Tatra 613
![]() Tatra 613 | |||
Inne nazwy | Tatra 623 | ||
---|---|---|---|
Producent | Tatra | ||
Projektant | Alfredo Vignale | ||
Zaprezentowany | Praga 1973 | ||
Okres produkcji | 1975–1996 | ||
Miejsce produkcji | |||
Poprzednik | Tatra 603 | ||
Następca | Tatra 700 | ||
Dane techniczne | |||
Segment | F | ||
Typy nadwozia | 4-drzwiowy sedan | ||
Silniki | Benzynowe: | ||
Skrzynia biegów | 4 i 5-biegowa manualna | ||
Napęd | tylny, silnik poprzecznie z tyłu | ||
Długość | 5025 mm[1] | ||
Szerokość | 1800 mm | ||
Wysokość | 1440 mm[1] | ||
Rozstaw osi | 2980 mm | ||
Masa własna | 1620 kg[1] | ||
Zbiornik paliwa | 72 l[1] | ||
Liczba miejsc | 4 lub 5[2] | ||
Bagażnik | 430 l | ||
Ładowność | 470 kg | ||
Dane dodatkowe | |||
Pokrewne | Tatra 700 | ||
Konkurencja | GAZ-3102 Wołga | ||
|
Tatra 613 – samochód osobowy klasy luksusowej produkowany przez czechosłowackie, następnie czeskie przedsiębiorstwo Tatra w latach 1975–1996. Napędzany umieszczonym z tyłu silnikiem V8 o pojemności 3,5l i mocy 165 KM.
Historia i opis modelu
Powstanie i rozpoczęcie produkcji
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/22/Tatra613_2I.jpg/220px-Tatra613_2I.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/60/Tatra_613-4.jpg/220px-Tatra_613-4.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fb/Tatra_613-4_Mi_Long_Electronic_2.jpg/220px-Tatra_613-4_Mi_Long_Electronic_2.jpg)
Na początku lat 60. XX wieku Tatra rozpoczęła prace konstrukcyjne nad następcą luksusowego samochodu Tatra 603. Zbudowane w 1962 i 1966 roku prototypy 603A i 603X nie zostały zaakceptowane, dlatego postanowiono w 1967 roku zlecić opracowanie nadwozia nowego modelu według wytycznych Tatry włoskiej firmie nadwoziowej Carrozzeria Vignale z Turynu[3]. Samochód miał mieć taki sam układ konstrukcyjny jak Tatra 603, z silnikiem z tyłu. Zdecydowano też wtedy opracować dla samochodu nowy mocniejszy silnik, w takim samym układzie V8, chłodzony powietrzem[4]. Wiosną 1969 roku dostarczono z Włoch trzy prototypy skarosowane na podwoziach dostarczonych przez Tatrę, w tym dwa czterodrzwiowe sedany i dwudrzwiową wersję coupé, której zdecydowano nie wprowadzać do produkcji[5]. W tym samym roku samochody wyposażono w nowe silniki Tatry oraz rozpoczęto ich próby drogowe[6]. W lutym 1971 roku powstał pierwszy prototyp wykonany w Czechosłowacji, a w lipcu po raz pierwszy zademonstrowano go publicznie[6]. W tym samym roku próby drogowe prowadzono także w instytucie NAMI w ZSRR[6]. Oficjalna prezentacja pojazdu miała miejsce w lipcu 1973 roku w Pradze podczas wystawy Autoproges[2]. W 1974 roku wyprodukowano 26 sztuk serii próbnej[6]. Produkcję seryjną rozpoczęto jednak dopiero w 1975 roku w zakładach w Příborze, gdyż główny zakład w Kopřivnicech przestawiono na produkcję wyłącznie ciężarówek[7].
Opis modelu
Samochód produkowany był w jedynej seryjnej wersji nadwoziowej jako 4-drzwiowy sedan. Był pięciomiejscowy, ale na tylnej kanapie środkowe miejsce było mniej wygodne z powodu wypukłości siedzenia i składanego podłokietnika znajdującego się w oparciu[8].
Podobnie jak Tatra 603 auto zbudowane zostało w nietypowym dla luksusowego segmentu, charakterystycznym dla tej marki układzie z silnikiem chłodzonym powietrzem umieszczonym z tyłu pojazdu, napędzającym oś tylną. Wadą takiego rozwiązania był dość głośny charakterystyczny dźwięk silnika, zwłaszcza słyszalny na tylnym siedzeniu[9]. Do napędu pojazdu użyty został benzynowy silnik V8 DOHC o pojemności 3495 cm³, rozwijający moc 165 KM. W stosunku do poprzednika, silnik pojazdu przesunięty został nieco do przodu, nad tylną oś, co spowodowało korzystniejszy rozkład obciążeń (44% na przednią oś i 56% na tylną), zapewniając bardzo dobre prowadzenie się pojazdu[3]. Napęd na koła tylne przenoszony był za pomocą 4-biegowej manualnej skrzyni biegów. Zawieszenie wszystkich kół było niezależne, z przodu zastosowano kolumny McPherson[10]. Bagażnik umieszczony został z przodu, lecz ze względu na wielkość samochodu, był on dość pojemny, a przy tym pozwalał na swobodne zaprojektowanie strefy kontrolowanego zgniotu[9]. Klapa bagażnika otwierała się typowo – do tyłu. Pojazd wyposażony został w trzypunktowe bezwładnościowe pasy bezpieczeństwa, bezpieczną kolumnę kierownicy i „miękką” deskę rozdzielczą wyłożoną pianką poliuretanową[7]. Układ kierowniczy miał wspomaganie hydrauliczne, hamulce tarczowe na wszystkich kołach miały wspomaganie próżniowe[10].
Z prędkością maksymalną sięgającą 200 km/h, Tatra 613 była wśród najszybszych samochodów produkowanych w bloku socjalistycznym[10]. Wadą było duże zużycie paliwa – średnio 18 l/100 km, obniżone w późniejszych wersjach do 12 l/100 km[10][8]. W skład wyposażenia wchodziła klimatyzacja, elektrycznie opuszczane szyby i podwójny system ogrzewania benzynowego[10].
Rozwój i produkcja
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/16/Tatra_623_Autoklub_Bohemia_Assistance.jpg/220px-Tatra_623_Autoklub_Bohemia_Assistance.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/45/Tatra_613_kabriolet.jpg/220px-Tatra_613_kabriolet.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/1980TatraT-613Ambulance.jpg/220px-1980TatraT-613Ambulance.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e5/TatraPrezident.jpg/220px-TatraPrezident.jpg)
W 1980 roku wprowadzona została zmodernizowana wersja pojazdu - Tatra 613-2, w której przede wszystkim ulepszono silnik (T613E), który stał się bardziej ekonomiczny (średnie zużycie paliwa 14-15,4 l/100 km) i rozwijał o 3 KM większą moc (168 KM)[8]. Wprowadzone zostały także nowe hamulce tarczowe (produkcji Autobrzdy Jablone) oraz poprawiono wygłuszenie wnętrza[8]. Podjęto następnie prace nad liftingiem samochodu. Unowocześniono stylistykę, rezygnując z chromowanych detali, jak obwódki wokół reflektorów i listwa opasująca nadwozie samochodu[11]. Chromowane zderzaki zmienione zostały na plastikowe, zintegrowane z nadwoziem[12]. Powiększono też średnicę zewnętrznych reflektorów z 130 do 160 mm i wprowadzono duże pionowe integralne kierunkowskazy przednie zamiast mniejszych, wystających poza obrys nadwozia[8]. Wprowadzono też jednolite szyby w drzwiach przednich, bez trójkątnych szybek[8]. Odświeżony model zaprezentowano już pod koniec 1983 roku na targach w Brnie jako Tatra 612-2 model 84[8], jednakże jego produkcję, pod oznaczeniem Tatra 613-3, rozpoczęto dopiero w styczniu 1986 roku[11]. Seryjne auta wyposażano w ulepszony silnik (T613E1/I), dzięki czemu obniżono średnie zużycie paliwa do 12,8 l/100 km[11].
W 1990 roku zaprezentowano model Tatra 613-4, który nie wprowadzał daleko idących zmian[8]. Otrzymał on nową deskę przyrządów i lepsze wytłumienie, a następnie także katalizator samochodowy, w wersjach przeznaczonych na rynki zachodnie[8]. W 1994 roku zaprezentowano ostatni model Tatra 613-5, z lepszym wyposażeniem i wykończeniem wnętrza, komputerem pokładowym, systemem stereo firmy Panasonic, programowalnym ogrzewaniem, centralnym zamkiem[8]. Na zamówienie można było otrzymać m.in. automatyczną skrzynię biegów, strefową klimatyzację i inne[8]. Samochód nie cieszył się jednak już wówczas powodzeniem i w ostatnim roku produkcji 1996 powstało ich tylko 11[13]. Następcą, wywodzącym się również z konstrukcji Tatry 613, była Tatra 700, z silnikiem chłodzonym powietrzem o mocy 200 KM lub 234 KM[14].
Wersje specjalne
W 1979 roku powstały prototypy wersji T613 Special (T613 S), przeznaczonej jako reprezentacyjna limuzyna dla władz państwowych[15]. Wersja ta wyróżniała się zupełnie nowym wykończeniem wnętrza (kierownica z większym klaksonem i nowocześniejsze zegary) oraz przeprojektowanym pasem przednim pojazdu z dużymi prostokątnymi reflektorami firmy Bosch i większym zderzakiem plastikowym, zachodzącym na boki[15]. Nowe były również duże lampy zespolone i zderzak z tyłu[15]. Dla lepszej stabilności kierunkowej przekonstruowano przednie zawieszenie, samochód otrzymał też opony Michelin XVS rozmiaru 205/70 HR14[15]. Auto miało przedłużony o 15 cm – do 3130 mm rozstaw osi i dłuższe tylne drzwi, szerzej otwierane (długość całkowita 5185 mm)[15]. Od 1986 roku wzrosła nieco moc silnika, do 123,5 kW (168 KM)[15]. Samochód był tylko czteromiejscowy – między tylnymi siedzeniami był podłokietnik, i miał także bogatsze wyposażenie, m.in. elektryczne szyby, klimatyzację oraz tempomat[15]. Produkcja trwała od 1980 roku do 1991 roku. Największą liczbę wykonano w pierwszym roku produkcji – 35 sztuk; ogółem powstało 135 samochodów[15].
W 1993 roku zbudowana została także wersja dla biznesmenów o nazwie Mobicom w dłuższej wersji LONG. Przednie fotele pojazdu zastosowano obrotowe, we wnętrzu pojazdu znaleźć można było telewizor firmy Sony, fax, oświetlane biurko, minibar, a także wysokiej jakości skórzaną tapicerkę[12].
Wyprodukowanych zostało także 5 egzemplarzy samochodu T613 K (Kabriolet), z nadwoziem typu landaulet, jako pojazd reprezentacyjno-paradny dla Ministerstwa Obrony Narodowej. Samochody bazowały na stylistyce i przedłużonej płycie podłogowej modelu T613 Special z rozstawem osi 3130 mm[16]. Nad przednimi siedzeniami był częściowo sztywny dach, a nad tylną częścią był dach rozkładany z materiału (w prototypie złożenie zajmowało 4 minuty, a rozłożenie aż 10)[16]. Szyby w tylnych drzwiach były do połowy opuszczane razem z ramkami. W części mechanicznej różniły się trzystopniową automatyczną skrzynią biegów Borg-Warner 65, umożliwiającą płynną jazdę z paradną prędkością 5-6 km/h[16]. Dla cichszej jazdy zastosowano opony diagonalne Goodyear 7,50-14/6 PR, można było także używać opon od wersji Special[16]. Prędkość maksymalna była znacznie niższa i wynosiła 130 km/h, pomniejszony był też zbiornik paliwa[16]. Siedzenia były obite czerwoną skórą. Prototyp tej wersji powstał w 1981 roku, po dopracowaniu dwa samochody zbudowano w 1984 i dwa w 1985[16]. Zademonstrowano je publicznie na defiladach 9 maja 1985[16].
Zakłady w Brnie dokonywały modernizacji pojazdu wykonując ambulanse z powiększonym rozstawem osi, oznaczone Tatra 613-RZP[17].
Na bazie Tatry 613 powstał także samochód Tatra 623 do szybkiej pomocy technicznej i medycznej w wyścigach samochodowych[18]. W latach 80. wyprodukowano ich niewielką liczbę, eksploatowaną przez organizację AMK Narex[17]. Tatra 623 miała nadwozie typowego sedana, odpowiednio zmodyfikowane. Powstała także wersja Tatra 623R, o zmniejszonej masie i z silnikiem o pojemności 3,8 l o mocy 300 KM, rozwijająca prędkość 250 km/h[17].
Sprzedaż i eksploatacja
Pojazdy te wykorzystywane były najczęściej przez urzędników rządowych, kierownictwo przemysłu i w ograniczonej liczbie jako samochody policji, ratownictwa medycznego oraz straży pożarnej[19]. Za czasów komunistycznej Czechosłowacji nie były dostępne w wolnej sprzedaży dla użytkowników prywatnych[10]. Wersja przedłużona Special do czasu upadku systemu komunistycznego w Czechosłowacji (przełom 1989/1990) była używana tylko przez wyższe władze państwowe i partyjne[15].
Znaczna liczba Tatr 613, wyłącznie w czarnym kolorze, była od 1980 roku eksportowana do ZSRR, gdzie były używane przez władze (ich status był wyższy, niż Wołgi, a niższy od Czajki), organy KGB oraz milicję, głównie jako reprezentacyjne radiowozy eskortowe w dużych miastach[20][21].
W 1976 roku wyprodukowano ponad 1000, a w 1977 roku ponad 1100 Tatr, lecz w kolejnych latach produkcja zaczęła maleć do kilkuset sztuk, a w 1983 roku powstało ich tylko 112[22]. Po upadku komunizmu w Czechosłowacji, w 1990 i 1991 roku nastąpił chwilowy wzrost produkcji, do ponad 600 i ponad 700 sztuk, lecz następnie popyt na te samochody spadł[22].
W latach 80. rozpoczęto także eksport samochodów na zachód, na rynek prywatny, jednak z powodu specyficznej i nienajnowszej już konstrukcji oraz dość wysokiej ceny, spotykały się tam z umiarkowanym popytem[20].
W 1995 roku trwały prace nad modernizacją Tatry 613 w efekcie których powstał prototyp Tatra Prezident[23].
Ogółem powstało nieco ponad 11 tysięcy samochodów Tatra 613[13].
Prototypy
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4c/Tatra613coupe.jpg/220px-Tatra613coupe.jpg)
Trzeci prototyp samochodu powstały w zakładach Vignale prezentował wersję dwudrzwiowego coupé. Jego długość wynosiła 5005 mm, szerokość 1805 mm, a wysokość 1427 mm[6]. Jeszcze w 1970 roku zdecydowano nie wprowadzać go do produkcji. W czerwcu 1970 roku prototyp coupé został uszkodzony po uderzeniu w drzewo i nie był naprawiony[6]. Został on odnaleziony w latach 80. i znalazł się na Słowacji, po czym podjęto w XXI wieku próbę jego renowacji[6].
Dane techniczne
Silnik
- V8 3,5 l (3495 cm³), 2 zawory na cylinder, DOHC[24]
- Układ zasilania: dwa gaźniki dwugardzielowe Jikov[7]
- Średnica cylindra × skok tłoka: 85,00 mm × 77,00 mm
- Stopień sprężania: 9,2:1
- Moc maksymalna: 165 KM (121 kW) przy 5200 obr./min
- Maksymalny moment obrotowy: 265 N•m przy 2500 obr./min
Osiągi
- Przyspieszenie 0-100 km/h: 12,7 s
- Prędkość maksymalna: 190 km/h
- Średnie zużycie paliwa: 18 l/100 km
Inne
- Promień skrętu: 6,25 m
- Rozstaw kół tył / przód: 1520 / 1520 mm
- Opony: 215/70 R14
Wersje wyposażeniowe
- Electronic
- Special
- Mobicom
Przypisy
- ↑ a b c d Tatra 613, „Awtolegiendy SSSR i Socstran” nr 160, s.13
- ↑ a b Andrzej Jakubaszek: Tatra 613 - Czeski luksus we włoskiej skórze. klasyki.auto-swiat.pl, 2007-04-10. [dostęp 2016-11-18].
- ↑ a b Tatra 613, „Awtolegiendy SSSR i Socstran” nr 160, s.3
- ↑ Tuček 2011 ↓, s. 19.
- ↑ Tuček 2011 ↓, s. 43-44.
- ↑ a b c d e f g Jan Tuček: Tatra 613 - Dlouhá cesta. Automobil, 02-07-2010. (cz.).
- ↑ a b c Tatra 613, „Awtolegiendy SSSR i Socstran” nr 160, s.4
- ↑ a b c d e f g h i j k Tatra 613, „Awtolegiendy SSSR i Socstran” nr 160, s.6-7
- ↑ a b Tatra 613, „Awtolegiendy SSSR i Socstran” nr 160, s.4-5
- ↑ a b c d e f Tatra 613, „Awtolegiendy SSSR i Socstran” nr 160, s.5
- ↑ a b c Tuček 2011 ↓, s. 91-93
- ↑ a b Michał Szukalski: Tatra 613 - czechosłowacka S-klasa. autocentrum.pl. [dostęp 2016-11-18].
- ↑ a b Tatra 613, „Awtolegiendy SSSR i Socstran” nr 160, s.10
- ↑ Jan Tuček: Tatra 613 - historie, vývoj, technika, sport. Praga: Grada Publishing, 2011, s. 168. ISBN 978-80-247-2584-0.
- ↑ a b c d e f g h i Jan Tuček. Jen pro vyvolené. „Automobil”. 6/2015. s. 70-71. (cz.).
- ↑ a b c d e f g Jan Tuček. Bylo jich pět. „Automobil”. 6/2016. s. 68-69. (cz.).
- ↑ a b c Tatra 613, „Awtolegiendy SSSR i Socstran” Nr 160, s. 15
- ↑ TATRĄ NA SYGNALE - WERSJE SPECJALNE 613 - 623 - 624. autoarchiwum.blogsport.com. [dostęp 2015-05-07]. (pol.).
- ↑ Tatra 613. oldtimery.com. [dostęp 2015-05-07]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-05)]. (pol.).
- ↑ a b Tatra 613, „Awtolegiendy SSSR i Socstran” nr 160, s.11-12
- ↑ Ford Crown Victoria DPS GAI, "Awtomobil Na Służbie" Nr 59, DeAgostini, 2014, ISSN 2223-0440, s.5-6 (ros.)
- ↑ a b Jan Tuček: Tatra 613 - historie, vývoj, technika, sport. Praga: Grada Publishing, 2011, s. 9. ISBN 978-80-247-2584-0.
- ↑ TATRA T700 - OSTATNI OSOBOWY MODEL FIRMY. autoarchiwum.blogsport.com. [dostęp 2015-05-07]. (pol.).
- ↑ 1973 TATRA 613 specs and performance. automobile-catalog.com. [dostęp 2011-08-27]. (ang.).
Bibliografia
- Tatra 613. „Awtolegiendy SSSR i Socstran”. Nr 160, 2015. DeAgostini. ISSN 2071-095X. (ros.).
- Jan Tuček. Jen pro vyvolené. „Automobil”. 6/2015, s. 70-71, 2015. (cz.).
- Jan Tuček: Tatra 613 - Dlouhá cesta. Automobil, 02-07-2010. (cz.).
- Jan Tuček: Tatra 613 - historie, vývoj, technika, sport. Praga: Grada Publishing, 2011. ISBN 978-80-247-2584-0.