Wincenty Wierzejewski
![]() | |
Data i miejsce urodzenia | 29 listopada 1889 |
---|---|
Data i miejsce śmierci | 8 września 1972 |
Przebieg służby | |
Lata służby | od 1910 |
Siły zbrojne |
|
Formacja |
|
Główne wojny i bitwy | I wojna światowa |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() |
Wincenty Wierzejewski, ps. „Józef”, „Jerzy Warecki”, „Skaut”, „Orsza”, „Poznański” (ur. 29 listopada 1889 w Poznaniu, zm. 8 września 1972 w Leeds) – kapitan piechoty Wojska Polskiego, działacz niepodległościowy, kawaler Orderu Virtuti Militari, harcerz.
Życiorys
Urodził się w rodzinie bednarza Franciszka i Michaliny z Majewskich[1]. W latach młodości był członkiem Towarzystwa Samokształceniowego Młodzieży „Iskra”. Później przeniósł się do Krakowa, gdzie ukończył szkołę średnią i w 1907 rozpoczął edukację na Akademii Sztuk Pięknych[1]. Studiował tam malarstwo i sztuki zdobnicze[2]. W 1910 zmuszony był jednak powrócić do Poznania i odbyć służbę wojskową w Armii Cesarstwa Niemieckiego.
W 1912 został jednym z założycieli pierwszego w Wielkopolsce zastępu skautowego „Poznań”. Wkrótce potem, w miarę przybywania młodych ludzi, zastęp stał się drużyną, a potem hufcem „Piast”, którego komendantem został właśnie Wierzejewski. W tym czasie skauci wielkopolscy prowadzili już tajne przygotowania do wybuchu ewentualnego powstania przeciwko Niemcom (np. bojówka Sęp). W tym celu nawiązali kontakt ze Związkiem Walki Czynnej (ZWC).
W 1914 r. został zmobilizowany do armii niemieckiej i wysłany na front. Po odniesieniu ran w trakcie walk został odesłany do Poznania. Zdezerterował wówczas z armii i już nie powrócił na front zachodni[2].
Był jednym z organizatorów Polskiej Organizacji Wojskowej w Zaborze Pruskim. Po wybuchu walk, dowodził kompanią skautów, która zdołała oswobodzić z rąk niemieckich Bastion III Grolman w Poznaniu. Jego ówcześni podwładni w późniejszym czasie dali początek 1 pułkowi strzelców wielkopolskich (późniejszemu 55 Poznańskiemu pułkowi piechoty). Wierzejewski brał także udział w walkach na wschodzie: w 1919 – walki o Lwów, a później w wojnie polsko-bolszewickiej (był jednym z żołnierzy armii generała Daniela Konarzewskiego).
W grudniu 1924 został przydzielony z Dowództwa Okręgu Korpusu Nr VII w Poznaniu do macierzystego 55 pp[3]. W 1925 ukończył Centralną Szkołę Gimnastyki i Sportu, po czym objął dowództwo kompanii w Batalionie Podchorążych Rezerwy Piechoty Nr 7 w Śremie. Następnie przeniesiony został do 57 pułku piechoty wielkopolskiej w Poznaniu[4], a później pełnił służbę w Samodzielnym Referacie Bezpieczeństwa DOK VII w Poznaniu[1]. W 1932 r. został zastępcą komendanta Wojskowej Składnicy Tranzytowej na Westerplatte[1]. Z dniem 30 listopada 1935 został przeniesiony w stan spoczynku[5].
Będąc oficjalnie w stanie spoczynku został przedstawicielem w przedsiębiorstwie Katowickich Firm Budowy Dróg „Smołobit” w Poznaniu. Kierowane przez Wierzejewskiego przedsiębiorstwo zatrudniało osoby działające w dywersji pozafrontowej w Wielkopolsce; ich zadaniem było kreowanie struktur przyszłej Tajnej Organizacji Konspiracyjnej, tworzonej przez Oddział II Sztabu Generalnego Wojska Polskiego na wypadek zajęcia terytorium Polski przez agresora[6]. W sierpniu 1939, bezpośrednio przed wybuchem II wojny światowej, przydzielony został do Sztabu Głównego WP[1].
W sierpniu 1939 został zmobilizowany i przydzielony do Sztabu Głównego, z którym opuścił kraj[1]. Po kampanii wrześniowej kontynuował służbę wojskową w Polskich Siłach Zbrojnych na Zachodzie (między innymi w 1 Brygadzie Strzelców w Szkocji), gdzie był oficerem oświatowym w latach 1940–45. Po wojnie pozostał w Anglii. Osiadł w Leeds i założył tam zakład rzeźbiarski, który specjalizował się w sztuce sakralnej. Władze RP na uchodźstwie awansowały go na pułkownika[7]. Zmarł w Leeds 8 września 1972[1].
Poza pracą zawodową malował obrazy olejne i akwarele (Syreny na Westerplatte – 1934; Dęby rogalińskie – 1935 i in.), brał udział w poznańskich i ogólnokrajowych wystawach malarskich[1].
Z małżeństwa z Ireną Janowską miał córki Danutę i Stefanię, a jego drugie małżeństwo z Mary Powell było bezdzietne[1].
Skwer przy skrzyżowaniu ulic Grunwaldzkiej i Szylinga w Poznaniu nosi nazwę Wincentego i Jana Wierzejewskich[8].
Szymon Dąbrowski napisał monografię Wincentego Wierzejewskiego – „Wincenty Wierzejewski: działaj, twórz i nie bój się życia” (ISBN 83-929926-9-5)[9].
19 grudnia 2019 został pochowany na cmentarzu Zasłużonych Wielkopolan w Poznaniu[10].
Wybrane awanse
- porucznik – zweryfikowany ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919 r.
- kapitan – 31 marca 1924 r. ze starszeństwem z dniem 1 lipca 1923 r. i 19 lokatą w korpusie oficerów piechoty.
Ordery i odznaczenia
- Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski – pośmiertnie 11 grudnia 2019 „za wybitne zasługi dla niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej, za wkład w rozwój skautingu i ruchu harcerskiego”[11]
- Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 847[12] – 13 kwietnia 1921[13]
- Krzyż Niepodległości z Mieczami – 20 lipca 1932 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”[14]
- Krzyż Walecznych czterokrotnie – 1921[15][16]
- Złoty Krzyż Zasługi[12]
- Srebrny Krzyż Zasługi – 24 grudnia 1928 „za zasługi położone w powstaniu Wielkopolskiem”[17][18]
- Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921[12]
- Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości[12]
- Srebrny Medal za Długoletnią Służbę[12]
- Wielkopolski Krzyż Powstańczy – pośmiertnie 30 marca 1990[19][12]
- Odznaka ZHP „Wdzięczności” „za zasługi dla harcerstwa”
Przypisy
- ↑ a b c d e f g h i Gąsiorowski i Topolski 1981 ↓, s. 817.
- ↑ a b Wierzejewski 2019 ↓, s. 6–9.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 130 z 16 grudnia 1924 roku, s. 726.
- ↑ Rocznik Oficerski 1932 ↓, s. 47, 585.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 10 z 4 lipca 1935 roku, s. 86.
- ↑ Szymon Dąbrowski. Wincenty Wierzejewski (1889–1972). „Skaut”. 2 (18), s. 2–4, maj 2009. [dostęp 2018-10-22].
- ↑ Wierzejewski 2019 ↓, s. 22.
- ↑ KAS, Wincenty i Jan Wierzejewscy patronami skweru przy Grunwaldzkiej, „poznan.naszemiasto.pl”, 21 marca 2016 [dostęp 2018-04-14] (pol.).
- ↑ DąbrowskiD. Szymon DąbrowskiD., Wincenty Wierzejewski: działaj, twórz i nie bój się życia, Media-Expo Wawrzyniec Wierzejewski, 2010, ISBN 978-83-929926-9-1 [dostęp 2018-04-14] (pol.).
- ↑ NorbertN. Kowalski NorbertN., Poznań: Powstaniec wielkopolski po latach pochowany na Cmentarzu Zasłużonych Wielkopolan [online], gloswielkopolski.pl, 19 grudnia 2019 [dostęp 2019-12-19] .
- ↑ M.P. z 2020 r. poz. 150.
- ↑ a b c d e f Wierzejewski 2019 ↓, s. 24.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 16 z 23 kwietnia 1921, s. 812.
- ↑ M.P. z 1932 r. nr 167, poz. 198.
- ↑ Rozkaz Ministra Spraw Wojskowych L. 1982 z 1921 r. (Dziennik Personalny z 1921 r. Nr 38, poz. 1812)
- ↑ Rozkaz Ministra Spraw Wojskowych L. 2142 z 1921 r. (Dziennik Personalny z 1922 r. Nr 1, s. 82)
- ↑ M.P. z 1928 r. nr 297, poz. 732.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 4 z 14 lutego 1929, s. 76.
- ↑ Lista odznaczonych Wielkopolskim Krzyżem Powstańczym [online], powstancy-wielkopolscy.pl [dostęp 2023-01-18] .
Bibliografia
- Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2023-10-30].
- Rocznik Oficerski 1932. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1932.
- Antoni Gąsiorowski, Jerzy Topolski: Wielkopolski Słownik Biograficzny. Warszawa-Poznań: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1981. ISBN 83-01-02722-3.
- Piotr Bauer i Bogusław Polak, Armia „Poznań” w wojnie obronnej 1939, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1983, ISBN 83-210-0385-0, s. 106.
- Wawrzyniec Wierzejewski: Wincenty, Jan i Maria Wierzejewscy. Instytut Pamięci Narodowej, 2019. [dostęp 2023-01-18].
- Sylwetki z historii ZHP
- Fotografia