Stolperstein
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d3/Stolperstein_Franzstr_32_%28Willst%29_Emmy_Zehden.jpg/220px-Stolperstein_Franzstr_32_%28Willst%29_Emmy_Zehden.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/99/Stolperstein_f%C3%BCr_Chaim_Zylberberg_%28Bia%C5%82a_Podlaska%29.jpg/220px-Stolperstein_f%C3%BCr_Chaim_Zylberberg_%28Bia%C5%82a_Podlaska%29.jpg)
Stolperstein (wym. MAF: [ˈʃtɔlpɐˌʃtaɪ̯n], ⓘposłuchaj; z niem. kamień, o który się potykamy, po polsku – kamień pamięci) – określenie pomników poszczególnych ofiar nazizmu, mających postać osadzonych w bruku betonowych kostek brukowych z mosiężną tabliczką, z wyrytym na niej nazwiskiem upamiętnionej osoby, datami jej urodzin i śmierci oraz informacją o losie, jaki ją spotkał. Stolpersteiny montowane są w chodniku, zazwyczaj w pobliżu ostatniego miejsca zamieszkania upamiętnionej ofiary nazizmu. W ten sposób upamiętniono męczeńską śmierć nie tylko Żydów, ale i Romów, ludzi niepełnosprawnych, Świadków Jehowy, homoseksualistów i członków partii politycznych. Co jakiś czas kamienie pamięci są niszczone przez neonazistów, lecz są uzupełniane[1].
Pomniki tego typu zaczął tworzyć w latach 90. XX w. niemiecki artysta Gunter Demnig, który nadał im również nazwę[2].
Pierwsze kamienie pamięci pojawiły się na ulicach Kolonii w 1995 roku. Do 29 grudnia 2019 roku zainstalowano 75 000 kamieni pamięci na ulicach europejskich miast[3]. Znajdują się one na terenie ponad 20 krajów, w tym Niemiec, a także Austrii, Belgii, Czech, Węgier, Włoch, Polski, Norwegii, Ukrainy czy Holandii. W samym Berlinie jest ich np. 6000, w Hamburgu 5000, a w Kolonii 2000. W Polsce zainstalowano ponad 30 sztuk, m.in. w Oświęcimiu, Wrocławiu, Słubicach[4] czy Zamościu[5].
Według Charlotte Knobloch, prezeski Centralnej Rady Żydów w Niemczech, pomysł nie jest do końca trafiony, gdyż może przywodzić na myśl deptanie pamięci ofiar Holocaustu[6]. Także w Polsce pojawiły się głosy, kwestionujące ideę projektu Demniga[7].
Przypisy
- ↑ Niemiecki spór o pamięć wyborcza.pl, Bartosz Wieliński, 17 sierpnia 2015 [dostęp: 22 maja 2022]
- ↑ Ingrid Scheffer: Do Tread on Me!. goethe.de, październik 2007. [dostęp 2014-02-26]. (ang.).
- ↑ 75.000. Stolperstein verlegt (niem.), faz.net, Frankfurter Allgemeine Zeitung [dostęp: 2021-05-24]
- ↑ Pracownik UAM - Wieczór filmowy i dyskusja „25 nowych kamieni pamięci (Stolpersteine) w Słubicach i we Frankfurcie” [online], pracownicy.amu.edu.pl [dostęp 2021-09-28] .
- ↑ Zamość. „Kamienie pamięci” upamiętnią rodzinę Bialskich i Wolfenfeldów | Wirtualny Sztetl [online], sztetl.org.pl [dostęp 2021-09-28] .
- ↑ Marcin Kostaszuk, Marek Zaradniak: Przechodniu, tu mieszkali sąsiedzi. w: Głos Wielkopolski, 1 lutego 2011, s. 5.
- ↑ Szczecin potyka się o kamienie pamięci. 80 lat po pierwszej w Niemczech wywózce Żydów IPN sięgnął bruku [online], szczecin.wyborcza.pl [dostęp 2021-09-28] .
Linki zewnętrzne
![]() | Zobacz multimedia związane z tematem: Stolperstein |
- Liste der Stolpersteine in Polen(inne języki)
- Niemieckie kamienie i polska kultura pamięci
- Walka i męczeństwo, czyli Stolpersteiny w Polsce