
- ↑ Informacje o obrazie ze strony Marche World Wide (ang.).
- ↑ Informacje o obrazie ze strony Marche World Wide (ang.).
- ↑ Okolicznościowe monety 2 euro – 2022. ecb.europa.eu. [dostęp 2023-11-03].
Linki zewnętrzne
![]() | Zobacz galerię związaną z tematem: Piero della Francesca |
- Twórczość Piero della Francesca (wł. • ang.)
- Piero della Francesca. ilpozzeto.it. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-01-22)]. (wł. • ang.)
- Piero della Francesca: Biography na stronie Web Gallery of Art (ang.)
- Piero della Francesca. poderesantapia.com. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-04)]. – przegląd twórczości (ang.)
- Pilgern zum Pionier – (niem.)
- ISNI: 0000000121297163
- VIAF: 41861623, 7828158792858139040002
- ULAN: 500006339
- LCCN: n50072224
- GND: 118524577
- NDL: 00439979
- LIBRIS: mkz12fk51qwl891
- BnF: 12060279h
- SUDOC: 028853210
- SBN: CFIV096907
- NLA: 36557157
- NKC: xx0011775
- BNE: XX1722031
- NTA: 071549021
- BIBSYS: 90178468
- CiNii: DA01222573
- Open Library: OL48839A
- PLWABN: 9810533187305606
- NUKAT: n97061196
- J9U: 987007266551805171
- PTBNP: 873086
- CANTIC: a10137634
- LNB: 000192350
- NSK: 000048350
- CONOR: 19271523
- BNC: 000384659
- ΕΒΕ: 197605
- BLBNB: 000525560
- LIH: LNB:HB0;=gT
- WorldCat: lccn-n50072224
- PWN: 3902435
- Britannica: biography/Piero-della-Francesca
- Treccani: piero-della-francesca
- Universalis: un tizio di nome piero-della-francesca, piero-della-francesca
- NE.se: piero-della-francesca
- SNL: Piero_della_Francesca
- Catalana: 0050868
- DSDE: Piero_della_Francesca
- Hrvatska enciklopedija: 48163
- MacTutor: Francesca