Porojęzyk dębowy
![]() | |||
Systematyka | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | grzyby | ||
Typ | podstawczaki | ||
Klasa | pieczarniaki | ||
Rząd | żagwiowce | ||
Rodzina | pniarkowate | ||
Rodzaj | porojęzyk | ||
Gatunek | porojęzyk dębowy | ||
Nazwa systematyczna | |||
Buglossoporus quercinus (Schrad.) Kotl. & Pouzar Česká Mykol. 20(2): 84 (1966) | |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/09/Buglossoporus_quercinus_%2830057018826%29.jpg/240px-Buglossoporus_quercinus_%2830057018826%29.jpg)
Porojęzyk dębowy (Buglossoporus quercinus (Schrad.) Kotl. & Pouzar) – gatunek grzybów z rodziny pniarkowatych (Fomitopsidaceae)[1].
Systematyka i nazewnictwo
Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Buglossoporus, Fomitopsidaceae, Polyporales, Incertae sedis, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].
Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w 1794 r. Heinrich Adolf Schrader, nadając mu nazwę Boletus quercinus. W 1966 r. František Kotlaba i Zdeněk Pouzar przenieśli go do rodzaju Buglossoporus[1].
Ma 16 synonimów. Niektóre z nich[2]:
- Antrodia quercina (Schrad.) Teixeira 1992
- Buglossoporus pulvinus (Pers.) Donk 1971
- Piptoporus quercinus f. monstrosus Pilát 1937
- Polyporus quercicola Velen. 1922
Stanisław Domański w 1967 r. nadał mu polską nazwę porek dębowy. Władysław Wojewoda w 2003 r. zaproponował nazwę porojęzyk dębowy i jest ona spójna z nazwą naukową Buglossoporus quercinus[3].
Morfologia
- Kapelusz
Owocniki jednoroczne, szeroko językowate lub półkoliste z krótkim trzonem. Wyrastają pojedynczo, ale czasami sąsiednie owocniki zrastają się z sobą. Pojedynczy owocnik ma średnicę do 30 cm i grubość do 3 cm. Kapelusz wypukły o powierzchni zamszowej. Jego skórka jest bardzo cienka, pergaminowa, u młodych owocników o barwie od białawej do żółtoochrowej, u starszych rdzawobrązowej do brunatnej[4].
Rurkowaty, jaśniejszy od kapelusza, po uszkodzeniu ciemniejący. Pory o kształcie od okrągłego do kanciastego w liczbie 2–4 na mm[4].
O barwie od białawej do żółtoochrowej, po uszkodzeniu zmieniający barwę na rdzawą do brunatnej. W młodych owocnikach miękki, w starszych i w stanie suchym korkowaty i twardy[4].
Występowanie i siedlisko
Występuje w wielu krajach Europy, w kilku rejonach Azji i w jednym w Ameryce Północnej[5]. W piśmiennictwie naukowym na terenie Polski do 2020 r. podano jedno dawne stanowisko i 9 aktualnych, w tym 7 w Białowieskim Parku Narodowym. Oprócz nich podano też 3 stanowiska wątpliwe[4]. Znajduje się na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski. Ma status E – gatunek zagrożony wymarciem, którego przeżycie jest mało prawdopodobne, jeśli nie przestaną działać czynniki zagrożenia[6]. W latach 1995–2004 podlegał ochronie częściowej, a od roku 2014 – ochronie ścisłej bez możliwości zastosowania wyłączeń spod ochrony uzasadnionych względami gospodarki rolnej, leśnej lub rybackiej[4].
Grzyb nadrzewny (tzw. huba). Występuje w średnio wilgotnych grądach i lasach liściastych z domieszką dębów. Jest grzybem pasożytniczym rozwijającym się niemal wyłącznie na bardzo starych dębach mających przynajmniej około 250 lat. W drzewostanach dębowych gdzie jego kolonie są stabilne może atakować także młodsze dęby. Jest także saprotrofem rozwijającym się na martwych, leżących na ziemi lub jeszcze stojących pniach dębów i ich konarach. Powoduje brunatną zgniliznę drewna[4].
Na raz zainfekowanym drzewie utrzymuje się aż do jego rozkładu. Owocniki tworzy od czerwca do stycznia, ale obumarłe i zaschnięte owocniki utrzymują się jeszcze przez długi czas na drzewie[4].
Gatunki podobne
Podobny jest pniarek brzozowy Fomitopsis pinicola. Rozwija się wyłącznie na brzozach, więc jego pomylenie z porojęzykiem dębowym byłoby możliwe tylko wtedy, gdyby nieznane było miejsce wyrastania owocnika. Wówczas można odróżnić go po barwie; jego owocnik nie ma odcieni żółtych. Na starych dębach rosną podobne kształtem owocniki ozorka dębowego Fistulina hepatica, ale wyraźnie różnią się kolorem (są mięsnoczerwone)[4]. Na dębach dość często rozwija się żółciak siarkowy Laetiporus sulphureus, ale jego owocniki mają barwę od żółtej do morelowopomarańczowej, są mięsiste, większe i zwykle wyrastają w dachówkowatych skupieniach[7].
Przypisy
- ↑ a b c Index Fungorum [online] [dostęp 2021-11-25] .
- ↑ Species Fungorum [online] [dostęp 2021-11-25] .
- ↑ WładysławW. Wojewoda WładysławW., Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003, ISBN 83-89648-09-1 .
- ↑ a b c d e f g h AnnaA. Kujawa AnnaA., MałgorzataM. Ruszkiewicz-Michalska MałgorzataM., Izabela L.I.L. Kałucka Izabela L.I.L. (red.), Grzyby chronione Polski. Rozmieszczenie, zagrożenia, rekomendacje ochronne, Poznań: Instytut Środowiska Rolniczego i Leśnego Polskiej Akademii Nauk, 2020, ISBN 978-83-938379-8-4 .
- ↑ Mapa występowania porojęzyka dębowego na świecie [online] [dostęp 2021-11-25] .
- ↑ ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ. i inni, Czerwona lista roślin i grzybów Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, PAN, 2006, ISBN 83-89648-38-5 .
- ↑ PavolP. Škubla PavolP., Wielki atlas grzybów, Poznań: Elipsa, 2007, ISBN 978-83-245-9550-1 .