Zawciąg
![]() Morfologia (zawciąg pospolity) | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | goździkopodobne | ||
Rząd | goździkowce | ||
Rodzina | ołownicowate | ||
Rodzaj | zawciąg | ||
Nazwa systematyczna | |||
Armeria Willd. Enum. Pl. Horti Berol. 333. Apr 1809[3] | |||
Typ nomenklatoryczny | |||
Armeria vulgaris Willd[3] | |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/14/Armeria_maritima_%28flower_heads%29.jpg/220px-Armeria_maritima_%28flower_heads%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/06/Armeria_faux_plantain.jpg/220px-Armeria_faux_plantain.jpg)
Zawciąg (Armeria Willd.) – rodzaj roślin z rodziny ołownicowatych. Wyróżnia się od 50[4] do ok. 100[5] gatunków występujących na półkuli północnej oraz w Ameryce Południowej, z centrum zróżnicowania w południowej Europie (na samym tylko Półwyspie Iberyjskim stwierdzono 54 gatunki)[6]. W Polsce rośnie dziko tylko jeden gatunek – zawciąg pospolity (Armeria maritima)[7]. Liczba wyróżnianych gatunków zależy od ich definiowania przez autorów klasyfikacji i wynika z dużych problemów taksonomicznych w obrębie rodzaju[4]. Rośliny te rosną najczęściej na terenach skalistych i w formacjach trawiastych w pasie wybrzeży oraz w górach. Niektóre gatunki bywają uprawiane jako ozdobne w ogrodach[6].
Morfologia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/74/Armeria_juniperifolia_a1.jpg/220px-Armeria_juniperifolia_a1.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/92/Armeria_pseudarmeria_a2.jpg/220px-Armeria_pseudarmeria_a2.jpg)
- Pokrój
- Byliny darniowe lub drobne krzewinki szpalerowe. Nie posiadają ulistnionej, wzniesionej łodygi, lecz bezlistny głąbik. Pod ziemią znajduje się silny korzeń palowy i rozgałęzione, drewniejące kłącze[4].
- Liście
- Pojedyncze, całobrzegie, równowąskie lub równowąsko-lancetowate, u nasady zwężone, zebrane w rozety przyziemne[4]. Zwykle miękkie[6].
- Kwiaty
- Niewielkie (do 1 cm średnicy)[6], zebrane w główkowate kwiatostany, umieszczone na szczycie głąbika. Półkoliste główki zawierają ścieśnione wierzchotki kwiatów otoczone łuskowatymi przysadkami. Poszczególne kwiaty są bezszypułkowe lub wyrastają na krótkich szypułkach. Kielich zrosłodziałkowy, jest dzwonkowaty, z 10 żebrami, omszony dookoła lub przynajmniej na żebrach, rzadko nagi. Pięć płatków korony jest nieznacznie zrośniętych u nasady. Mają kolor od białego po ciemnopurpurowy. Pręcików jest 5, wyrastających u nasady płatków. Szyjek słupka 5, wolnych, zakończonych równowąskim znamieniem, brodawkowatym lub gładkim[4][6].
- Owoce
- Suche, jednonasienne, zamknięte w trwałym kielichu, otwierają się przy nasadzie[4][6].
Systematyka
- Synonimy taksonomiczne[3]
Polyanthemum Medik., Statice L.
- Pozycja systematyczna według Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG IV z 2016)[2]
Należy do rodziny ołownicowatych (Plumbaginaceae), rzędu goździkowców (Caryophyllales) w obrębie dwuliściennych właściwych. W obrębie ołownicowatych należy do podrodziny Staticoideae plemienia Staticeae[8].
- Pozycja w systemie Reveala (1993-1999)
Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa goździkowe (Caryophyllidae Takht.), nadrząd Plumbaginanae Takht. ex Reveal, rząd ołownicowce (Plumbaginales Lindl.), rodzina ołownicowate (Plumbaginaceae Juss.), plemię Armerieae Dumort., rodzaj zawciąg (Armeria Willd.)[9].
- Armeria alboi (Bernis) Nieto Fel.
- Armeria alliacea (Cav.) Hoffmanns. & Link – zawciąg czosnkowaty
- Armeria alpina (DC.) Willd. – zawciąg alpejski
- Armeria alpinifolia Pau & Font Quer
- Armeria apollinaris Sennen & Mauricio
- Armeria arcuata Welw. ex Boiss. & Reut.
- Armeria arenaria (Pers.) F.Dietr. – zawciąg piaskowy
- Armeria aspromontana Brullo, Scelsi & Sampinato
- Armeria atlantica Pomel
- Armeria beirana Franco
- Armeria belgenciensis Donad. ex Kerguélen
- Armeria berlengensis Daveau
- Armeria bigerrensis (Vicioso & Beltrán) Pau ex Rivas Mart.
- Armeria bourgaei Boiss. ex Merino
- Armeria brutia Brullo, Gangale & Uzunov
- Armeria caballeroi (Bernis) Donad.
- Armeria caespitosa (Ortega) Boiss. – zawciąg jałowcolistny
- Armeria canescens (Host) Boiss. – zawciąg bałkański
- Armeria cantabrica Boiss. & Reut. ex Willk. & Lange – zawciąg kantabryjski
- Armeria capitella Pau
- Armeria cariensis Boiss.
- Armeria × carnotana Blanco-Dios
- Armeria castellana Boiss. & Reut. ex Leresche
- Armeria castrovalnerana Alejandre, Barredo & M.J.Escal.
- Armeria castroviejoi Nieto Fel.
- Armeria choulettiana Pomel
- Armeria ciliata (Lange) Nieto Fel.
- Armeria × cintrana Taul.Gomes
- Armeria colorata Pau
- Armeria curvifolia Bertero
- Armeria denticulata (Bertol.) DC.
- Armeria duriaei Boiss.
- Armeria ebracteata Pomel
- Armeria eriophylla Willk.
- Armeria euscadiensis Donad. & Vivant
- Armeria filicaulis (Boiss.) Boiss.
- Armeria fontqueri Pau
- Armeria gaditana Boiss.
- Armeria genesiana Nieto Fel.
- Armeria girardii (Bernis) Litard. – zawciąg sitowaty
- Armeria godayana Font Quer
- Armeria grajoana Casim.-Sor.Solanas & Cabezudo
- Armeria helodes F.Martini & Poldini
- Armeria hirta Willd.
- Armeria hispalensis Pau
- Armeria humilis (Link) Schult.
- Armeria icarica Edm.
- Armeria johnsenii Papan. & Kokkini
- Armeria langei Boiss.
- Armeria leonis Sennen
- Armeria leucocephala Salzm. ex W.D.J.Koch
- Armeria linkiana Nieto Fel.
- Armeria macrophylla Boiss. & Reut.
- Armeria macropoda Boiss.
- Armeria maderensis Lowe
- Armeria majellensis Boiss.
- Armeria malacitana Nieto Fel.
- Armeria malinvaudii H.J.Coste & Soulié
- Armeria maritima (Mill.) Willd. – zawciąg pospolity
- Armeria masguindalii (Pau) Nieto Fel.
- Armeria mauritanica Wallr.
- Armeria merinoi (Bernis) Nieto Fel. & Silva Pando
- Armeria morisii Boiss.
- Armeria muelleri A.Huet
- Armeria multiceps Wallr.
- Armeria nebrodensis (Guss.) Boiss.
- Armeria neglecta Girard
- Armeria × nieto-felineri Rivas Mart. & al.
- Armeria pauana (Bernis) Nieto Fel.
- Armeria × pilariae Sánchez Gullón, Muñoz Rodr. & Polo Ávila
- Armeria pinifolia (Brot.) Hoffmanns. & Link
- Armeria pocutica Pawl.
- Armeria pseudarmeria (Murray) Mansf. – zawciąg szerokolistny, z. nibyzawciągowaty, z. pozorny
- Armeria pubigera (Desf.) Boiss.
- Armeria pubinervis Boiss.
- Armeria pungens (Brot.) Hoffmanns. & Link
- Armeria quichiotis (Gonz.Albo) A.W.Hill
- Armeria rhodopea Velen.
- Armeria rothmaleri Nieto Fel.
- Armeria rouyana Daveau
- Armeria rumelica Boiss.
- Armeria ruscinonensis Girard
- Armeria × salmantica (Bernis) Nieto Fel.
- Armeria sampaioi (Bernis) Nieto Fel.
- Armeria sancta Janka
- Armeria sardoa Spreng.
- Armeria saviana Selvi
- Armeria seticeps Rchb.
- Armeria simplex Pomel
- Armeria soleirolii (Duby) Godr.
- Armeria spinulosa Boiss.
- Armeria splendens (Lag. & Rodr.) Webb
- Armeria sulcitana Arrigoni
- Armeria tingitana Boiss. & Reut.
- Armeria trachyphylla Lange
- Armeria transmontana (Samp.) G.H.M.Lawr.
- Armeria trianoi Nieto Fel.
- Armeria trojana Bokhari & Quézel
- Armeria undulata (Bory & Chaub.) Boiss.
- Armeria vandasii Hayek
- Armeria velutina Welw. ex Boiss. & Reut.
- Armeria villosa Girard
- Armeria welwitschii Boiss. – zawciąg Welwitscha
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ a b Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2011-05-30] (ang.).
- ↑ a b c Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-01-20].
- ↑ a b c d e f Claude Lefèbvre, Xavier Vekemans: Armeria. [w:] Flora of North America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2011-05-30]. (ang.).
- ↑ a b Armeria (DC.) Willd.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2022-04-22].
- ↑ a b c d e f Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2002, s. 95. ISBN 0-333-74890-5.
- ↑ ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ. i inni, Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 35, ISBN 978-83-62975-45-7 .
- ↑ Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-02-05].
- ↑ Crescent Bloom: Systematyka rodzaju Armeria. The Compleat Botanica. [dostęp 2009-01-21]. (ang.).
- ↑ Gawryś Wiesław: Słownik roślin zielnych. Kraków: Officina Botanica, 2008. ISBN 978-83-925110-5-2.