Willa Haasego we Wrocławiu
![]() Willa Haasego | |||
Państwo |
| ||
---|---|---|---|
Miejscowość | Wrocław | ||
Adres | ul. Podwale 76–77 | ||
Styl architektoniczny | historyzm | ||
Architekt | Otto March | ||
Inwestor | Georg Haase | ||
Kondygnacje | trzy | ||
Rozpoczęcie budowy | 1897 | ||
Ukończenie budowy | 1899 | ||
brak współrzędnych | |||
|
Willa Haasego – kamienica mieszczańska znajdująca się przy ulicy Podwale 76–77 we Wrocławiu, jeden z niewielu zachowanych XIX wiecznych budynków o niezmienionym kształcie. Budynek, jako jeden z nielicznych, był prezentowany w 1902 roku, w czasopiśmie branżowym „Zeitschrift für Bauwesen(inne języki)”[1].
Historia posesji i kamienicy
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a2/Konsulat_podawale2.jpg/230px-Konsulat_podawale2.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9d/Willa_hasse_2.jpg/230px-Willa_hasse_2.jpg)
Willa została wzniesiona w miejscu dawnego Ewangelickiego Seminarium Nauczycielskiego, a po 1847 roku Instytutu Wydziału Medycznego Uniwersytetu Wrocławskiego[2]. W dawnym budynku znajdowała się klinika położnicza oraz siedziba Kliniki Chirurgii i Instytut Fizjologii[3]. W 1897 roku niemiecki architekt Otto March sporządził projekt nowej willi, która miała być dostawiona od strony północnej do ściany szczytowej sąsiedniej kamienicy wzniesionej w latach 40. XIX wieku[1][4]. Od strony południowej budynek, jak i ogród miał uzyskać naturalne oświetlenie. Założenia te stały się nieaktualne po wzniesieniu na sąsiednich działkach w 1900 roku nowej kamienicy[1]. Zleceniodawcą był Georg Haase, browarnik i przedsiębiorca wrocławski, właściciel E. Haase, Lagerbierbrauerei, największego browaru we wschodnich Niemczech, położonego przy ulicy Krakowskiej 88–106, założyciel nowoczesnego uzdrowiska w Polanicy-Zdroju, dzierżawca Piwnicy Świdnickiej i (nieistniejącej) restauracji w Parku Południowym projektu Karla Klimma[5][6].
Opis architektoniczny
Kamienica została zaprojektowana w stylu historyzmu z wyraźnym wpływem architektury południowoniemieckiej[5]. Dwukondygnacyjny budynek został wzniesiony na planie prostokąta wydłużonego na osi wschód-zachód. Od strony północnej, przy ścianie szczytowej sąsiedniej kamienicy zaprojektowano sień przelotową z dostępem do tylnego ogrodu[1]. Najniższa część budynku (suterena) została od zewnątrz pokryta polerowanym strzegomskim granitem (z kamieniołomów Kulmitza w Strzegomiu). Pozostała część elewacji została wykonana w biało-szarym piaskowcu pochodzącym z Wartowic[7]. Budynek nakryty został wysokimi dachami wielkopołaciowymi o różnej wysokości. Fasada główna zdominowana jest przez trzyosiową partię środkową, na której pomiędzy parterem a I piętrem umieszczono balkon, całość zakończono wysokim szczytem z otworami okiennymi oświetlającymi pomieszczenia na poddaszu. Taki sam układ kompozycyjny zastosowano na pozostałych elewacjach. Południowo-zachodni narożnik ukształtowany jest w formie wielobocznej wieży nakrytej hełmem. Podobny wieloboczny kształt otrzymał łącznik między willą a sąsiednią kamienicą. Większość okien oraz drzwi w fasadzie ma kształt prostokąta, niektóre są zamknięte łukami pełnymi i odcinkowymi. Na ostatniej kondygnacji wież znajdują się kotarowe otwory okienne. Wszystkie elementy ozdobne zdobiące elewacje zostały wykonane w firmie Zeyer & Drechslet z Berlina i Zeidler & Wimmel z Bolesławca[5]. Nadzór nad realizacją projektu sprawował wrocławski architekt Paul Rother[7][6].
W okresie III Rzeszy willa na mocy ustawy o aryzacji(inne języki) została przekazana NSDAP. W budynku mieściła się wówczas siedziba śląskiego oddziału Hitlerjugend[8].
Wnętrza
Pomieszczenia na parterze koncentrowały się wokół obszernego centralnie położonego dwukondygnacyjnego holu, wysokiego na dwie kondygnacje i oświetlonego od góry świetlikiem[1][9]. Z niego, dzięki otwartej trzybiegowej klatki schodowej był dostęp na I piętro[1][5]. Hol ozdobiony był dębowymi boazeriami; schody i rzeźbione balustrady również wykonane były z dębu. W niszach pod schodami umieszczone zostały marmurowe fontanny z amorkami z brązu autorstwa berlińskiego rzeźbiarza Hugona Lederera, autora wrocławskiej fontanny z szermierzem[1][5]. We frontowej części parteru zaprojektowane zostały pomieszczenia reprezentacyjne: salon z pokojami przyjęć. W południowej części, wyróżniony na elewacji półkolistym wykuszem, znajdował się ogród zimowy[1]. Jego ściany wyłożone były hiszpańskimi metalicznie glazurowanymi kaflami, a podłoga kolorowym marmurem[7]. Ogród przykryty był metalowym stelażem wypełnionym opalizującym szkłem z berlińskiego warsztatu H. Hildebrandta[7]. Z ogrodu zimowego można było przejść do pokoju muzycznego znajdującego się w południowo-wschodnim narożu willi. Jego wnętrza urządzone były w stylu Ludwika XVI: ściany wyłożono drewnianymi panelami lakierowanymi w kolorze błękitu z zawieszonymi na nich kryształowymi lustrami. Kominek obłożony był belgijskim czerwonym marmurem[7]. Za pokojem muzycznym po wschodniej stronie znajdowała się jadalnia. Podobnie jak w poprzednich pomieszczeniach ściany do wysokości 2,3 metra pokryte były boazerią, a powyżej nich znajdowały się barwione na czerwono skóry z wytłoczonymi i złotymi ozdobami autorstwa niemieckiego introligatora Georga Hulbego z Hamburga. W jadalni znajdował się szeroki na 2,3 metra kominek wyłożony różnego rodzaju marmurem. Wszystkie prace kamieniarskie w willi wykonywał warsztat Przedsiębiorstwa Akcyjnego „Kiefer” z Kiefersfelden w Górnej Bawarii[7]. Z jadalni można było dostać się na werandę usytuowaną od południa, do pomieszczeń gospodarczych umieszczonych po północnej stronie oraz na taras znajdujący się we wschodniej części[1][5][6].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/76/Konsulat_podawale5.jpg/230px-Konsulat_podawale5.jpg)
Na piętrze znajdowały się pomieszczenia prywatne: sypialnie dla dzieci i guwernantek po stronie zachodniej i pokoi i sypialni pani i pana domu z łazienką i garderobą po wschodniej stronie[1]. Pokój pana domu do połowy wyłożony został dębową boazerią a częściowo tkaninami. Na ścianach umieszczone były regały, tworzące ściany biblioteczne, między którymi umieszczony był kominek obłożony kaflami z Delftu[7]. Pokój pani domu wyłożony był boazerią z amerykańskiego orzecha oraz matowoczerwonym francuskim jedwabiem. Sztukaterie na jego suficie zaprojektowała firma Zeyer & Drechslet z Berlina[1]. W sypialni i w łazienkach na ścianie znajdowała się polerowane drewno mahoniowe, z którego również wykonane były szafy ubraniowe i toaletowe; na drzwiach umieszczono lustra, a nad umywalniami francuski marmur[7][10].
Ponadto na piętrze znajdował się pokój śniadań i pokoje gościnne[1]. Jeden z nich zaprojektowany był w stylu Ludwika XV, ze ścianami pokrytymi boazeriami z włoskiego orzecha i panelami wypełnionymi zielonym jedwabiem francuskim. Sufit tego pokoju zdobiony był bogatą sztukaterią, a pośrodku umieszczony był obraz autorstwa Woldemara Friedricha pt. Baldur, ogłaszający zbliżanie się wiosny[7]. Wszystkie pomieszczenia na piętrze były dostępne z galerii otwartej od strony holu[1].
W użytkowej części poddasza znajdowały się pokoje do zabaw dla dzieci, pokoje gościnne, magiel i pralnia. W suterenie znajdowały się pokoje dla portiera, kuchnia z pomieszczeniami gospodarczymi[11], kotłownia, winiarnia i pokój bilardowy[1]. Winiarnia zaprojektowana była w stylu tyrolskiego gotyku. Wnętrze wyłożono sosnowym drzewem. Ściany w sąsiednim pokoju bilardowym wyłożone były dębową boazerią, a w oknach umieszczono witraże przedstawiające postacie z baśni braci Grimm, autorstwa szkockiego secesyjnego witrażysty Oscara Patersona(inne języki)[7]. Winiarnię i pokój bilardowy zaprojektował i wyposażył Heinrich Hauswalt[7][a]. W piwnicy urządzono piwniczkę win i różne składy[1].
Cały budynek wyposażono w najnowsze urządzenia grzewcze i elektryczne oraz w częściowo elektryczny system otwierania bram w ogrodzeniu[7].
Powozownia
Na tyłach willi znajduje się dawny budynek powozowni oraz nieużytkowany budynek gospodarczy[13]
Po 1945
Budynek w nienaruszonym stanie przetrwał działania wojenne w 1945 roku. Wnętrze budynku i jego wyposażenie uległo zmianom. W elewacji zewnętrznej wykusz ogrodu zimowego został przekształcony w otwarty taras, a do elewacji wschodniej dobudowano schody przeciwpożarowe[7]. Od 1958 roku w budynku mieścił się konsulat NRD, w 1970 roku podniesiony do rangi konsulatu generalnego, a od 3 października 1990 roku Konsulat Generalny RFN[8][14]. Pierwszym konsulem generalnym zjednoczonych Niemiec był Bruno Weber, piastujący ten urząd od 1990 do 1996 roku[14].
Uwagi
Przypisy
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o Tomaszewicz 2019 ↓, s. 412.
- ↑ Harasimowicz 1998 ↓, s. 81.
- ↑ Harasimowicz 1997 ↓, s. 153.
- ↑ Gromadzka 1995 ↓, s. 222.
- ↑ a b c d e f Eysymontt 2011 ↓, s. 613.
- ↑ a b c Harasimowicz 1998 ↓, s. 103.
- ↑ a b c d e f g h i j k l m Tomaszewicz 2019 ↓, s. 414.
- ↑ a b Harasimowicz 2006 ↓, s. 957–958.
- ↑ Zdjęcie reprezentacyjnego holu.
- ↑ Zdjęcie łazienki.
- ↑ Zdjęcie kuchni.
- ↑ Fabryka mebli Hauswalta
- ↑ Zdjęcie powozowni.
- ↑ a b Antkowiak 1997 ↓, s. 175.
Bibliografia
- Jan Harasimowicz (red.): Atlas architektury Wrocławia t. II. Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 1998.
- Jan Harasimowicz (red.): Atlas architektury Wrocławia t. I. Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 1997.
- Gminna Ewidencja Zabytków, Urząd Miejski Wrocławia, 18 kwietnia 2019 [dostęp 2019-06-03] (pol.).
- Rafał Eysymontt, Jerzy Ilkosz, Agnieszka Tomaszewicz, Jadwiga Urbanik (red.): Leksykon architektury Wrocławia. Wrocław: Via Nova, 2011.
- Jolanta Gromadzka, Ewa Jóźwik: Powstanie i rozwój wrocławskiego Podwala w XIX wieku, w: Architektura Wrocławia. Tom I. Dom. Wrocław: Instytut Historii Architektury, Sztuki i Techniki Politechniki Wrocławskiej, 1995.
- Agnieszka Tomaszewicz: Wrocławskie wille i osiedla willowe doby historyzmu. Wrocław: Oficyna Wydawnicza Politechniki Wrocławskiej, 2019.
- Zygmunt Antkowiak: Wrocław od A do Z. Wrocław: Ossolineum, 1997.