Pułk Lotnictwa Myśliwskiego Normandia-Niemen
![]() Emblemat Pułku Lotnictwa Myśliwskiego „Normandia-Niemen" | |||
Historia | |||
Państwo |
| ||
---|---|---|---|
Sformowanie | 25 listopada 1942 | ||
Rozformowanie | 14 czerwca 1945 | ||
Nazwa wyróżniająca | Normandia-Niemen | ||
Tradycje | |||
Kontynuacja | eskadra EC 2/30 „Normandie-Niémen” | ||
Dowódcy | |||
Pierwszy | Joseph Pouliquen | ||
Ostatni | Louis Delfino | ||
Działania zbrojne | |||
Front wschodni (II wojna światowa)
| |||
Organizacja | |||
Rodzaj sił zbrojnych | wojska lotnicze | ||
Rodzaj wojsk | |||
Podległość | 1 Armia Powietrzna | ||
Skład | trzy eskadry | ||
Odznaczenia | |||
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() | |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b0/Normandia11.png/220px-Normandia11.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/16/Normandie-N%C4%9Bmen_1943.gif/220px-Normandie-N%C4%9Bmen_1943.gif)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b3/1967_CPA_3542.jpg/220px-1967_CPA_3542.jpg)
Pułk Lotnictwa Myśliwskiego „Normandia-Niemen” (fr. Régiment de chasse 2/30 «Normandie-Niémen», ros. Истребительный Aвиационный Полк „Нормандия-Неман”, ros. trb. Istriebitielnyj Awiacyonnyj Połk „Normandija-Nieman”) – pułk lotnictwa myśliwskiego Sił Zbrojnych Wolnej Francji, walczący u boku wojsk radzieckich podczas II wojny światowej.
Geneza
W lutym 1942 szef sztabu Sił Lotniczych Wolnej Francji gen. Martial Valin przedstawił pomysł utworzenia francuskiej jednostki lotniczej w składzie Armii Czerwonej, która walczyłaby z Niemcami na froncie wschodnim. Idea ta pojawiła się wskutek sugestii gen. Charles’a de Gaulle’a, aby Francuzi walczyli z Niemcami na wszystkich frontach II wojny światowej. Po uzyskaniu zgody odpowiednich rządów i organów decyzyjnych uzgodniono, że francuscy piloci będą operacyjnie podlegać Sowietom, lecz będą dowodzeni przez własnych oficerów. Sprzęt wojskowy i zaopatrzenie miał dostarczyć ZSRR.
Początek istnienia jednostki
Francuzi utworzyli Grupę Myśliwską nr 3 (Groupe de Chasse 3), która otrzymała nazwę „Normadia”. Składała się z trzech eskadr: „Rouen”, „Le Havre” i „Cherbourg”. Godłem Grupy był herb Normandii, tj. dwa złote lamparty. Lotnicy rekrutowali się głównie z Bliskiego Wschodu i Wielkiej Brytanii. 12 listopada 1942 grupa 62 pilotów i mechaników została przetransportowana samolotami z Rayaku w Libanie do Bagdadu, a stamtąd koleją do Teheranu. Ze stolicy Iranu trzy sowieckie samoloty transportowe zabrały ich do Baku, a następnie do Moskwy. Ostatecznie 2 grudnia trafili do bazy szkoleniowej Iwanowo. Szkolenie lotnicze odbywało się na samolotach UT-2 i starszych U-2 (tzw. kukuruźnikach), a następnie na 2-miejscowych Jak-7, aby ostatecznie przejść na samoloty myśliwskie Jak-1. 11 marca 1943 Pułk „Normandie” zakończył oficjalnie szkolenie[2].
Walki na froncie wschodnim
Pułk został przydzielony na lotnisko Połotnianyj Zawod, wchodząc w skład sowieckiej 1 Armii Lotniczej. Pierwsze zwycięstwo powietrzne uzyskano 5 kwietnia 1943 roku na samolocie Jak-1, w które na początku była wyposażona jednostka. W maju 1943 roku Niemcy wydali rozkaz aby każdy zestrzelony i schwytany Francuz był rozstrzeliwany na miejscu[3]. 17 lipca tego roku zaginął podczas akcji dotychczasowy dowódca Jean Tulasne. Jego funkcję objął Pierre Pouyade[1]. 6 listopada pułk został przeniesiony do Tuły. Jedynie 6 pilotów pozostało z pierwotnego składu, reszta pochodziła z uzupełnień. Pułk odnosił liczne zwycięstwa powietrzne, stąd był wielokrotnie odznaczany różnymi medalami, podobnie jak francuscy piloci. W 1944 odbyli oni szkolenie na nowocześniejszych samolotach Jak-9D, po czym powrócili na front. Do listopada tego roku pułk działał na obszarze między miejscowością Dubrowka a Gross-Kalweitchen w Prusach Wschodnich. Za zasługi bojowe w walkach przy forsowaniu rzeki Niemen otrzymał w październiku nazwę „Normandie-Niemen”. 16 października Francuzi zestrzelili 29 niemieckich samolotów bez strat własnych. Istnieje podejrzenie, że w tym okresie atakowali oni z powietrza polskie oddziały partyzanckie Armii Krajowej, wycofujące się na zachód, choć prawdopodobnie nie zdawali sobie z tego sprawy. W grudniu dowódca pułku P. Pouyade wraz z grupą pilotów-weteranów powrócił do Francji, a na czele jednostki stanął Louis Delfino. Od 14 stycznia działała ona z Dopenen w Prusach Wschodnich. Szlak bojowy zakończyła 9 maja 1945 w miejscowości Świętomiejsce. Francuzi stoczyli 869 walk powietrznych, w których zestrzelili na pewno 273 niemieckie samoloty (najwięcej Fw-190 różnych wersji).
Pułk był odznaczony francuskimi odznaczeniami: Legią Honorową, Orderem Wyzwolenia, Krzyżem Wojennym i Medalem Wojskowym oraz sowieckimi: Orderem Czerwonej Gwiazdy i Orderem Aleksandra Newskiego. Piloci Marcel Albert, Marcel Lefèvre, Jacques André i Roland de La Poype otrzymali tytuły Bohatera Związku Radzieckiego.
Osobny artykuł: Front wschodni (II wojna światowa).
Zakończenie
14 czerwca 1945 trzydzieści osiem lub czterdzieści samolotów Jak-3 (podarowanych Francuzom przez Józefa Stalina) wystartowało z Elbląga, docierając 20 czerwca do Francji. Służyły one we francuskim lotnictwie do kwietnia 1947.
W 1960 został nakręcony film produkcji francusko-radzieckiej w reżyserii Jeana Dréville’a i Damira Wiatycha-Berejnycha pt.: „Normandie-Niémen”.
Obecnie istnieją dwie jednostki lotnicze kultywujące tradycje Pułku Lotnictwa Myśliwskiego „Normandia-Niemen”: francuska eskadra EC 2/30 „Normandie-Niémen”, stacjonująca w Colmar i rosyjski 18 Witebski Pułk Lotnictwa Myśliwskiego Gwardii (18-й гвардейский Витебский дважды Краснознаменный ордера Суворова второй степени истребительный полк ВВС России „Нормандия-Неман”), stacjonujący w Ussuryjsku na Dalekim Wschodzie.
Użytkowane samoloty
Pułk Lotnictwa Myśliwskiego „Normandie-Niemen” użytkował następujące samoloty:
- Po-2 jako samolot łącznikowo-kurierski,
- Jak-1B – samolot myśliwski,
- Jak-3 – podstawowy samolot myśliwski,
- Jak-9D i Jak-9T – samolot wsparcia lądowego,
- Jak-6 – samolot transportowy.
Samoloty na których walczyli Francuzi posiadały standardowe oznaczenia lotnictwa Armii Czerwonej, czyli miały namalowane czerwone gwiazdy z białą lub żółtą obwódką na kadłubie, sterze kierunku oraz górnych i dolnych częściach skrzydeł. Jedynymi oznaczeniami francuskimi były pionowe pasy w kolorach flagi francuskiej na kołpakach śmigieł. Część samolotów miała namalowane pod kabinami hasła pamiątkowe w stylu: „Dzielnemu lotnikowi francuskiemu pracownicy...” Ponadto niektóre Jaki miały małe francuskie kokardy na boku kadłuba[4].
Personel latający pułku
Dowódcy pułku
- Joseph Pouliquen (od września 1942 do 22 lutego 1943)
- Jean Tulasne (od 22 lutego do 17 lipca 1943)
- Pierre Pouyade (od 17 lipca 1943 do 12 grudnia 1944)
- Louis Delfino (od 12 grudnia 1944 do końca wojny)
Dowódcy 1 eskadry „Rouen”
- por. Léon (od 8 sierpnia do 4 września 1943)
- por./kpt. Marcel Albert (od marca do grudnia 1944)
- kpt. René Challe (od grudnia 1944 do 17 stycznia 1945)
Dowódcy 2 eskadry „Le Havre”
- kpt. Dider Béguin (od 8 sierpnia do 4 września 1943)
- por. Yves Mourier (od marca do 12 grudnia 1944)
- kpt. de Saint-Marceau (od 12 grudnia 1944)
Dowódcy 3 eskadry „Cherbourg”
- por. Marcel Lefevre (od marca do 28 maja 1944)
- kpt. Pierre Matras (od 29 maja 1944)
Dowódca 4 eskadry „Caen”
- kpt. René Challe (od 18 marca do 16 grudnia 1944)
Przypisy
- ↑ a b Korczyński 2015 ↓, s. 189.
- ↑ Korczyński 2015 ↓, s. 187.
- ↑ Korczyński 2015 ↓, s. 188.
- ↑ Korczyński 2015 ↓, s. 187-188.
Bibliografia
- Wiesław Bączkowski, Pułk Lotnictwa Myśliwskiego Normandie-Niemen, [w:] „Entuzjasta Lotnictwa”, nr 1, 1995
- Piotr Korczyński: Wojownicy, żołnierze i śmierć nie zawsze pełna chwały. Kraków: Cztery Strony, 2015. ISBN 978-83-65137-02-9.
Linki zewnętrzne
- Serwis dotyczący Pułku Lotnictwa Myśliwskiego „Normandia-Niemen” i jego pilotów (jęz. angielski)
- Asy powietrzne Pułku Lotnictwa Myśliwskiego „Normandia-Niemen” (jęz. angielski). acesofww2.com. [zarchiwizowane z tego adresu (2007-12-17)].
- Normandie-Niemen nad Braniewem 1945 (jęz. polski)
- VIAF: 180154260458324480009