Tykwa
![]() Kwiat i owoc tykwy pospolitej | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | |||
Rząd | dyniowce | ||
Rodzina | dyniowate | ||
Rodzaj | tykwa | ||
Nazwa systematyczna | |||
Lagenaria Seringe Mém. Soc. Phys. Genève 3(1): t. 2. 1825 | |||
Synonimy | |||
| |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f7/Guiro_cubano.jpg/220px-Guiro_cubano.jpg)
Tykwa (Lagenaria Ser.) – rodzaj jednorocznych, pnących roślin tropikalnych z rodziny dyniowatych. Obejmuje 6 gatunków[3]. Występują one w Afryce środkowej i południowej, włącznie z Madagaskarem. Jako rośliny introdukowane obecne są na wszystkich kontynentach z wyjątkiem Antarktydy[3].
Morfologia
- Łodyga
- Pędy rośliny dochodzą do 2,5 m.
- Liście
- Duże, długości 10–14 cm.
- Kwiaty
- Białe.
- Owoce
- Zdrewniałe i osiągają wielkość od 10 cm do 1 m. Mogą osiągać różne kształty: od okrągłych, poprzez gruszkowate do podłużnych. Kolor owocu zależny jest od gatunku. Owoce niektórych gatunków nadają się do jedzenia.
Systematyka
- Pozycja systematyczna według Angiosperm Phylogeny Website (2001...)
Rodzaj z rodziny dyniowatych z rzędu dyniowców, należących do kladu różowych w obrębie okrytonasiennych[2]. W obrębie rodziny: podrodzina Cucurbitoideae, plemię Benincaseae[4].
- Pozycja rodzaju w systemie Reveala (1993-1999)
Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa ukęślowe (Dilleniidae Takht. ex Reveal & Takht.), nadrząd Cucurbitanae Reveal, rząd dyniowce (Cucurbitales Dumort.), podrząd Cucurbitineae Engl., rodzina dyniowate (Cucurbitaceae Juss.), rodzaj tykwa (Lagenaria Ser.)[5]
- Wykaz gatunków[3]
- Lagenaria abyssinica (Hook.f.) C.Jeffrey
- Lagenaria breviflora (Benth.) Roberty
- Lagenaria guineensis (G.Don) C.Jeffrey
- Lagenaria rufa (Gilg) C.Jeffrey
- Lagenaria siceraria (Molina) Standl. – tykwa pospolita, kalebasa, lagenaria
- Lagenaria sphaerica (Sond.) Naudin
Zastosowanie
Wykorzystywana jako roślina ozdobna – do celów dekoracyjnych wykorzystywane są owoce. Zrywa się je, gdy są już w pełni dojrzałe, tzn. zaczynają twardnieć i robią się lekkie, co pozwala zapobiec gniciu. Po zbiorze należy przechowywać je w suchym pomieszczeniu aż do całkowitego wysuszenia.
Roślina jadalna, wykorzystywana w postaci marynowanych pasków jako dodatek do sushi (kanpyo)[6].
Wysuszone i wydrążone owoce (kalabasy) służą w wielu rejonach świata jako perkusyjne instrumenty muzyczne. W Afryce są to m.in. shekere czy berimbau (także w Brazylii), a w Ameryce Łacińskiej marakasy.
Tykwy bardzo często służą jako pojemnik do picia (np. Yerba mate), naczynia, łyżki i pojemniki. Rzeźbione tykwy pełnią też funkcje dekoracyjne.
- Historia
- Pierwszą wzmianką o uprawie tykwy pospolitej w Europie jest Hortulus – poemat szwabskiego mnicha z Reichenau Walafriusa Strabusa (807 – 849) w którym opisuje on swoje doświadczenia w uprawie tego gatunku[7].
Uprawa
W Polsce nasiona tykwy można wysiać do doniczki na początku kwietnia i po ustąpieniu przymrozków przesadzić do gruntu lub siać bezpośrednio do gruntu w połowie kwietnia, początku maja. Nasiona i młode rośliny potrzebują dużo wody. Tykwy są roślinami ciepłolubnymi, więc powinny rosnąć w nasłonecznionym miejscu.
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ a b Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-01-03] (ang.).
- ↑ a b c Lagenaria Ser.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2021-12-06].
- ↑ Lagenaria. Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-01-03]. (ang.).
- ↑ Crescent Bloom: Lagenaria. The Compleat Botanica. [dostęp 2010-01-03]. (ang.).
- ↑ Tykwa marynowana kanpyo – istotny składnik sushi [online], Daichi.pl, 15 lutego 2019 [dostęp 2023-09-24] (pol.).
- ↑ Marian Janusz Kawałko „Historie Ziołowe” Lublin 1986 ISBN 83-03-01600-8.