Stanisław Piętak
![]() | Zobacz też: Stanisław Piętak – biskup ewangelicki. |
![]() Stanisław Piętak (ok. 1964) | |||
Data i miejsce urodzenia | 3 sierpnia 1909 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 27 stycznia 1964 | ||
Narodowość | polska | ||
Dziedzina sztuki | literatura | ||
Ważne dzieła | |||
| |||
Odznaczenia | |||
![]() ![]() ![]() | |||
Nagrody | |||
nagroda młodych PAL (1938), nagroda woj. rzeszowskiego (1956) | |||
| |||
|
Stanisław Piętak (ur. 3 sierpnia 1909 w Wielowsi, zm. 27 stycznia 1964 w Warszawie) – polski poeta i prozaik.
Życiorys
Urodził się w rodzinie Karola i Barbary. Był najmłodszym z rodzeństwa, jego siostra Maria urodziła się w 1904 roku, a brat Franciszek w 1907 roku. Jego krewnym był Ferdynand Kuraś, poeta, pisarz ludowy. Ojciec dwukrotnie wyjeżdżał do USA po zarobek. W czasie drugiego wyjazdu ojca wybuchła I wojna światowa. Lata głodu i niepewności naznaczyły go na całe życie. Przyszły poeta w dzieciństwie ciężko chorował, co także miało wpływ na jego późniejszą twórczość. Poezja jego jest wynikiem szoku kulturowego, jaki przeżył młody chłop wychowany w tradycyjnej kulturze wiejskiej z zasadami poezji awangardowej Peipera i Przybosia. Po ukończeniu gimnazjum w Tarnobrzegu, studiował polonistykę na Uniwersytecie Jagiellońskim, po przerwaniu nauki wyjechał do Warszawy, gdzie pracował w Związku Literatów Polskich i działał w pismach młodzieżowych.
Pod koniec 1937 roku opublikował powieść „Młodość Jasia Kunefała”[1], za którą w 1938 roku otrzymał Nagrodę Młodych Polskiej Akademii Literatury[2].
W czasie II wojny światowej przebywał w Wielowsi, współpracował z organizacją „Odwet” Władysława Jana Jasińskiego „Jędrusia” oraz uczestniczył w tajnym nauczaniu.
W 1944 roku brał udział w działalności społecznej i politycznej w Tarnobrzegu, następnie w Lublinie. Rok później wyjechał do Łodzi, gdzie został prezesem tamtejszego Oddziału Związku Literatów Polskich. W 1955 roku otrzymał wyróżnienie Podkomitetu Literatury i Sztuki Nagrody Państwowej za tom poezji Przymierze z nowymi laty[3]. Od 1956 roku mieszkał w Warszawie, gdzie pracował w redakcji „Tygodnika Kulturalnego”.
W 1946 roku poślubił Aleksandrę Zofię z Kosińskich (1925–2016)[4]. Jednym z trzech ich synów był Piotr Piętak.
Zginął śmiercią samobójczą, wyskakując z okna 27 stycznia 1964 roku. Pochowany na cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie (kwatera C2-9-15)[4].
Znaczenie
Był jednym z najwybitniejszych poetów pokolenia okresu międzywojennego oraz wywodzących się z nurtu wiejskiego literatury polskiej. Początkowo związany z awangardą krakowską, później z tzw. czechowiczanką, której największa aktywność literacka przypada na lata trzydzieste XX wieku. Autor nastrojowej, wizyjnej liryki opartej na motywach wiejskich. Na motywach jego powieści zrealizowano w 1987 roku serial telewizyjny Ucieczka z miejsc ukochanych. Od 1965 do 1994 roku była przyznawana nagroda im. Stanisława Piętaka.
Twórczość
Poezja
- Alfabet oczu, 1934;
- Legenda dnia i nocy, 1935;
- Obłoki wiosenne, 1938;
- Linia ognia, 1947;
- Dom rodzinny, 1947;
- Imię przyszłości, 1951;
- Stratowane ustronie (opowieść poetycka), 1952;
- Bohaterska kronika, 1953;
- Przymierze z nowymi laty, 1955;
- Szczęście i cierpienie, 1958;
- Pośrodku żywiołów, 1960;
- Zaklinania, 1963.
Proza
Powieści
- Ziemia odpływa na zachód, 1936;
- Młodość Jasia Kunefała, 1937[1];
- Białowiejskie noce, 1939;
- Ucieczka z miejsc ukochanych, 1948;
- Łuna, 1949;
- Bliski kraj, 1956;
- Ciężkie lato, 1956;
- Plama, 1963;
- Odmieniec, 1964.
Opowiadania
- Front nad Wisłą, 1946;
- Ostatni półkos, 1949;
- Wspólna dolina, 1951;
- W Brzezinach, 1952;
- Po burzy, 1954;
- Obce światy, 1955;
- Upragnione losy, 1959;
- Matnia, 1962;
- Zbrodnia rodzinna, 1981.
Szkice
- Portrety i zapiski, 1963;
- Notatnik poetycki, 1966.
Ordery i odznaczenia
- Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (22 lipca 1953)[5]
- Złoty Krzyż Zasługi (8 maja 1946)[6]
- Medal 10-lecia Polski Ludowej (1955)
Przypisy
- ↑ a b Kronika literacka - Młody poeta. „Dziennik Bydgoski”. Rok XXXI (nr 257), s. 8, 7 listopada 1937. Bydgoszcz. [dostęp 2021-09-08].
- ↑ Stanisław Łoza (red.): Czy wiesz kto to jest? Uzupełnienia i sprostowania. Warszawa: 1939, s. 234. [dostęp 2021-09-08].
- ↑ Nagrody Państwowe za osiągnięcia w dziedzinie nauki, postępu technicznego, literatury i sztuki. „Życie Warszawy”. Rok XII, Nr 173 (3656), s. 5, 22 lipca 1955. Warszawa: Instytut Prasy „Czytelnik”. [dostęp 2024-07-01].
- ↑ a b Wyszukiwarka cmentarna --- Warszawskie cmentarze [online], www.cmentarzekomunalne.com.pl [dostęp 2024-07-01] .
- ↑ M.P. z 1953 r. nr 93, poz. 1254 „za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki”.
- ↑ M.P. z 1946 r. nr 93, poz. 175 „w uznaniu zasług położonych dla dobra Demokratycznej Polski w dziele zabezpieczenia porzuconego przez okupanta mienia, odbudowy i uruchomienia Miejskich Zakładów Użyteczności Publicznej, uczelni i licznych warsztatów pracy, jak również stworzenia życia gospodarczego i społecznego na terenie m. Łodzi”.
Bibliografia
- Strona internetowa poświęcona Stanisławowi Piętakowi – www.stanislawpietak.pl
- Lesław Bartelski M.: Polscy pisarze współcześni, 1939–1991: Leksykon. Tower Press, 2000, s. 328–329.
- Stanisław Piętak (1909 – 1964) piewca ziemi nadwiślańskiej. Ekspozycja prezentowana wrzesień – grudzień 2009 (zamek w Dzikowie). [dostęp 2012-06-02].
- Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik biobibliograficzny, T. 6, pod red. J. Czachowskiej, A. Szałagan. Warszawa: WSiP, 1999, s. 359. ISBN 83-02-07446-2.