Topornica (roślina)
![]() Topornica pstra | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | |||
Rząd | bobowce | ||
Rodzina | bobowate | ||
Podrodzina | |||
Rodzaj | topornica | ||
Nazwa systematyczna | |||
Securigera A. P. de Candolle Lamarck et A. P. de Candolle, Fl. Franç. ed. 3. 4: 609. 17 Sep 1805 | |||
Typ nomenklatoryczny | |||
| |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/92/Securigera_securidaca-IMG_4802.jpg/220px-Securigera_securidaca-IMG_4802.jpg)
Topornica[5] (Securigera) – rodzaj roślin z rodziny bobowatych. Należy do niego ok. 12 gatunków roślin spotykanych głównie w obszarze śródziemnomorskim, choć niektóre z nich występują dalej na północ (jeden gatunek w Europie Środkowej). Zasięg jednego gatunku obejmuje góry w Somalii. Rośliny te występują w zespołach roślinności twardolistnej, w murawach, suchych, widnych lasach i na klifach[6]. Rodzaj został znacznie poszerzony po rewizji taksonomicznej w 1989 roku, kiedy to włączono do niego szereg gatunków zaliczanych wcześniej do rodzaju cieciorka (Coronilla)[3], w tym występującą w Polsce topornicę pstrą (d. cieciorkę pstrą) Securigera varia[7]. Reprezentujące ten rodzaj rośliny różnią się od przedstawicieli Coronilla m.in. kanciastą lub bruzdowaną łodygą oraz różnobarwnymi kwiatami[6]. W 2021 ponownie zakwestionowano odrębność rodzaju od Coronilla[8].
Morfologia
- Pokrój
- Byliny (czasem drewniejące u nasady) i rośliny jednoroczne. Pojedyncze włoski obecne są rzadko, tylko u S. orientalis są obfite. Na powierzchni epidermy wykształcają się natomiast często wielokomórkowe wyrostki zwieńczone drobnym włoskiem. Łodyga jest kanciasta lub bruzdowana[3].
- Liście
- Nieparzysto pierzaste, z parami listków naprzeciwległych. Listki osadzone są na wyraźnych ogonkach, czasem dłuższych od blaszki listka. Blaszka cienka, miękka. Przylistki są równowąskie, do lancetowatych i trójkątnych, rzadko jajowate, zwykle wyraźnie mniejsze od listków i zawsze odmienne od nich kształtem. Zawsze są wolne – nie przyrastają do ogonka liściowego. Na szczycie przylistki są wyraźnie ciemniejsze ze względu na skupianie się tu komórek bogatych w taniny (cecha dobrze widoczna w okazach wysuszonych)[3].
- Kwiaty
- Motylkowe, zebrane w liczbie do 40 w baldach na kanciastej lub bruzdowanej, długiej szypule. Przysadki wolne, z ciemnymi końcami. Kielich zrosłodziałkowy, zwykle krótki. Górne dwie działki zrośnięte. Płatki korony z paznokciem, żółte, różowe i białe. Górny płatek tworzy żagielek, ma brzegi odgięte do tyłu. Dwa boczne płatki tworzą skrzydełka otulające dolny płatek tworzący łódeczkę. Dziewięć pręcików jest zrośniętych w prostą rurkę, nitka dziesiątego pręcika przyciśnięta jest do przerwy w rurce. Szyjka słupka u podstawy (nad zalążnią) nie zgrubiała, równomiernie wygięta ku górze, gładka, zwieńczona drobnym, podłużnym znamieniem. Zalążnia górna[3].
- Owoce
- Strąki zwykle nagie, zgrubiałe na brzegu i z długim dzióbkiem[6].
Systematyka
- Synonimy[4]
Securina Medikus, Securidaca P. Miller, Bonaveria Scopoli
- Pozycja według APweb (aktualizowany system APG IV z 2016)
Jeden z rodzajów podrodziny bobowatych właściwych Faboideae w rzędzie bobowatych Fabaceae s.l.[2]. W obrębie podrodziny należy do plemienia Loteae[9].
- Wykaz gatunków[7]
- Securigera carinata Lassen
- Securigera charadzeae (Chinth. & Tschuchr.) Czerep.
- Securigera cretica (L.) Lassen
- Securigera elegans (Pancic) Lassen
- Securigera globosa (Lam.) Lassen
- Securigera grandiflora Lassen
- Securigera libanotica (Boiss.) Lassen
- Securigera orientalis (Mill.) Lassen
- Securigera parviflora (Desv.) Lassen
- Securigera securidaca (L.) Degen & Dorfl.
- Securigera somalensis (Thulin) Lassen
- Securigera varia (L.) Lassen (synonim Coronilla varia) – topornica pstra, d. cieciorka pstra
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ a b Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Fabales, [w:] Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2009-09-23] (ang.).
- ↑ a b c d e Per Lassen. A New Delimitation of the Genera Coronilla, Hippocrepis, and Securigera (Fabaceae). „Willdenowia”. 19, 1, s. 49-62, 1989.
- ↑ a b Securigera. [w:] Index Nominum Genericorum [on-line]. [dostęp 2014-04-09].
- ↑ ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ. i inni, Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 163, ISBN 978-83-62975-45-7 .
- ↑ a b c Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2011, s. 127. ISBN 0-333-74890-5.
- ↑ a b Coronilla. [w:] The Plant List (2013). Version 1.1. [on-line]. [dostęp 2014-04-09].
- ↑ Securigera DC.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2022-06-19].
- ↑ Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-02-05].