Zasłonak słomkowożółty
Systematyka | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | grzyby | ||
Typ | podstawczaki | ||
Klasa | pieczarniaki | ||
Rząd | pieczarkowce | ||
Rodzina | zasłonakowate | ||
Rodzaj | Calonarius | ||
Gatunek | zasłonak słomkowożółty | ||
Nazwa systematyczna | |||
Calonarius elegantior (Fr.) Niskanen & Liimat. Fungal Diversity: 10.1007/s13225-022-00499-9, [42] (2022) | |||
Zasięg | |||
![]() Zasięg w Europie | |||
|
Zasłonak słomkowożółty (Calonarius elegantior (Fr.) Niskanen & Liimat.) – gatunek grzybów należący do rodziny zasłonakowatych (Cortinariaceae)[1].
Systematyka i nazewnictwo
Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Calonarius, Cortinariaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].
Po raz pierwszy opisany został opisany w 1818 r. przez Eliasa Friesa jako Agaricus multiformis ß elegantior, w 1838 ten sam autor przeniósł go do rodzaju Cortinarius. Obecną nazwę nadali mu Tuula Niskanen i Kare Liimatainen w 2022 r.[1]
Niektóre synonimy naukowe:
- Cortinarius bergistanensis Ballarà 2010
- Cortinarius elegantior (Fr.) Fr 1838
- Cortinarius quercus-ilicis (Chevassut & Rob. Henry) Melot 1989
- Myxacium elegantius (Fr.) P. Kumm. 1871
- Phlegmacium elegantius (Fr.) Wünsche 1877[2].
Nazwę polską nadał Władysław Wojewoda w 2003 r., wcześniej (w 1975 r.) Andrzej Nespiak opisywał ten gatunek jako zasłonak elegancki[3]. Jest niespójna z aktualną nazwą naukową[1].
Morfologia
- Kapelusz
Należy do grupy dużych zasłonaków. Średnica 5–15 cm, u młodych owocników półkulisty, później łukowaty, w końcu rozpostarty z szerokim i tępym garbem. Brzeg u młodych owocników podwinięty, potem równy. W okresie wilgotnej pogody jest śliski, w czasie suchej błyszczący. Powierzchnia gładka, na wierzchołku czasami resztki białawej osłony. Barwa słomianożółta, pomarańczowożółta, oliwkowobrązowa, brązowawa, powierzchnia gładka, lub z przylegającymi, brązowymi, promienistymi włókienkami. Ogólnie nie jest jaskrawy, ma zgaszone barwy. U młodych owocników brzeg kapelusza połączony z trzonem delikatną, białą osłoną[4].
- Blaszki
Gęste, przy trzonie wykrojone, czasami nieco zbiegające na trzon. Do trzonu dochodzi 72–90 blaszek, występują też międzyblaszki. Ostrza nieco ząbkowane. U młodych owocników słomianożółte, potem rdzawobrązowe[4][5].
- Trzon
Wysokość 5–12 cm, grubość do 3 cm, kształt walcowaty. U podstawy posiada wyraźnie odgraniczoną bulwę. Powierzchnia o barwie od cytrynowożółtej do żółtoochrowej, w środkowej części pokryta podłużnymi włókienkami zasnówki, które od zarodników zabarwiają się na rdzawo[4].
Gruby, w kapeluszu i trzonie białożółtawy, tylko w bulwie ciemniejszy. Zapach słaby, smak niewyraźny[4]. Bulwa u starszych okazów ma miąższ fioletowobrązowy[5].
- Cechy mikroskopowe;
Zarodniki duże, mają rozmiar 11,5–15.2 × 6,5–9 µm. Barwa cytrynowa, powierzchnia pokryta grubymi, ochrowobrązowymi brodawkami. Podstawki z 4 sterygmami i jedną sprzążką. Mają maczugowaty kształt i rozmiary 33–42 × 9,5–14 µm[5]. Brzeżne komórki blaszek mają rozmiar 18–22 × 8,5–12 µm i są podobne do bazydioli. Pleurocystyd brak[5].
- Gatunki podobne
- zasłonak złoty (Cortinarius elegantissimus) ma bardziej żółty kapelusz, u młodych okazów blaszki są żółtozielonkawe i występuje w lasach bukowych[4].
- zasłonak siarkowy (Cortinarius sulphurinus) ma bardziej zielonawoszary kapelusz, jego miąższ pachnie pietruszką. Zarodniki są mniejsze i słabiej brodawkowane[5].
Występowanie i siedlisko
Opisano występowanie tego gatunku w Ameryce Północnej i Europie[6]. W Polsce jest szeroko rozprzestrzeniony, ale rzadki, częściej występuje w górach[5]. Do 2020 r. w piśmiennictwie naukowym podano jego 3 dawne stanowiska i 5 współczesnych. W latach 1995–2004 i ponownie od 2014 roku objęty ochroną częściową; bez możliwości zastosowania wyłączeń spod ochrony uzasadnionych względami gospodarki rolnej, leśnej lub rybackiej[7].
Naziemny grzyb ektomykoryzowy, tworzący symbiozę z sosną, świerkiem i jodłą, rzadziej z brzozą, leszczyną i dębem[7]. Rośnie na ziemi, zarówno w lasach iglastych, jak i liściastych, ale głównie na podłożu wapiennym. Owocniki wytwarza od sierpnia do października[4].
Przypisy
- ↑ a b c d Index Fungorum [online] [dostęp 2023-01-15] (ang.).
- ↑ Species Fungorum [online] [dostęp 2023-01-15] (ang.).
- ↑ WładysławW. Wojewoda WładysławW., Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003, ISBN 83-89648-09-1 .
- ↑ a b c d e f PavolP. Škubla PavolP., Wielki atlas grzybów, Poznań: Elipsa, 2007, ISBN 978-83-245-9550-1 .
- ↑ a b c d e f Na grzyby. Cortinarius elegantior, zasłonak słomkowożółty [online] [dostęp 2015-01-27] .
- ↑ Występowanie Cortinarius elegantior na świecie (mapa) [online], Discover Life Maps [dostęp 2014-04-18] .
- ↑ a b AnnaA. Kujawa AnnaA., MałgorzataM. Ruszkiewicz-Michalska MałgorzataM., Izabela L.I.L. Kałucka Izabela L.I.L. (red.), Grzyby chronione Polski. Rozmieszczenie, zagrożenia, rekomendacje ochronne, Poznań: Instytut Środowiska Rolniczego i Leśnego Polskiej Akademii Nauk, 2020, ISBN 978-83-938379-8-4 .