Tadeusz Dzierzgowski
![]() | |
![]() | |
Data i miejsce urodzenia | 17 września 1900 |
---|---|
Data i miejsce śmierci | 31 grudnia 1940 |
Przebieg służby | |
Lata służby | 1915–1939 |
Siły zbrojne |
|
Formacja | |
Jednostki | 12 Eskadra Wywiadowcza |
Stanowiska | dowódca dywizjonu |
Główne wojny i bitwy | I wojna światowa |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() ![]() |
Tadeusz Franciszek Dzierzgowski (ur. 17 września 1900 w Warszawie, zm. 31 grudnia 1940 w Charkowie[1]) – major obserwator Wojska Polskiego, kawaler Orderu Virtuti Militari, ofiara zbrodni katyńskiej.
Życiorys
Urodził się w rodzinie Ignacego i Heleny z Niklasów[2]. W Poznaniu w 1919 ukończył kurs w Oficerskiej Szkole Obserwatorów Lotniczych oraz w Warszawie Francuską Szkołę Pilotów. Będąc obserwatorem podczas wojny polsko–bolszewickiej służył w 12 eskadrze wywiadowczej i 13 eskadrze myśliwskiej[3] . Szczególnie odznaczył się wykonując długodystansowe loty wywiadowcze, które sięgały w głąb terytorium przeciwnika oraz podczas licznych lotów bojowych bombardując w lipcu i sierpniu 1919 dworzec kolejowy w Mińsku i Bobrujsku. Uczestniczył we wszystkich działaniach eskadry na froncie białoruskim[3] .
10 maja 1920 podchorąży obserwator Tadeusz Dzierzgowski razem z kapitanem pilotem Władysławem Jurgensonem wystartował celem zbombardowania bolszewickich pozycji. Załoga zauważyła podczas lotu bolszewickie myśliwce (Nieuporty), które podchodziły do ataku na polską eskadrę. Załoga Dzierzgowski - Jurgenson lecąca obciążonym dwumiejscowym LVG C.VI, który był samolotem wywiadowczym i nie był przystosowany do walki powietrznej, zaatakowała bolszewickie samoloty. Wykonując atak odciągnęła bolszewików od pozostałych członków swojej eskadry i ocaliła tym samym pozostałych polskich lotników[3] . Polski LVG podczas stoczonej walki powietrznej został poważnie uszkodzony pociskami sowieckiego lotnika Grigorija S. Sapożnikowa. Kapitan Jurgenson został zmuszony do awaryjnego lądowania na terytorium przeciwnika w okolicach Żłobina. Pilot oraz ciężko ranny obserwator dostali się do sowieckiej niewoli. Po zawarciu rozejmu z Sowietami Tadeusz Dzierzgowski odzyskał wolność, a Władysława Jurgensona uznano dezerterem z armii carskiej i po kilku dniach śledztwa oraz tortur został rozstrzelany[3] .
Po zakończonych działaniach wojennych Dzierzgowski wyszedł na wolność. Powrócił do kraju i w 1921 pełnił służbę w 3 pułku lotniczym w Poznaniu, a następnie 1 czerwca 1921 został awansowany na stopień podporucznika z równoczesnym wcieleniem z dniem 1 grudnia do 1 pułku lotniczego w Warszawie[4]. Rozkazem Ministra Spraw Wojskowych L. 3351 z 1922 otrzymał tytuł i odznakę obserwatora za czas służby w Wojskach Lotniczych[5]. 1 października 1924 już jako porucznik przydzielono go do Szkoły Pilotów[6]. W 1926 został przeniesiony do kadry oficerów lotnictwa[7][8] ze starszeństwem z dniem 1 grudnia 1923[9]. Od 1927 był pracownikiem Centrum Wyszkolenia Lotnictwa nr 2[8], a od 1929 jako adiutant. W 1932 awansowany do stopnia kapitana ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1932[10]. Po utworzeniu Szkoły Podoficerów Lotnictwa dla Małoletnich w Bydgoszczy (od 1938 w Krośnie)[11] został zastępcą dowódcy 2 eskadry szkolnej, a następnie 3 eskadry szkolnej. W późniejszym czasie otrzymał stanowisko zastępcy komendanta. W 1935 został przesunięty na stanowisko dyrektora nauk. Na stopień majora został mianowany ze starszeństwem z 19 marca 1938 i 13. lokatą w korpusie oficerów lotnictwa, grupa liniowa[12]. W marcu 1939 był dowódcą II dywizjonu szkolnego[13]. We wrześniu 1939 w czasie ewakuacji szkoły w rejonie Łucka dostał się do radzieckiej niewoli i osadzony został w obozie w Starobielsku. Zginął wiosną 1940 zamordowany przez NKWD w Charkowie. Obecnie jego szczątki spoczywają na Cmentarzu Ofiar Totalitaryzmu w Charkowie[14].
Upamiętnienie
- 5 października 2007 minister obrony narodowej Aleksander Szczygło mianował go pośmiertnie na stopień podpułkownika[15]. Awans został ogłoszony 9 listopada 2007 w Warszawie, w trakcie uroczystości „Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów”.
Ordery i odznaczenia
- Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 8094[16]
- Srebrny Krzyż Zasługi (19 marca 1935)[17][12]
- Polowa Odznaka Obserwatora nr 56 (11 listopada 1928)[18]
- Krzyż Kawalerski Orderu Korony Rumunii (Rumunia)[19]
- rumuńska Odznaka Obserwatora (1929)[20]
Zobacz też
- jeńcy polscy w niewoli radzieckiej (od 1939 roku)
- obozy NKWD dla jeńców polskich
- ofiary zbrodni katyńskiej – zamordowani w Charkowie
Przypisy
- ↑ Niebieska Eskadra [Dostęp 2019.12.20]
- ↑ Księga Cmentarna Charkowa 2003 ↓, s. 104, tu błędnie podano, że matką Tadeusza była Maria z Grochowskich.
- ↑ a b c d Encyklopedia Lotnictwa Polskiego ↓.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 2 z 18 lutego 1922 roku, s. 117.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 13 z 8 czerwca 1922 roku, s. 397.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 111 z 19 października 1924 roku, s. 621.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 42 z 11 października 1926 roku, s. 336.
- ↑ a b Rocznik Oficerski 1928 ↓, s. 544.
- ↑ Rocznik Oficerski 1928 ↓, s. 560.
- ↑ Rocznik Oficerski 1932 ↓, s. 233.
- ↑ Rocznik Oficerski 1932 ↓, s. 819.
- ↑ a b Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 207.
- ↑ Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 478.
- ↑ Księga Cmentarna Charkowa 2003 ↓, s. 104.
- ↑ Decyzja Nr 439/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 5 października 2007 w sprawie mianowania oficerów Wojska Polskiego zamordowanych w Katyniu, Charkowie i Twerze na kolejne stopnie oficerskie. Decyzja nie została ogłoszona w Dzienniku Urzędowym MON.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 41 z 27 października 1922 roku, s. 807 „za wybitne czyny w okresie wojny polsko-bolszewickiej”.
- ↑ M.P. z 1935 r. nr 65, poz. 86 „za zasługi w służbie wojskowej”.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 15 z 11 listopada 1928 roku, s. 437 „za loty bojowe nad nieprzyjacielem w czasie wojny 1918-1920”.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 75 z 6 grudnia 1923 roku, s. 698.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 19 z 12 grudnia 1929 roku, s. 368.
Bibliografia
- Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2019-12-20].
- Rocznik Oficerski 1928. Wielkopolska Biblioteka Cyfrowa, 1928. [dostęp 2019-12-20].
- Rocznik Oficerski 1932. Wielkopolska Biblioteka Cyfrowa, 1932. [dostęp 2019-12-20].
- Jerzy Ciesielski, Zuzanna Gajowniczek, Grażyna Przytulska, Wanda Krystyna Roman, Zdzisław Sawicki, Robert Szczerkowski, Wanda Szumińska: Charków. Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego. Jędrzej Tucholski (red.). Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2003. ISBN 83-916663-5-2.
- Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. Kraków: Fundacja CDCN, 2006. ISBN 978-83-7188-899-1.
- Encyklopedia Lotnictwa Polskiego [online] [dostęp 2019-12-20] .