Richard Avenarius
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/15/%28UAZ%29_AB.1.0027_Avenarius.jpg/220px-%28UAZ%29_AB.1.0027_Avenarius.jpg)
Richard Heinrich Ludwig Avenarius (ur. 19 listopada 1843 w Paryżu, zm. 18 sierpnia 1896 w Zurychu[1]) – niemiecki filozof, twórca radykalnie pozytywistycznego kierunku filozoficznego zwanego empiriokrytycyzmem lub „drugim pozytywizmem”.
Życie i twórczość
Drugi syn niemieckiego wydawcy Eduarda Avenariusa i Cecile Wagner, najmłodszej siostry Richarda Wagnera, który był jego ojcem chrzestnym. Brat niemieckiego pisarza i poety Ferdinanda Avenariusa.
Od 1876 docent w uniwersytecie w Lipsku, od 1877 profesor filozofii w Zurychu. Jego pisma, szczególnie Kritik der reinen Erfahrung, są znane z wielkiej trudności.
Postulował filozofię naukową, która miała polegać na czystych opisach opartych na doświadczeniu, a wolnych od interpretujących koncepcji takich jak zarówno metafizyka, jak i materializm. – Należy opierać się na „czystym doświadczeniu”, odrzucając metafizyczne pojęcia takie jak: „absolut”, „jaźń”, także „atom”, „substancja”, „przyczyna”. Jego krytyka materialistycznych twierdzeń Karla Vogta znalazła oddźwięk w ostrej (choć rzadko dobrze ocenianej merytorycznie) krytyce, jakiej poglądy jego i całego empiriokrytycyzmu poddał Lenin w dziele Materializm a empiriokrytycyzm, gdzie głównym zarzutem jest zarzut idealizmu.
Także jego znane stwierdzenie, że rozróżnianie pomiędzy rzeczami istniejącymi na zewnątrz umysłu i obrazów w czyimś umyśle stanowi błąd „introjekcji” może przyczynić się do oskarżeń o idealizm. W istocie jednak jest to forma epistemologicznego monizmu, odrzucenie dualizmu percepcji i świata sprowadzonych do kategorii właśnie czystego doświadczenia, co – także poprzez wprowadzenie tzw. praw kojarzenia myślenia – przypomina filozofię Davida Hume’a. W duchu krytyki pojęć wychodzących poza doświadczenie naukę określa nie jako opis „czystego doświadczenia”, ale ekonomiczny opis faktów.
Wywarł znaczny wpływ na filozofię Ernsta Macha i Bera Borochova, a także Williama Jamesa.
Wybrane dzieła
Kritik der reinen Erfahrung (1889-1890), 2 tomy
zob. https://d-nb.info/gnd/116389311 – lista z Die Deutsche Bibliothek.
Przekłady na polski
- 1902: W sprawie filozofji naukowej,
- 1907: O przedmiocie psychologji,
- 1969: Ludzkie pojęcie świata,
Przypisy
- ↑ Avenarius Richard Heinrich Ludwig, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2021-12-20] .
Linki zewnętrzne
- Richard Avenarius, W sprawie filozofji naukowej w bibliotece Polona
Avenarius, Richard (1843–96) (ang.), Routledge Encyclopedia of Philosophy, rep.routledge.com [dostęp 2023-05-08].
- ISNI: 0000000081567121
- VIAF: 304776235
- LCCN: no99004710
- GND: 116389311
- BnF: 12848475k
- SUDOC: 067059120
- NKC: ola2002113753
- NTA: 068646577
- CiNii: DA06616226
- Open Library: OL4813090A
- PLWABN: 9810621419005606
- NUKAT: n00712824
- J9U: 987007258072305171
- PTBNP: 498196
- LNB: 000000557
- NSK: 000383245
- BNC: 000439543
- ΕΒΕ: 156729
- LIH: LNB:M9s;=Bf
- RISM: people/39302
- PWN: 3872669
- Britannica: biography/Richard-Avenarius
- Treccani: richard-avenarius
- Universalis: richard-avenarius
- NE.se: richard-avenarius
- SNL: Richard_Avenarius
- Catalana: 0222529
- DSDE: Richard_Avenarius
- Hrvatska enciklopedija: 4827