Wilibrard Romański
![]() | |||
![]() | |||
Pełne imię i nazwisko | Wilibrard Jan Romański | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce urodzenia | 1 grudnia 1886 | ||
Data i miejsce śmierci | kwiecień 1940 | ||
Przebieg służby | |||
Lata służby | 1906–1907, 1914–1934 | ||
Siły zbrojne | Wojsko Polskie | ||
Jednostki | |||
Stanowiska | dowódca pułku | ||
Główne wojny i bitwy | I wojna światowa | ||
![]() | |||
Odznaczenia | |||
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() | |||
|
Wilibrard Jan Romański[a] (ur. 1 grudnia 1886 w Księżpolu, zm. w kwietniu 1940 w Charkowie) – podpułkownik kawalerii Wojska Polskiego, kawaler Orderu Virtuti Militari, ofiara zbrodni katyńskiej.
Życiorys
Urodził się 1 grudnia 1886 w Księżpolu, w ówczesnym powiecie biłgorajskim guberni lubelskiej, w rodzinie Benona i Scholastyki z Zajączkowskich[1][4]. W 1901, po ukończeniu siedmioklasowej szkoły miejskiej w Lublinie, wstąpił do polskiej Szkoły Technicznej J. Küna w Warszawie[5]. W 1905 złożył egzamin z sześciu klas rządowej szkoły realnej, uzyskał prawo odbycia jednorocznej służby wojskowej i wstąpił do 7 kinburnskiego pułku dragonów(inne języki) na prawach wolontariusza[5]. W latach 1907–1910 pracował jako kontroler akcyzy w Radomiu[5].
1 sierpnia 1914 jako chorąży rezerwy został zmobilizowany do armii rosyjskiej i wcielony do 4 charkowskiego pułku ułanów[5]. W szeregach tego oddziału walczył podczas I wojny światowej[5]. 14 września?/27 września 1915 rozkazem rosyjskiej 12 Armii został mianowany kornetem ze starszeństwem z 19 lipca?/1 sierpnia 1915[6]. Od 1 grudnia 1917, w stopniu podporucznika, służył w samodzielnym szwadronie polskim przy 2 rezerwowym pułku kawalerii[5]. W 1918, po rozwiązaniu szwadronu, został przez bolszewików zmobilizowany i wcielony do straży granicznej, z której zdezerterował i przez Odessę oraz Rumunię przyjechał do Polski[5].
19 sierpnia 1919 wstąpił do Wojska Polskiego[7]. Został przydzielony do 4 pułku strzelców konnych na stanowisko dowódcy 5. szwadronu[5]. Na czele tego szwadronu, a później III dywizjonu walczył na wojnie z bolszewikami[5][8]. 27 sierpnia 1920 został zatwierdzony z dniem 1 kwietnia 1920 w stopniu rotmistrza, w grupie oficerów byłych Korpusów Wschodnich i byłej armii rosyjskiej[9].
17 marca 1920 dowódca 40 pułku piechoty, major Alojzy Łukawski w uzupełnionym wniosku na odznaczenie Orderem Virtuti Militari napisał:
Rtm. Romański Wilibrad dowodząc dnia 19 lutego szwadronem III/4 psk otrzymał rozkaz przedostać się na tyły bolszewickie i przeciąć linię komunikacyjną Szrubkowo–Zapadyńce. Żądanie to wykonał narażając życie dla dobra Ojczyzny o godz. 7.30. Po półgodzinnym oczekiwaniu placówka zameldowała, że kompania bolszewicka z karabinem maszynowym cofa się w zajmowanym przez szwadron kierunku. Rtm. Romański rozwinął natychmiast szwadron w szyk bojowy (ławy) i rozpoczął szarżę na nieprzyjacielską piechotę, która otworzyła ogień z szyku tyralierskiego i z karabinu maszynowego. Nie zważając na silny ogień nieprzyjacielski, szwadron pod dowództwem rtm. Romańskiego dopadł linii nieprzyjacielskiej i rozpoczęła się walka na białą broń. Po zdobyciu osobiście przez rtm. Romańskiego wraz ze starszym wachmistrzem Nesterowiczem karabinu maszynowego, bolszewicy zaczęli uciekać. Rtm. Romański rzucił się ze szwadronem w pościg i kompanię bolszewicką wyciął doszczętnie, wziąwszy zalewie 20 jeńców i to rannych. Karabin maszynowy i karabiny ręczne całej kompanii pozostały w naszym ręku, a bolszewicy zasłali pole trupami, nikt z kompanii z wyjątkiem wymienionych jeńców, nie uszedł żywcem. Szwadron liczył 42 szable, reszta była jako łącznicy przy grupach piechoty. Straty własne w akcji, 2 konie z tego jeden pod rtm. Romańskim i 2 ludzi lekko rannych[10].
20 lutego z rozkazu dowódcy 5 Dywizji Piechoty szwadron był przydzielony do I batalionu 40 pp, z którym wspólnie o godz. 14.00 rozpoczął atak na Nowokonstantynów, kryjąc lewe skrzydło batalionu. O godz. 15.00 batalion piechoty pod naporem przeważających sił bolszewickich, którzy obszedłszy prawe skrzydło batalionu od strony wsi Popowce[11]–Kopytyńce(inne języki), cofał się w nieładzie. Szwadron otrzymał rozkaz od majora Łukawskiego, zatrzymać nieprzyjaciela za wszelką cenę, by dać możność piechocie własnej zebrać się i zająć nową pozycję. Szwadron wyszedłszy ze wsi Rożny na południe, rozwinął się w szyk bojowy i zaatakował lewe skrzydło bolszewickie, składające się mniej więcej z dwóch batalionów i sześciu karabinów maszynowych. Tu znów rtm. Romański, nie zważając na przeważające siły nieprzyjacielskie i na niebezpieczeństwo własnego życia, rzucił się mimo silnego ognia piechoty i karabinów maszynowych ze szwadronem do ataku, wyrąbał lewe skrzydło bolszewików i tym czynem zmusił siły bolszewickie do cofnięcia się poza rzekę Boh, co dało własnej piechocie możność zajęcia starych pozycji, a następnego dnia odbicia Nowokonstantynowa. Siła szwadronu wynosiła 60 szabel, 2 oficerów z tego 2 konie zabite, 6 rannych[10].
1 października 1920 został przeniesiony na stanowisko dowódcy 212 ochotniczego pułku ułanów[5]. W listopadzie tego roku, w Przemyślu, po scaleniu 212 z 209 ochotniczym pułkiem ułanów w jeden oddział, który otrzymał nazwę „22 pułk ułanów podkarpackich”, objął w nim dowództwo II dywizjonu[12]. Od 2 października 1921 do 1 sierpnia 1922 był słuchaczem kursu dowódców szwadronów w Centralnej Szkole Jazdy w Grudziądzu[5]. W międzyczasie (21 stycznia 1921) awansował na majora[5]. Po ukończeniu kursu wrócił do 22 puł., w którym dowodził kadrą szwadronu zapasowego oraz pełnił funkcję referenta wyszkolenia pułku[5]. 3 maja 1922 został zweryfikowany w stopniu majora ze starszeństwem od 1 czerwca 1919 i 113. lokatą w korpusie oficerów jazdy (od 1924 – kawalerii)[13]. Później został przeniesiony do 1 pułku strzelców konnych w Garwolinie[14][15]. W lutym 1927 został przeniesiony do 9 pułku strzelców konnych w Grajewie na stanowisko dowódcy szwadronu zapasowego w Białymstoku[16]. 12 kwietnia tego roku został mianowany podpułkownikiem ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1927 i 18. lokatą w korpusie oficerów kawalerii[17]. W następnym miesiącu został przeniesiony do 5 pułku strzelców konnych w Tarnowie na stanowisko zastępcy dowódcy pułku[18][19]. W lipcu 1929 został przeniesiony do kadry oficerów kawalerii z jednoczesnym przeniesieniem służbowym na stanowisko rejonowego inspektora koni w Dubnie[20][21]. 29 stycznia 1932, w związku z likwidacją dotychczasowego stanowiska, został przeniesiony na stanowisko rejonowego inspektora koni w Bielsku Białej[5][22][23]. Z dniem 31 grudnia 1934 został przeniesiony w stan spoczynku[24] i przydzielony do Oficerskiej Kadry Okręgowej Nr II. W ramach osadnictwa wojskowego otrzymał ziemię w osadzie wojskowej Krzywucha, w gminie Dubno powiatu dubieńskiego województwa wołyńskiego[25].
W nieznanych okolicznościach dostał się do sowieckiej niewoli. Przebywał w obozie w Starobielsku[4]. Wiosną 1940 został zamordowany przez funkcjonariuszy NKWD w Charkowie i pogrzebany w Piatichatkach[4]. Od 17 czerwca 2000 spoczywa na Cmentarzu Ofiar Totalitaryzmu w Charkowie[26].
![]() | Zobacz wiadomość w serwisie Wikinews pt. 2007-11-09: Pierwszy dzień uroczystości „Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów” |
5 października 2007 Minister Obrony Narodowej awansował go pośmiertnie do stopnia pułkownika[27]. Awans został ogłoszony 9 listopada 2007 w Warszawie, w trakcie uroczystości „Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów”[28].
Był kawalerem, nie miał dzieci[25].
Ordery i odznaczenia
- Krzyż Srebrny Orderu Wojennego Virtuti Militari nr 861[29] – 22 lutego 1921[30]
- Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921[31]
- Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości[31]
- Order Świętego Włodzimierza 4 stopnia z mieczami i kokardą – 16 stycznia?/29 stycznia 1916[6]
- Order Świętego Stanisława 2 stopnia z mieczami – 2 czerwca?/15 czerwca 1916[6]
- Order Świętej Anny 3 stopnia z mieczami i kokardą – 30 marca?/12 kwietnia 1916[6]
- Order Świętego Stanisława 3 stopnia z mieczami i kokardą – 20 września?/3 października 1915[6]
- Order Świętej Anny 4 stopnia z napisem „Za odwagę” – 2 września?/15 września 1915[6]
Zobacz też
- jeńcy polscy w niewoli radzieckiej (od 1939 roku)
- obozy NKWD dla jeńców polskich
- ofiary zbrodni katyńskiej – zamordowani w Charkowie
- zbrodnia katyńska
Uwagi
- ↑ Pułkownik Romański w wypełnionym 20 marca 1934 kwestionariuszu kawalera Orderu Virtuti Militari podał pierwsze imię „Wilibrard”[1]. W ewidencji Wojska Polskiego figurował jako Willibrard Jan Romański. W Księdze Cmentarnej Charkowa figuruje jako Willibald[2], natomiast w Księdze Jazdy Polskiej jako Willibrald[3].
Przypisy
- ↑ a b Kolekcja ↓, s. 1.
- ↑ Księga Cmentarna Charkowa 2003 ↓, s. 456.
- ↑ Księga Jazdy Polskiej 1938 ↓, s. 419.
- ↑ a b c Księga Cmentarna Charkowa 2003 ↓, s. 453.
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n Kolekcja ↓, s. 4.
- ↑ a b c d e f Памяти героев Великой войны 1914–1918 : Поиск героев войны : Романский Вилибрард Бенонович. Управление Министерства обороны Российской Федерации по увековечению памяти погибших при защите Отечества. [dostęp 2023-10-01]. (ros.).
- ↑ Kolekcja ↓, s. 5.
- ↑ Tuliński 2020 ↓, s. 699, 853.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 44 z 17 listopada 1920, s. 1194.
- ↑ a b Kolekcja ↓, s. 6.
- ↑ Popowce 1(3), [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. VIII: Perepiatycha – Pożajście, Warszawa 1887, s. 797 ..
- ↑ Jankowski i Tym 2012 ↓, s. 13.
- ↑ Lista starszeństwa 1922 ↓, s. 158.
- ↑ Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 655, 678.
- ↑ Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 583, 600.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 4 z 4 lutego 1927, s. 32.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 13 z 20 kwietnia 1927, s. 118.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 15 z 23 maja 1927, s. 146.
- ↑ Rocznik Oficerski 1928 ↓, s. 321, 338.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 6 lipca 1929, s. 192.
- ↑ Rocznik oficerów kawalerii 1930 ↓, s. 57, 70.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 6 z 23 marca 1932, s. 236.
- ↑ Rocznik Oficerski 1932 ↓, s. 141, 528.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 22 grudnia 1934, s. 251.
- ↑ a b Kolekcja ↓, s. 2.
- ↑ Księga Cmentarna Charkowa 2003 ↓, s. LXXIV.
- ↑ Decyzja Nr 439/MON Ministra Obrony Narodowej z 5 października 2007 w sprawie mianowania oficerów Wojska Polskiego zamordowanych w Katyniu, Charkowie i Twerze na kolejne stopnie oficerskie. Decyzja nie została ogłoszona w Dzienniku Urzędowym MON.
- ↑ „Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów”. Portal polskiej Policji. [dostęp 2023-09-15].
- ↑ Księga Jazdy Polskiej 1938 ↓, s. 417.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 26 lutego 1921, s. 342, tu wymieniony błędnie jako oficer 5 Pułku Artylerii Polowej..
- ↑ a b Kolekcja ↓, s. 3.
Bibliografia
- Romański Wilibrard Jan. [w:] Kolekcja Orderu Wojennego Virtuti Militari, sygn. I.482.68-6015 [on-line]. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2023-09-27].
- Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2022-01-19].
- Lista starszeństwa oficerów zawodowych. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1922.
- Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923.
- Rocznik Oficerski 1924. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1924.
- Rocznik Oficerski 1928. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1928.
- Rocznik Oficerski 1932. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1932.
- Rocznik oficerów kawalerii. Warszawa: Nakładem „Przeglądu Kawaleryjskiego”, 1930.
- Jerzy Ciesielski, Zuzanna Gajowniczek, Grażyna Przytulska, Wanda Krystyna Roman, Zdzisław Sawicki, Robert Szczerkowski, Wanda Szumińska: Charków. Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego. Jędrzej Tucholski (red.). Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2003. ISBN 83-916663-5-2.
- Andrzej Dereń: Lista kawalerzystów i artylerzystów konnych odznaczonych Orderem Wojennym „Virtuti Militari”. W: Księga Jazdy Polskiej. Bolesław Wieniawa-Długoszowski (red.) Bronisław Rakowski (red.) Władysław Dziewanowski (red.) Karol Koźmiński (red.) Stanisław Strumph-Wojtkiewicz (red.) Stanisław Ostoja-Chrostowski (red.) Stanisław Haykowski (ilust.). Warszawa: Zakłady Graficzne Instytutu Wydawniczego „Biblioteka Polska”, 1938.
- Cezary Jankowski, Juliusz S. Tym: Historia pułku. W: 22 Pułk Ułanów Podkarpackich. Kraków: Edipresse Polska SA, 2012, seria: Wielka Księga Kawalerii Polskiej 1918–1939. ISBN 978-83-7769-352-0.
- Arkadiusz Tuliński: 6 Armia Wojska Polskiego w wojnie polsko-bolszewickiej w 1920 r.. Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej – Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, 2020. ISBN 978-83-8229-062-2.