Teodor Gaza
![]() | |||
Data i miejsce urodzenia | ok. 1398 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 1476 | ||
Język | grecki | ||
Ważne dzieła | |||
Adversus Plethonem pro Aristotele de substantia i Antirrhetikon | |||
|
Teodor Gaza lub Gazes (ok. 1398 - 1476; gr.: Θεόδωρος Γαζῆς, Theodoros Gazes; wł.: Teodoro Gaza, łac.: Theodorus Gazes, gen: Theodori Gazae) – grecki filolog i humanista, tłumacz Arystotelesa.
Życie
Teodor Gaza urodził się w Tesalonice, stąd przydomek Tesalonicki (łac.: Thessalonicensis, gr.: Thessalonikeus). Był profesorem w Konstantynopolu. Na soborze florenckim (1439) wypowiadał się za unią Kościołów[1]. W sporze, który wybuchnął w trakcie soboru pomiędzy greckimi delegatami na temat pierwszeństwa Arystotelesa lub Platona w wykładzie wiary chrześcijańskiej zajął stanowisko proarystotelesowskie, wspólnie z Jerzym Scholarem i Jerzym z Trapezuntu, przeciw Jerzremu Gemistowi-Pletonowi i kardynałowi Bessarionowi[2]. Po zakończeniu soboru pozostał we Włoszech. Współpracował z kardynałem Bessarionem, redagował między innymi jego In calumniatorem Platonis. W 1446 roku został rektorem i wykładowcą języka greckiego na uniwersytecie w Ferrarze. W 1449 roku przeniósł się do Rzymu, gdzie z nominacji papieża Mikołaja V został profesorem filozofii, podjął się też tłumaczenia dzieł pisarzy greckich na łacinę. W 1463 roku otrzymał zarząd klasztoru w San Giovanni a Piro, gdzie zmarł w 1476 roku[1].
Twórczość
Teodor Gaza napisał pierwszą na Zachodzie gramatykę języka greckiego Grammatike eis mere tessara (wyd. w Wenecji w 1495 roku), w której podjął pionierską próbę krytycznego opracowania tekstów. Tłumaczył z greki między innymi Iliadę, oczyszczał z terminologii scholastycznej i awerroistycznej już istniejące przekłady Arystotelesa. Przełożył na łacinę De partibus i De natura animalium Arystotelesa, De historia plantarum Teofrasta, Problemata Aleksandra z Afrodyzji. Napisał przeciwstawiając się Pletonowi, w obronie Arystotelesa: Adversus Plethonem pro Aristotele de substantia i Antirrhetikon[1].
Przypisy
Bibliografia
- Ivan Cloulas: Wawrzyniec Wspaniały. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1988, s. 250-252. ISBN 83-06-01455-3.
- Kazimierz Kupiec: Gaza Theodoros. W: Encyklopedia katolicka. T. 6. Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL, 1993, s. 903.
- ISNI: 0000000121451263
- VIAF: 100189101, 2405154387105930970005
- LCCN: n82143120
- GND: 11882497X
- LIBRIS: tr573dzc56nnn0r
- BnF: 11994226x
- SUDOC: 028023242
- SBN: BVEV018096
- NLA: 36540811
- NKC: ola2004231461
- BNE: XX945430, XX1791702
- NTA: 070340625
- BIBSYS: 90271383
- Open Library: OL4066647A, OL783377A
- PLWABN: 9810684924105606
- NUKAT: n2006136284
- J9U: 987007261525605171
- PTBNP: 32052
- CANTIC: a18742944
- NSK: 000571566
- CONOR: 88493923
- BNC: 000248048, 000166506
- ΕΒΕ: 19014, 234323
- BLBNB: 000183065
- LIH: LNB:BjD/;=BR
- WorldCat: lccn-n82143120
- Treccani: teodoro-gaza
- VLE: theodoros-gazes
- Catalana: 0029517
- Hrvatska enciklopedija: 21457