Władimir Wojnowicz
![]() Fotografia Wojnowicza, 2010 | |||
Imię i nazwisko | Władimir Nikołajewicz Wojnowicz | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce urodzenia | 26 września 1932 | ||
Data i miejsce śmierci | 27 lipca 2018 | ||
Narodowość | rosyjska | ||
Język | |||
Dziedzina sztuki | proza, liryka, dramat, publicytyka | ||
Ważne dzieła | |||
| |||
Odznaczenia | |||
![]() | |||
| |||
| |||
Strona internetowa |
Władimir Nikołajewicz Wojnowicz (ros. Владимир Николаевич Войнович; ur. 26 września 1932 w ówczesnym Stalinabadzie, a teraz Duszanbe w Tadżyckiej SRR, zm. 27 lipca 2018[1] w Moskwie[2]) – rosyjski prozaik, poeta i malarz. Jeden z najważniejszych współczesnych pisarzy rosyjskich. W swoich utworach opisywał absurdy życia człowieka radzieckiego i Rosji postkomunistycznej[3].
Popularność przyniosła mu wydana w Paryżu w 1976 powieść satyryczna Życie i niezwykłe przygody żołnierza Iwana Czonkina zawierająca groteskowy obraz Armii Czerwonej w latach II wojny światowej[4].
Życiorys
W młodości pracował w kołchozach, na budowach i w wojsku. Debiutował w 1958 jako poeta. Sławę i pieniądze przyniosła mu piosenka 14 minut przed startem, która stała się hymnem kosmonautów radzieckich. Jej słowa zacytował na Placu Czerwonym Nikita Chruszczow, witając kosmonautów, którzy powrócili z orbity. W latach 60. opublikował kilka opowieści w konwencji życiowego prawdopodobieństwa, w których przedstawił ludzi młodych i uczciwych, walczących z zakłamaniem i obojętnością otoczenia: Tu mieszkamy (1961), Chcę być uczciwym (1963), Przyjaciele (1967). Utwory te istnieją także w przeróbkach scenicznych dokonanych przez samego autora. W tych latach Wojnowicz pracował również nad utworem swojego życia – satyryczną powieścią Życie i niezwykłe przygody żołnierza Iwana Czonkina, która przez wiele lat była znana w ZSRR jedynie z wydań drugiego obiegu; pierwsza część tego utworu została opublikowana na Zachodzie w 1969, całość w 1975, w ZSRR zaś w 1989 Wojnowicz stworzył barwną postać prostego żołnierza, literackiego kuzyna Szwejka; jako pierwszy radziecki pisarz ukazał w satyrycznym zwierciadle Armię Czerwoną w czasie II wojny światowej i wykreował groteskowy obraz Stalina. Dalsze losy Czonkina Wojnowicz przedstawił w powieści Pretendent do tronu, opublikowanej na Zachodzie w 1979, a odsłaniającej dwulicowość całej radzieckiej rzeczywistości. Na emigracji autor wydał również mikropowieść Czapka (1988), będącą satyrą odnoszącą się do Związku Pisarzy Radzieckich i panującej w nim reglamentacji dóbr.
W 1974 Wojnowicza wykluczono ze Związku Pisarzy, a samego pisarza zaczęto nękać[5]. W 1980 pisarz został zmuszony do wyemigrowania na Zachód. Zamieszkał w Monachium, gdzie pracował dla Radia Swoboda[5]. W 1981 decyzją Breżniewa został pozbawiony obywatelstwa radzieckiego, co było rzadką formą represji wobec niepokornych pisarzy radzieckich. Na emigracji napisał szereg opowiadań i felietonów, sztuki teatralne Trybunał (1985) i Fikcyjne małżeństwo (1985, w ZSRR 1990), satyryczną powieść-ostrzeżenie Moskwa 2042 (1986) przedstawiającą wizję przyszłości Rosji, jeśli pieriestrojka skończyłaby się fiaskiem i będącą współczesną antyutopią, w której zawarł m.in. drwinę z Sołżenicyna, w powieści – Sim Simicz Karnawałowicz, jako kandydata na charyzmatycznego przywódcę narodu. Jest także autorem opowieści w tonacji czarnego humoru Drogą korespondencji (1968, opublikowana na Zachodzie w 1973, w ZSRR 1989) i ostrej satyry na radziecką nomenklaturę czasów zastoju Iwankiada (1975, opublikowana na Zachodzie w 1976, w ZSRR w 1989), zbioru opowiadań i tekstów publicystycznych Antyradziecki Związek Radziecki.
W 1990 prezydent ZSRR Michaił Gorbaczow przywrócił mu obywatelstwo i pisarz mógł wrócić do Rosji[5]. Od połowy lat 90. zajmował się też malarstwem prymitywnym.
W 2002 otrzymał Nagrodę Andrieja Sacharowa za Obywatelską Odwagę Pisarza[5].
Pochowany na Cmentarzu Trojekurowskim w Moskwie[6].
Wybrana twórczość[7]
Powieści
- 1961 – Tu mieszkamy (ros. Мы здесь живем)
- 1967 – Przyjaciele (ros. Два товарища)
- 1976 – Życie i niezwykłe przygody żołnierza Iwana Czonkina (ros. Жизнь и необычайные приключения солдата Ивана Чонкина)
- 1979 – Pretendent do tronu (ros. Претендент на престол) – polskie tłumaczenie Ewa Skórska
- 1986 – Moskwa 2042 (ros. Москва 2042) – satyryczno-groteskowa antyutopia, zawierająca szyderczą krytykę systemu komunistycznego i A. Sołżenicyna[8]
- 1988 – Czapka (ros. Шапка)
- 2000 – Spiżowa miłość Agłai (ros. Монументальная пропаганда)
Dramaty
Nowele i opowiadania
- 1975 – Wypadek w „Metropolu” (ros. Происшествие в «Метрополе»)
- 1976 – Iwańkiada (ros. Иванькиада, или Рассказ о вселении писателя Войновича в новую квартиру)
- Odkrycie
- Dewues
- Prosta robotnica
- Czenczewista z Chersonia
- Jak zboczyć z linii partii?
- Honor członka partii
Przypisy
- ↑ Иннокентий Архипов: Умер Владимир Войнович. theins.ru, 2018-07-28. [dostęp 2018-07-28]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-07-28)]. (ros.).
- ↑ Neil Genzlinger: Vladimir Voinovich, Dissident Russian Writer, Dies at 85. nytimes.com, 2018-08-01. [dostęp 2018-08-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-08-01)]. (ang.).
- ↑ Spiżowa miłość Agłai • Wojnowicz Władimir (Wojnowicz Włodzimierz) • książka – recenzje, opisy, opinie » BiblioNETka.pl [online], www.biblionetka.pl [dostęp 2017-11-27] .
- ↑ Wojnowicz Władimir Nikołajewicz – Zapytaj.onet.pl [online], portalwiedzy.onet.pl [dostęp 2017-11-27] [zarchiwizowane z adresu 2014-04-11] (pol.).
- ↑ a b c d RFE/RL: Russian Author, Former Soviet Dissident Voinovich Dies At 85. rferl.org, 2018-07-28. [dostęp 2022-09-26]. (ang.).
- ↑ Московский некрополь. ВОЙНОВИЧ Владимир Николаевич (1932 – 2018).
- ↑ Wojnowicz Władimir (Wojnowicz Włodzimierz) [online], www.biblionetka.pl [dostęp 2017-11-27] .
- ↑ Wojnowicz Władimir N., [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2014-05-12] .
Bibliografia
Źródła w języku angielskim
- Vladimir Voinovich, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2014-04-11] (ang.).
Źródła w języku rosyjskim
- Biografia Wojnowicza na portalu Chronos. [dostęp 2014-04-11]. (ros.).
- Biografia Wojnowicza na portalu Krugoswiet. [dostęp 2014-04-11]. (ros.).
- ISNI: 0000000083806069
- VIAF: 49232847
- LCCN: n81039702
- GND: 118926624
- NDL: 00459849
- LIBRIS: nl02zwg64lpkhrj
- BnF: 119286287
- SUDOC: 027189511
- NLA: 35666664
- NKC: jn20000701915
- BNE: XX1722863
- NTA: 06853289X
- BIBSYS: 90051491
- CiNii: DA00886705
- Open Library: OL196464A
- PLWABN: 9810552159605606
- NUKAT: n93100168
- J9U: 987007269555205171
- PTBNP: 229530
- LNB: 000104430
- NSK: 000188845
- BLBNB: 000383957
- KRNLK: KAC2018N1070
- LIH: LNB:V*277133;=BJ
- PWN: 3997543
- Britannica: biography/Vladimir-Voynovich
- БРЭ: 5506990
- NE.se: vladimir-vojnovitj
- SNL: Vladimir_Vojnovitsj
- DSDE: Vladimir_Vojnovitj
- Hrvatska enciklopedija: 65232