Spirytus mydlany
![]() | Ten artykuł należy dopracować: od 2020-05 → poprawić styl – powinien być encyklopedyczny, artykuł powinien być napisany stylem encyklopedycznym, nie poradnikowym czy instrukcyjnym, przypisy do obcojęzycznych publikacji wymagają poprawy. Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się w dyskusji tego artykułu. Po wyeliminowaniu niedoskonałości należy usunąć szablon {{Dopracować}} z tego artykułu. |
Spirytus mydlany (łac. saponis kalini spiritus FP XIII[1], syn. solutio saponis spirituosa, spiritus saponis kalini, zwykły spirytus mydlany[a]) – preparat galenowy do użytku zewnętrznego, sporządzany według przepisu farmakopealnego. W Polsce na stan obecny (2024) skład określa szczegółowa monografia narodowa ujęta w t. 3 Farmakopei Polskiej XII. Spirytus mydlany jest roztworem mydła potasowego w stężonym etanolu z dodatkiem olejku lawendowego. Gęstość od 0,917 g/ml do 0,924 g/ml.[2]
mydło potasowe | 50 cz. |
etanol 96% | 49 cz. |
olejek lawendowy | 1 cz. |
Mydło rozpuścić w 40 cz. etanolu, dodać olejku lawendowego rozpuszczonego w 9 cz. etanolu, zmieszać, pozostawić 24 h i przesączyć.
Spirytus mydlany znajduje zastosowanie w recepturze aptecznej jako surowiec farmaceutyczny do przygotowania płynnych postaci leku, m.in. roztwory dziegciu sosnowego i proderminy do mycia skóry głowy (głównie w leczeniu łuszczycy), a także per se jako środek odtłuszczający, myjący, ułatwiający odklejanie resztek opatrunków. Jest składową ciekłego opodeldoku[3].
Obecnie spirytus mydlany może być sporządzany wyłącznie w zakresie receptury aptecznej. Dawniej, do końca lat 90. był produkowany przemysłowo w Laboratorium Galenowym Cefarm Szczecin[4]
Historia
Skład i metoda przygotowania preparatu na przestrzeni lat ulegały zmianom.
olej lniany | 30 cz. |
wodorotlenek potasu | 5 cz. |
woda oczyszczona | 8 cz. |
etanol 95% | 9 cz. |
Preparat wykonywano dwuetapowo: przez zmydlenie oleju lnianego roztworem wodorotlenku potasowego (mydło potasowe otrzymane ex tempore, a następnie rozpuszczenie w rozcieńczonym etanolu).
olejek lawendowy | 1 cz. |
woda oczyszczona | 20 cz. |
etanol 95% | 27 cz. |
Skład według Farmakopei Polskiej IV nieznacznie różnił się od obecnie obowiązującego – z tym, że zalecane było mydło potasowe świeżo przyrządzone (recente paratum)[7]:
mydło potasowe | 50 cz. |
etanol 95% | 50 cz. |
olejek lawendowy | 1 cz. |
Mydło potasowe, świeżo przyrządzone, zmieszać z 42 cz. etanolu 95%, dodać olejku lawendowego rozpuszczonego w 8 cz. etanolu, dokładnie wymieszać i pozostawić na kilka dni do całkowitego rozpuszczenia. W razie potrzeby przesączyć.
W Polsce dawniej był także sporządzany niefarmakopealny skład spirytusu mydlanego z dodatkiem olejku jałowcowego, zamiast lawendowego[8].
Jeden z obecnych synonimów „zwykły spirytus mydlany” nawiązuje dla odróżnienia do opisanego także w Farmakopei Polskiej II spiritus saponatus o następującym składzie[9]:
olej z oliwek (oliwa) (ol. Olivae, syn. ol. Olivarum) | 6 cz. |
ług potasowy 15% (kalium hydricum solutum) | 7 cz. |
alkohol etylowy 90% v/v (spiritus)[b] | 30 cz. |
woda oczyszczona (aqua purificata) | 17 cz. |
W innych krajach (np. w Niemczech) rozróżnia się aż trzy różne składy spirytusu mydlanego:
- spiritus saponatus – Seifenspiritus (według DAC 2005; ze zmydlonego oleju z oliwek – sapo kalinus oleaceus)[10][11][12]
- spiritus saponis kalini – Kaliseifenspiritus (według DAB 6; mydło potasowe 50 cz., 90% etanol 50 cz.), bez dodatku olejku lawendowego[13]
- spiritus saponis kalini hebra (według EB 6; mydło potasowe 66 cz., 90% etanol 33,8 cz., olejek lawendowy 0,2 cz.)[14][15]
Uwagi
Przypisy
- ↑ Farmakopea Polska XIII 2023 ↓, monografia szczegółowa Saponis kalini spiritus, s. 4580.
- ↑ FP XIII. tom 3 str. 4580 > BADANIA > Gęstość względna.
- ↑ Farmakopea Polska XIII 2023 ↓, monografia szczegółowa Spiritus saponato-camphoratus, s. 4461.
- ↑ "Informator Produktowy" (1998 r.) Laboratorium Galenowe PZF Cefarm Szczecin, ul. płk. S.Więckowskiego 1/2 70-411 Szczecin (drukowany), poz. 18. Był to ostatni informator. Laboratorium Galenowe zlikwidowano w 1999 r.
- ↑ Farmakopea Polska II 1937 ↓, monografia szczegółowa Spiritus Saponis kalini, s. 812.
- ↑ Farmakopea Polska III 1954 ↓, monografia szczegółowa Spiritus Saponis kalini, s. 577.
- ↑ Farmakopea Polska IV 1970 ↓, monografia szczegółowa Spiritus Saponis kalini, s. 446.
- ↑ Tadeusz LesławT.L. Chruściel Tadeusz LesławT.L., KornelK. Gibiński KornelK., Leksykon Leków, Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich, 1991, s. 515, ISBN 83-201-1500-0, OCLC 834082693 .
- ↑ Farmakopea Polska II 1937 ↓, monografia szczegółowa Spiritus saponatus, s. 817.
- ↑ Deutscher Arzneimittel-Codex 2005 (DAC 2005) – Neues Rezeptur-Formularium (DAC/NRF) str. 268 > monografia Seifenspiritus.
- ↑ Gelnische Übungen 2011 str. 447.
- ↑ Deutsches Arzneibuch. 6. Ausgabe 1926 (DAB 6) > str.353 > monografia szczegółowa – Spiritus saponatus – Seifenspiritus – monografia powtórnie zamieszczona w DAC 2005.
- ↑ Deutsches Arzneibuch. 6. Ausgabe 1926 (DAB 6) > str.354 > monografia szczegółowa – Spiritus Saponis kalini – Kaliseifenspiritus.
- ↑ Deutsche Arzneitaxe 1924 r. – s. 95 > Spiritus Saponis kalini „Hebra”.
- ↑ Ergänzungsbuch 6 zum DAB, Erg.-B. 6, 1941 (EB 6), Monografia szczegółowa Hebrascher Kaliseifenspiritus Spiritus Saponis Kalini „Hebra” – s. 463.
Bibliografia
- Farmakopea Polska II, Warszawa: Towarzystwo Przyjaciół Wydziałów i Oddziałów Farmaceutycznych przy Uniwersytetach w Polsce, 1937, OCLC 11745433 .
- Farmakopea Polska III, Ministerstwo Zdrowia, Warszawa: Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich, 1954, OCLC 690288474 .
- Farmakopea Polska IV, Ministerstwo Zdrowia, Warszawa: Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich, 1965–1970, OCLC 603050816 .
- Monografie Narodowe, [w:] Farmakopea Polska XI, t. 3, Warszawa: Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, 2017, ISBN 978-83-7887-518-5, OCLC 1022824492 .