Raróg górski
Falco biarmicus[1] | |||
Temminck, 1825 | |||
![]() | |||
Systematyka | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | zwierzęta | ||
Typ | strunowce | ||
Podtyp | kręgowce | ||
Gromada | ptaki | ||
Podgromada | Neornithes | ||
Infragromada | ptaki neognatyczne | ||
Rząd | sokołowe | ||
Rodzina | sokołowate | ||
Podrodzina | sokoły | ||
Plemię | Falconini | ||
Rodzaj | Falco | ||
Gatunek | raróg górski | ||
Synonimy | |||
| |||
Podgatunki | |||
| |||
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3] | |||
![]() najmniejszej troski | |||
Zasięg występowania | |||
![]() siedliska całoroczne zimowiska prawdopodobne siedliska całoroczne | |||
| |||
| |||
|
Raróg górski[4] (Falco biarmicus) – gatunek ptaka z rodziny sokołowatych (Falconidae). Zamieszkuje Afrykę, południową Europę i Azję Zachodnią. Raz stwierdzony w Polsce. Nie jest zagrożony wyginięciem.
Występowanie
Raróg górski występuje w południowej Europie, prawie całej Afryce i wyspowo w zachodniej Azji – w Arabii i Azji Mniejszej. To jedyny duży sokół, który zamieszkuje tak południowo położone części świata. Europejskie szczątkowe populacje ulokowane są w Chorwacji, południowych Włoszech (w tym na Sycylii) i Grecji (zachodnie i południowe Bałkany). W Europie Środkowej pojawia się sporadycznie, rzadko na terenach na północ od basenu Morza Śródziemnego.
Na wszystkich obszarach, gdzie żyje, jest uznawany za ptaka rzadkiego. Niektórymi z przyczyn takiego stanu jest rzadko spełniony wymóg dużego terytorium, a także działanie człowieka, który tępiąc tego drapieżnika przyczynia się do jego niskiej liczebności.
Jedyne stwierdzenie w Polsce miało miejsce w sierpniu 2015 roku w Chawłodnie w woj. wielkopolskim, kiedy to zaobserwowano osobnika młodocianego[5]. Początkowo Komisja Faunistyczna Sekcji Ornitologicznej Polskiego Towarzystwa Zoologicznego zakwalifikowała to jako pojaw nienaturalny (kategoria E w klasyfikacji AERC)[6]. W styczniu 2023 roku, po ponownym przeanalizowaniu przypadku, Komisja Faunistyczna przesunęła stwierdzenie do kategorii A (pojaw naturalny) i wciągnęła raroga górskiego na Listę awifauny krajowej[7][8].
Systematyka
Wyróżnia się 5 podgatunków F. biarmicus[9][10]:
- F. b. feldeggii Schlegel, 1843 – Włochy do Turcji, Azerbejdżanu i północno-zachodniego Iranu
- F. b. erlangeri O. Kleinschmidt, 1901 – północno-zachodnia Afryka
- F. b. tanypterus Schlegel, 1843 – północno-wschodnia Afryka do Arabii, Izraela i Iraku
- F. b. abyssinicus Neumann, 1904 – południowa Mauretania do Etiopii i Somalii, na południe po Kamerun i północną Kenię
- F. b. biarmicus Temminck, 1825 – Demokratyczna Republika Konga do południowej Kenii i na południe do RPA
Charakterystyka
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5b/Falco_biarmicus_001.jpg/240px-Falco_biarmicus_001.jpg)
Ptak ten, w sokolnictwie nazywany lanerem, ma najsmuklejszą sylwetkę wśród dużych sokołów. Upierzenie barwy brązowej, czubek głowy (potylica i kark) rdzawy, ciemne pasy w pobliżu oczu i wąskie „wąsy” na policzku. Na wierchu (bardziej) i spodzie ciała mocno zaznaczają się prążki. Samica wyraźnie większa od samca. Młode osobniki są upierzone mniej kontrastowo, ubarwione są bardziej jednolicie i mają brunatny nalot. Na tyle głowy widać jasnobrązowe kreskowanie, na grzbiecie jednolicie ciemnobrązowe pióra, a na spodzie białe z podłużnymi plamkami. Z bliska niewyrośnięte młode raroga i raroga górskiego są możliwe do odróżnienia.
W porównaniu z sokołem wędrownym ma dłuższe ogon i skrzydła, które są bardziej równomiernie szerokie. W powietrzu macha nimi wolniej. Ma ciemniejszy wierzch niż nieco większy raróg zwyczajny – górski: niebieskoszary z ciemnymi prążkami, a zwyczajny: brunatny. W locie oba te spokrewnione gatunki są trudne do rozróżnienia, zwłaszcza na Bałkanach i innych regionach, gdzie współwystępują. Osiąga wielkość wrony.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0d/Lanner_Falcon_RWD.jpg/240px-Lanner_Falcon_RWD.jpg)
Wymiary średnie
- Długość ciała
- 43–50 cm
- Rozpiętość skrzydeł
- samiec około 100 cm
samica 110–115 cm
Masa ciała
700–900 g
Biotop
Zamieszkuje różne typy biotopów – od nizinnych pustyń po górskie lasy. Odnotowywany był aż do 5000 m n.p.m.[11]
Pożywienie
Poluje na ptaki wielkości gołębia, łapie je zarówno na ziemi, jak i w powietrzu. Często poluje w parach – jeden ptak wypłasza ofiarę, drugi ją chwyta. Na suchych terenach może też chwytać ssaki, gady i płazy.
Wśród typowej diety rarogów górskich znajdują się kawki, pustułeczki, kalandry, pustułki łapane w locie, a z ziemi szczury, młode króliki, jaszczurki i duże owady.
Okres lęgowy
Gniazdo
Para rarogów górskich pozostaje sobie wierna całe życie. Gnieździ się w górskich załomach skalnych, często także przejmuje nadrzewne gniazda po innych ptakach. Czasem na bezludnych pustkowiach zakłada gniazdo na ziemi.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1d/Falco_biarmicus_erlangeri_MHNT.ZOO.2010.11.103.4.jpg/240px-Falco_biarmicus_erlangeri_MHNT.ZOO.2010.11.103.4.jpg)
Jaja
Składa 3–4 jaja. Przypominają zniesienie sokoła wędrownego, choć mają żółtawe plamkowanie, a nie czerwonobrązowe.
Wychowywanie młodych
W trakcie wychowywania potomstwa często oboje rodzice polują razem – na zmianę atakują wypłoszone ptaki. Nierzadko sukces łowiecki zależy od skuteczności ich współpracy.
Status
Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) uznaje raroga górskiego za gatunek najmniejszej troski (LC – Least Concern) nieprzerwanie od 1988 roku. W 2001 roku szacowano, że liczebność światowej populacji mieści się w przedziale 100 001 – 1 000 000 osobników. Globalny trend liczebności populacji uznaje się za spadkowy[3][11]. W 2021 roku organizacja BirdLife International szacowała, że europejska populacja (wraz z całą Turcją i krajami Kaukazu Południowego) liczy 840–1700 dorosłych osobników[3][11][12].
Zobacz też
Przypisy
- ↑ Falco biarmicus, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
- ↑ a b c d e f g D. Lepage: Lanner Falcon Falco biarmicus. [w:] Avibase [on-line]. [dostęp 2023-02-05]. (ang.).
- ↑ a b c Falco biarmicus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
- ↑ Systematyka i nazewnictwo polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Plemię: Falconini Leach, 1820 (Wersja: 2019-04-14). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2020-09-02].
- ↑ wynik wyszukiwania: raróg górski. [w:] Clanga.com [on-line]. [dostęp 2023-02-05]. (pol.).
- ↑ Aneks. Gatunki ptaków stwierdzone w Polsce do 31.12.2021, lecz nie zaliczone do awifauny krajowej. Komisja Faunistyczna Sekcji Ornitologicznej PTZool. [zarchiwizowane z tego adresu (2022-10-28)].
- ↑ Aktualności. Komisja Faunistyczna Sekcji Ornitologicznej PTZool. [zarchiwizowane z tego adresu (2023-02-07)].
- ↑ Lista awifauny krajowej. Gatunki ptaków stwierdzone w Polsce – stan z 31.12.2022. Komisja Faunistyczna Sekcji Ornitologicznej PTZool. [dostęp 2023-02-05].
- ↑ F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): Seriemas, falcons. IOC World Bird List (v10.2). [dostęp 2020-09-02]. (ang.).
- ↑ Lanner Falcon (Falco biarmicus). IBC: The Internet Bird Collection. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-04-14)]. (ang.).
- ↑ a b c Species factsheet: Falco biarmicus. BirdLife International, 2020. [dostęp 2023-02-05]. (ang.).
- ↑ BirdLifeB. International BirdLifeB., European Red List of Birds, Luxembourg: Publications Office of the European Union, 2021, s. 40, DOI: 10.2779/959320, ISBN 978-92-76-45974-3 (ang.).
Bibliografia
- Klaus Richarz: Ptaki - Przewodnik. Warszawa: Muza, 2009. ISBN 978-83-7495-018-3.
Linki zewnętrzne
- Zdjęcia i nagrania audiowizualne. [w:] eBird [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. (ang.).
- Species account: Lanner Falcon Falco biarmicus. [w:] Global Raptor Information Network [on-line]. The Peregrine Fund. (ang.).
- SNL: slagfalk