Strażnica WOP Kostrzyn
![]() Tablica upamiętniająca patrona strażnicy (1965–1970) | |||
Historia | |||
Państwo |
| ||
---|---|---|---|
Sformowanie | 1945[a] | ||
Rozformowanie | 2 stycznia 2003 | ||
Patron | Rudolf Gyptner | ||
Tradycje | |||
Rodowód | 51 strażnica WOP | ||
Kontynuacja | GPK SG | ||
Organizacja | |||
Dyslokacja | Kostrzyn nad Odrą | ||
Formacja | Wojska Ochrony Pogranicza | ||
Podległość | 11 komenda odcinka | ||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/S%C5%82up_graniczny_Odra.jpg/240px-S%C5%82up_graniczny_Odra.jpg)
Strażnica Wojsk Ochrony Pogranicza Kostrzyn imienia Rudolfa Gyptnera – zlikwidowany pododdział Wojsk Ochrony Pogranicza pełniący służbę graniczą na granicy z Niemiecką Republiką Demokratyczną/Republiką Federalną Niemiec[b].
Strażnica Straży Granicznej w Kostrzynie nad Odrą – zlikwidowana graniczna jednostka organizacyjna Straży Granicznej realizująca zadania bezpośrednio w ochronie granicy państwowej z Republiką Federalną Niemiec.
Formowanie i zmiany organizacyjne
Strażnica została sformowana w 1945 roku w strukturze 11 komendy odcinka Mieszkowice jako 51 strażnica WOP[1]. Kierownictwo strażnicy stanowili: komendant strażnicy, zastępca komendanta do spraw polityczno-wychowawczych i zastępca do spraw zwiadu. Strażnica składała się z dwóch drużyn strzeleckich, drużyny fizylierów, drużyny łączności i gospodarczej. Etat przewidywał także instruktora do tresury psów służbowych oraz instruktora sanitarnego[2].
Rozkazem organizacyjnym szefa Departamentu WOP nr 013 z 21.03.1947 roku Strażnica WOP nr 51 Kostrzyn z 3 Szczecińskiego Oddziału WOP została przekazana do Komendy odcinka nr 10 Górzyca z 2 Poznańskiego Oddziału WOP.
W związku z reorganizacją oddziałów WOP, 24 kwietnia 1948 roku 51 strażnica OP Kostrzyn została włączona w struktury 36 batalionu Ochrony Pogranicza w Słońsku, a 1 stycznia 1951 roku w struktury 94 batalionu WOP w Słońsku.
Od 15 marca 1954 wprowadzono nową numerację strażnic[c], a strażnica WOP Kostrzyn I kategorii otrzymała nr 49 w skali kraju[4]. W 1956 roku rozpoczęto numerowanie strażnic na poziomie brygady. Strażnica specjalna WOP Kostrzyn była 21. w 9 Brygadzie Wojsk Ochrony Pogranicza[5]. W tym samym roku rozwiązano 94 batalion WOP[6], a jego strażnice zostały włączone w struktury 93 batalionu WOP w Słubicach[7][8].
1 stycznia 1960 roku funkcjonowała jako 1 strażnica WOP II kategorii Kostrzyn w strukturach 93 batalionu WOP, a 1 stycznia 1964 roku jako 1 strażnica WOP lądowa II kategorii Kostrzyn[9] . Natomiast w marcu 1968 roku była jako Strażnica WOP rzeczna nr 1 Kostrzyn w strukturach ww. batalionu.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7e/Za%C5%82oga_stra%C5%BCnicy_WOP_Kostrzyn_im._Rudolfa_Gyptnera_04.jpg/240px-Za%C5%82oga_stra%C5%BCnicy_WOP_Kostrzyn_im._Rudolfa_Gyptnera_04.jpg)
W 1976 roku Wojska Ochrony Pogranicza przeszły na dwuszczeblowy system zarządzania. Strażnica WOP Kostrzyn podporządkowana została bezpośrednio pod sztab Lubuskiej Brygady WOP w Krośnie Odrzańskim[10], a w 1984 roku utworzonego batalionu granicznego WOP Słubice, jako Strażnica WOP Kostrzyn. Po rozformowaniu Lubuskiej Brygady WOP, 1 listopada 1989 roku strażnica została włączona w struktury Pomorskiej Brygady WOP w Szczecinie i tak funkcjonowała do 15 maja 1991 roku[11] .
- Straż Graniczna:
15 maja 1991 roku po rozwiązaniu Wojsk Ochrony Pogranicza, 16 maja 1991 roku strażnica została przejęta przez Lubuski Oddział Straży Granicznej w Krośnie Odrzańskim[12] i przyjęła nazwę Strażnica Straży Granicznej w Kostrzynie nad Odrą (Strażnica SG w Kostrzynie nad Odrą).
W 2000 roku rozpoczęła się reorganizacja struktur Straży Granicznej, związana z przygotowaniem Polski do wstąpienia, do Unii Europejskiej i przystąpieniem do Traktatu z Schengen. Podczas restrukturyzacji wprowadzono kompleksową ochronę granicy już na najniższym szczeblu organizacyjnym tj. strażnica i graniczna placówka kontrolna. Wprowadzona całościowa ochrona granicy zniosła podział na graniczne jednostki organizacyjne ochraniające tylko tzw. „zieloną granicę” i prowadzące tylko kontrole ruchu granicznego. W wyniku tego, 2 stycznia 2003 roku nastąpiło zniesie Strażnicy SG w Kostrzynie nad Odrą[d]. Ochraniany przez strażnicę odcinek granicy, przejęła Graniczna Placówka Kontrolna Straży Granicznej w Kostrzynie nad Odrą (GPK SG w Kostrzynie nad Odrą).
Ochrona granicy
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c1/Border_Protection_Forces_in_Kostrzyn_nad_Odr%C4%85%2C_1972_01.jpg/240px-Border_Protection_Forces_in_Kostrzyn_nad_Odr%C4%85%2C_1972_01.jpg)
W październiku 1945 roku[e] w ramach tworzących się Wojsk Ochrony Pogranicza na odcinku strażnicy zostały utworzone Przejściowe Punkty Kontrolne Kostrzyn (PPK Kostrzyn)[13]:
- Nr 8 kolejowy, którego załoga wykonywała kontrolę graniczną osób, towarów oraz środków transportu w przejściu granicznym:
- Kostrzyn-Kietz (kolejowe)
- Nr 7 drogowy – III kategorii, którego załoga wykonywała kontrolę graniczną osób, towarów oraz środków transportu w przejściu granicznym:
- Kostrzyn-Kietz (drogowe).
W 1960 roku 1 strażnica WOP Kostrzyn II kategorii ochraniała odcinek granicy państwowej o długości 11 275 m:
- Od znaku granicznego nr 543 do znaku gran. nr 567.
- Straż Graniczna:
21 listopada 1992 roku na odcinku strażnicy zostało uruchomione drogowe przejście graniczne, w którym odprawę graniczną osób, towarów, i środków transportu, wykonywała załoga Granicznej Placówki Kontrolnej Straży Granicznej w Kostrzynie nad Odrą (GPK SG w Kostrzynie nad Odrą):
- Kostrzyn-Kietz (drogowe).
Wydarzenia
- 1965 – 6 maja odbyła się uroczystość nadania Strażnicy WOP Kostrzyn imienia Rudolfa Gyptnera, bohatera NRD poległego 28 listopada 1944 roku koło Częstochowy w walce z Niemcami.
- 13 grudnia 1981–22 lipca 1983 – (stan wojenny w Polsce), normę służby granicznej dla żołnierzy podwyższono z 8 do 12 godzin na dobę. Ścisłą kontrolą objęto całą strefę nadgraniczną. W stan gotowości były postawione pododdziały odwodowe[14].
Strażnice sąsiednie
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/28/121_batalion_WOP_1957.png/240px-121_batalion_WOP_1957.png)
- 50 strażnica WOP Górzyca Północ ⇔ 52 Strażnica WOP Namyślin – 1946
- Strażnica OP Ługi Górzyckie nr 50 ⇔ Strażnica OP nr 52 Namyślin – 1949
- Strażnica WOP Ługi Górzyckie nr 48 ⇔ Strażnica WOP nr 50 Namyślin – 1954
- Strażnica WOP Górzyca II kategorii nr 20 ⇔ Strażnica WOP Namyślin III kategorii nr 22 – 1956
- 2 strażnica WOP III kategorii Górzyca ⇔ 1 strażnica WOP rzeczna I kategorii Namyślin – 01.01.1960
- 2 strażnica WOP lądowa III kategorii Górzyca ⇔ 21 strażnica WOP rzeczna I kategorii Namyślin – 01.01.1964
- Strażnica WOP Górzyca ⇔ Strażnica WOP Namyślin – lata 80. XX w.
- Straż Graniczna:
- Strażnica SG w Górzycy ⇔ Strażnica SG w Namyślinie – 16.05.1991.
Komendanci/dowódcy strażnicy
- kpt. Piotr Kołodziejczuk (był 10.1946)[f]
- por. Franciszek Żółtek (od 1948)
- chor. Albert Sabinicz (do 1951)
- st. sierż. Mieczysław Gemer–Mazowicz (od 1951)
- chor. Janusz Zając(od 1952)
- ppor. Leon Szarota (do 1954)
- ppor. Jan Michalak (1954–1956)
- kpt. Wacław Fagas (1956–1964)
- por. Protazy Czech (od 1964)
- mjr Bogumił Jędrycha (był w 1970[16]–był w 1988)
- kpt./mjr Krzysztof Mielczarek[17].
Poniżej wykaz dowódców strażnicy podano za: Józef Ostrowski: Lubuska Brygada Wojsk Ochrony Pogranicza 1945–1989. Ludzie – wydarzenia. s. 19.
- por. Fagas
- kpt. Michalak
- mjr Bogumił Jędrycha.
Uwagi
- ↑ Od 1991 roku strażnica Straży Granicznej.
- ↑ Od 3 października 1990 roku z RFN.
- ↑ Rozkaz dowódcy Wojsk Ochrony Pogranicza nr 04 z 22 lutego1954[3].
- ↑ Zarządzenie nr 058 Komendanta Głównego Straży Granicznej z dnia 13.12.2002 roku zmieniające zarządzenie w sprawie organizacji wchodzących w skład Straży Granicznej komend, strażnic, granicznych placówek kontrolnych, dywizjonów, pododdziałów odwodowych oraz ośrodków szkolenia w ramach III etapu realizacji programu dostosowania Straży Granicznej do standardów Schengen, polegającą na włączeniu wytypowanych strażnic w struktury gpk. W wyniku przeprowadzonej reorganizacji we wszystkich oddziałach SG 62 strażnice zostały włączone w struktury gpk.
- ↑ Rozkaz nr 0304/Org. ND WP z 28.10.1945 roku dot. sformowania przejściowych punktów kontrolnych.
- ↑ Rozkaz personalny dowódcy WOP nr 052 z 19.10.1946 rok[15] .
Przypisy
- ↑ Wykazy dyslokacyjne WOP 1946 ↓, k. 119–123..
- ↑ Dominiczak 1985 ↓, s. 46.
- ↑ Prochwicz 2011 ↓, s. 207.
- ↑ Dyslokacja jednostek WOP 1954 ↓, k.6.
- ↑ Wykaz dyslokacyjny 1957 ↓, k.191.
- ↑ Prochwicz 2011 ↓, s. 217.
- ↑ Jackiewicz 1998 ↓, s. 52.
- ↑ Ostrowski 2005 ↓, s. 19.
- ↑ Wykazy dyslokacyjne WOP ↓.
- ↑ Jackiewicz 1998 ↓, s. 53.
- ↑ muzeumsg–Lubuska Brygada WOP ↓.
- ↑ Łach 2013 ↓, s. 294.
- ↑ Zaremba 2008 ↓, s. 99.
- ↑ Żurawlow 2011 ↓, s. 37.
- ↑ Rozkazy personalne DWOP ↓.
- ↑ Kronika 6 Drużyny Harcerskiej im. Zawiszy Czarnego w Górzycy od 14.09.1970.
- ↑ Dowódcy PPK/GPK/placówki/strażnicy WOP/SG w Kostrzynie nad Odrą. [w:] Stary Kostrzyn [on-line]. facebook.com, 2016-04-27. [dostęp 2021-01-20]. (pol.).
Bibliografia
- Henryk Dominiczak: Zarys historii Wojsk Ochrony Pogranicza 1945–1985. Warszawa: Wojskowa Drukarnia w Łodzi, 1985.
- Zenon Jackiewicz: Wojska Ochrony Pogranicza: (1945–1991): krótki informator historyczny. Kętrzyn: Centrum Szkolenia Straży Granicznej, 1998. ISBN 83-909304-3-9.
- Halina Łach: System ochrony polskiej granicy państwowej. Olsztyn: Instytut Historii i Stosunków Międzynarodowych. Wydział Humanistyczny UWM, 2013. ISBN 978-83-935593-8-1.
- Józef Ostrowski: Lubuska Brygada Wojsk Ochrony Pogranicza 1945–1989. Ludzie – wydarzenia. Krosno Odrzańskie: Drukarnia Dem-druk w Lubsku, 2005.
- Jerzy Prochwicz: Wojska Ochrony Pogranicza 1945–1965. Piotrków Trybunalski: Naukowe Wydawnictwo Piotrkowskie, 2011. ISBN 978-83-7726-027-2.
- Archiwum SG Historia Lubuskiej Brygady Wojsk Ochrony Pogranicza. Krosno Odrzańskie 1965.
- SławomirS. Żurawlow SławomirS., Pododdziały Ochrony Pogranicza w Jaworzynce, Istebnej i Koniakowie – Rys historyczny 1922–2008, Gliwice: Gminny Ośrodek Kultury w Istebnej, 2011 .
- Grzegorz Zaremba. Przyczyny reorganizacji WOP w latach 1946–1948. „Biuletyn Centralnego Ośrodka Szkolenia”. 3/08, 2008. Centralny Ośrodek Szkolenia Straży Granicznej w Koszalinie. (pol.).
- Wojska Ochrony Pogranicza 1945–1990 – Lubuska Brygada WOP. [w:] Muzeum Polskich Formacji Granicznych im. Władysława Raginisa [on-line]. muzeumsg.strazgraniczna.pl. [dostęp 2021-01-16]. (pol.).
- Wykazy dyslokacyjne WOP 1946 → Archiwum Straży Granicznej. Szczecin., sygn. 217/143 k. 119–123.
- Archiwum Straży Granicznej. Rozkazy personalne dowódcy Wojsk Ochrony Pogranicza.
- Archiwum Straży Granicznej, Wykazy dyslokacyjne jednostek i pododdziałów Wojsk Ochrony Pogranicza.
- Archiwum SGr., zespół archiwalny DWOP, sygn. 1284/200, Struktury organizacyjno-dyslokacyjne. Wykaz dyslokacyjny etatowych oddziałów i pododdziałów Wojsk Ochrony Pogranicza z 18 maja 1957.
- Archiwum SGr., zespół archiwalny DWOP, sygn. 1284/200, Struktury organizacyjno-dyslokacyjne. Dyslokacja jednostek Wojsk Ochrony Pogranicza z 8 kwietnia 1954.
- p
- d
- e
- p
- d
- e
- p
- d
- e
- p
- d
- e
Oddziały |
| ||||
---|---|---|---|---|---|
Ośrodki szkolenia |
| ||||
Inne |
|
- p
- d
- e
Rodowód |
| ||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|
Placówki SG |
| ||||||
Strażnice SG /rozformowane/ |
| ||||||
Graniczne placówki kontrolne /rozformowane/ |
|