Sprawa elbląska
Sprawa elbląska – potoczne określenie wydarzeń związanych z pożarem hali produkcyjnej nr 20 zakładów mechanicznych „Zamech” w Elblągu i konsekwencji tego pożaru.
W nocy z 16 na 17 lipca 1949 spłonęła hala produkcyjna nr 20 zakładów mechanicznych „Zamech” w Elblągu. Według odtajnionych sprawozdań Urzędu Bezpieczeństwa 17 lipca 1949 aresztowano 75 osób. Do 1 września cele zapełniało ok. 150 osób. Z całości odtajnionych materiałów wynika, że łącznie aresztowano przynajmniej 222 osoby. Rodziny zatrzymanych traciły mieszkania i pracę. Część aresztowanych, między innymi reemigranci z Francji oskarżeni o tworzenie siatki szpiegowskiej, nie miała żadnych związków z „Zamechem”, ich aresztowanie miało charakter polityczny. Troje z aresztowanych skazano na śmierć, sześcioro na długoletnie więzienie. Henryk Zając został znaleziony martwy w celi, Adam Basista zmarł trzy lata po wyjściu z więzienia. Był to najbardziej odczuwalny w Elblągu akt stalinowskiego terroru. Wydarzenie to wiązane jest z trwającą wówczas nagonką na Polaków przebywających podczas II wojny światowej we Francji, oraz obywateli i dyplomatów francuskich przebywających wówczas w Polsce.
Kara śmierci
- Jean Bastard
- Alojzy Banasiewicz
- Andrzej Skrzesiński
Kara pozbawienia wolności
- Stefan Czyż – dożywotnie pozbawienie wolności
- Adam Basista – 15 lat więzienia
- Bolesław Jagodziński – 15 lat więzienia
- Bołesław Bubulis – 12 lat więzienia
- Edward Dawidowicz – 12 lat więzienia
- Józef Olejniczak – 11 lat więzienia
24 marca 1956 wszystkich skazanych uniewinniono[1].
Wydarzenie to jest upamiętnione w Elblągu skwerem im. Ofiar Sprawy Elbląskiej oraz tablicą pamiątkową.
Przypisy
Bibliografia
- Historia Elbląga. Opracowanie zbiorowe pod redakcją Stanisława Gierszewskiego i Andrzeja Grotha, Tom V, Część 1. Historia polityczna i gospodarcza Elbląga, opracował Mirosław Golon, Wydawnictwo Marpress, Gdańsk 2006.