Sparceta siewna
![]() | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | |||
Rząd | bobowce | ||
Rodzina | bobowate | ||
Podrodzina | |||
Rodzaj | sparceta | ||
Gatunek | sparceta siewna | ||
Nazwa systematyczna | |||
Onobrychis viciifolia Scop. Fl. Carniol., ed. 2, 2: 76 (1771)[3] | |||
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[4] | |||
![]() najmniejszej troski | |||
|
Sparceta siewna, esparceta siewna (Onobrychis viciifolia Scop.) – gatunek rośliny z rodziny bobowatych. Pochodzi z południowo-wschodniej i środkowej Europy (Francja, Austria, Jugosławia, Węgry, Czechy, Słowacja, Rumunia, Bułgaria) oraz Turcji[5]. Jest uprawiana w wielu krajach świata. W Polsce występuje jako roślina uprawna, często dziczejąca (kenofit)[6].
Morfologia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d7/Onobrychis_viciifolia_%28flower_spike%29.jpg/180px-Onobrychis_viciifolia_%28flower_spike%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/33/Onobrychis_viciifolia_kz06.jpg/180px-Onobrychis_viciifolia_kz06.jpg)
- Pokrój
- Bylina 40–70 cm wysokości.
- Łodyga
- Wzniesiona, o dolnych międzywęźlach wyraźnie wydłużonych, niezbyt silnie owłosiona. Osiąga wysokość 30–80 cm.
- Liście
- Pierzaste, złożone 6-12 pa podługowatych listków o szerokości 4–8 mm.
- Kwiaty
- Kwiatostany groniaste, wydłużone. Kwiaty motylkowe, korona różowa, ciemniej prążkowana. Posiadają przysadki o długości 3-4 mm. Szypuła kwiatostanu 2–3 razy dłuższa od liścia.
- Owoce
- Okrągły, owłosiony strąk z kolczasto ząbkowaną grzbiecistą listewką, przybierający po dojrzeniu barwę słomkowoszarą. Wyłuskane nasiona są nerkowate, barwy żółtej, do zielonkawobrunatnej. Mają długość ok. 1 mm
Biologia i ekologia
Bylina, hemikryptofit. Rośnie dziko na przydrożach, murawach. W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych gatunek charakterystyczny dla Cl. Festuco-Brometea[7]. Kwitnie od końca maja, około czterech tygodni. Żerują na niej gąsienice motyla modraszka gniadego.
Nazewnictwo i zmienność
- Tworzy mieszańce ze sparcetą piaskową[6].
- Posiada kilka synonimów nazwy łacińskiej: Hedysarum onobrychis L., Onobrychis sativa Lam., Onobrychis vulgaris Hill[5].
Zastosowanie
Uprawiana jest jako roślina pastewna na paszę dla bydła, przede wszystkim w postaci zielonki do bezpośredniego spasania, a także do przyorania na nawóz zielony[8]. Nadaje się na gleby wapienne, nawet płytkie i kamieniste. Znosi przymrozki do -5 °C i suszę. Jest bardzo cenną rośliną sianą jako międzyplon. Znajduje się w rejestrze roślin uprawnych Unii Europejskiej.
Obecność w kulturze
Jest jedną z roślin, którym przypisywano nazwę dzięcielina[9] występującą w poemacie Pan Tadeusz Adama Mickiewicza. Inną nazwą ludową tej rośliny jest rzęśnia[10].
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Fabales, [w:] Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-02-26] (ang.).
- ↑ Onobrychis viciifolia Scop., [w:] Plants of the World Online [online], Royal Botanic Gardens, Kew [dostęp 2024-01-29] .
- ↑ Onobrychis viciifolia, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
- ↑ a b Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-02-22].
- ↑ a b Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
- ↑ Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: 2006 wydawca= Wyd. Naukowe PWN. ISBN 83-01-14439-4.
- ↑ Uprawa seradeli siewnej. [dostęp 2010-02-27].
- ↑ Praca zbiorowa: Encyklopedia Popularna PWN. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 1996. ISBN 83-01-12060-6.
- ↑ praca zbiorowa: Zootechniczny słownik encyklopedyczny. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1965, s. 127.
Linki zewnętrzne
- Uprawa seradeli siewnej
- Uprawa seradeli na nasiona
- SNL: esparsett
- Catalana: 0147810
- BioLib: 40109
- EoL: 689248
- EUNIS: 171874
- Flora of China: 242334353
- Flora of North America: 242334353
- FloraWeb: 3912
- GBIF: 2972595
- identyfikator iNaturalist: 55441
- IPNI: 60457687-2
- ITIS: 26810
- NCBI: 3882
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): ild-5130
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:510168-1
- Tela Botanica: 44752
- identyfikator Tropicos: 13067213
- USDA PLANTS: ONVI
- CoL: 49L68