Zbigniew Jara
![]() Zbigniew Jara (1936) | |||
Data i miejsce urodzenia | 2 stycznia 1919 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 11 października 2008 | ||
profesor nauk weterynaryjnych | |||
Specjalność: choroby ryb, hydrofizjologia zwierząt | |||
Alma Mater | |||
Doktorat | 1952 | ||
Habilitacja | 1961 | ||
Profesura | 1972 | ||
Nauczyciel akademicki | |||
Uczelnia | |||
Odznaczenia | |||
![]() ![]() ![]() | |||
|
Zbigniew Juliusz Jara (ur. 2 stycznia 1919 w Milczy, zm. 11 października 2008 w Zagórzu) – polski lekarz weterynarii, profesor, filozof biologii, ichtiopatolog, poeta.
Życiorys
Zbigniew Jara urodził się 2 stycznia 1919 w Milczy[1][a]. Jego rodzice, Wilhelmina, z domu Jankiewicz (1890-1962) i Władysław (1886-1947), byli nauczycielami[2] w szkole powszechnej. Był bratem Wiesława (ur. 1917, żonaty z Heleną z domu Hrycaj, która była siostrą Marii, żony Zygmunta Żyłki-Żebrackiego[3].
Zbigniew Jara wychowywał się w Milczy, gdzie zainteresował się światem przyrody[4]. W 1936 zdał egzamin dojrzałości w Państwowym Gimnazjum im. Królowej Zofii w Sanoku (w jego klasie byli m.in. Jerzy Albert, Marian Killar, Stanisław Koń)[5][6][7]. W latach 1939–1939 studiował weterynarię na Akademii Medycyny Weterynaryjnej we Lwowie (w 1938 był asystentem-wolontariuszem prof. Wacława Moraczewskiego[1]), zaś działalność uczelni, a tym samym jego edukację, przerwał wybuch II wojny światowej we wrześniu 1939 i decyzja Niemców o zamknięciu uniwersytetu[2]. W związku z tym powrócił do Sanoka, gdzie został członkiem konspiracyjnych organizacji podziemnych: Służby Zwycięstwu Polski, a następnie Związku Walki Zbrojnej i Armii Krajowej, w ramach której w komórce wywiadowczej prowadził nasłuch polskojęzycznych radiostacji z zachodniej Europy i prowadził punkt kontaktowy sieci wywiadu AK (w Sanoku i Krośnie, gdzie jednocześnie pracował zawodowo w Składnicy Kółek Rolniczych)[1][2]. Uczestniczył również w tajnym nauczaniu[8][1].
W marcu 1942 przedostał się z powrotem do Lwowa, gdzie w tym czasie została reaktywowana działalność szkoły weterynaryjnej pod niemiecką nazwą Staatliche Tierärztliche Fachkurse (Państwowe Kursy Zawodowe z Weterynarii), dzięki czemu Zbigniew Jara ukończył studia w czasie wojny (jednocześnie pracował jako asystent naukowy)[2][1]. Funkcjonował także w charakterze laboranta na Podziemnym Uniwersytecie Jana Kazimierza[4]. W cel ukończenia kursu tymczasowo był zatrudniony w Miejskiej Rzeźni w Krakowie[2], po czym uzyskał dyplom lekarza weterynarii i pracował we Lwowie do stycznia 1945[1]. Podczas pobytu w Krakowie, w sierpniu 1944 został aresztowany w ulicznej łapance i przez 24 dni był przetrzymywany jako zakładnik w niemieckim obozie pracy przymusowej Plaszow[4], gdzie w razie wybuchu miejskiego powstania miał zostać rozstrzelany[1]. Wkrótce, po uzyskaniu dyplomu we Lwowie, w lutym 1945 po raz kolejny przybył do Krakowa i przez trzy miesiące był sekretarzem w Studium Weterynaryjnym przy Wydziale Rolniczym Uniwersytetu Jagiellońskiego[1].
Tuż po zakończeniu wojny, 24 czerwca 1945 trafił na Ziemie Zachodnie do zniszczonego Wrocławia z pionierską Grupą Kulturalno-Oświatową (pod kierunkiem Stanisława Kulczyńskiego), mającą za zadanie tworzyć pod względem naukowo-dydaktycznym powstający Uniwersytet Wrocławski, zaś równocześnie pracował także fizycznie przy odbudowie budowlanej[2][1]. Od końca 1945 był asystentem na Wydziale Medycyny Weterynaryjnej Uniwersytetu i Politechniki Wrocławskiej, a później do 1952 starszym asystentem w Zakładzie Limnologii i Rybactwa[1]. Jednocześnie w latach 1948-1952 na Wydziale Nauk Biologicznych tejże uczelni studiował i ukończył biologię w specjalizacji filozofia[8][2][1]. W 1952 był asystentem profesora w dziedzinie epizootiologii. W 1952 doktoryzował się (temat pracy: „Układ krzepnięcia krwi karpia (Cyprinus carpio L.)”), a w 1961 uzyskał habilitację (temat dysertacji: „Studia nad mechanizmami Trombogenezy w krwi karpia (Cyprinus carpio L.)”). Obie prace są uważane za fundamentalne w badaniach hematologii ryb słodkowodnych[2], a jego rozprawa habilitacyjna został określona mianem „wydarzenia budzącego duże nadzieje”[8]. Od 1972 pracował jako profesor nadzwyczajny[1][9].
Od 1964 do 1966 prodziekan Wydziału Medycyny Weterynaryjnej Wyższej Szkoły Rolniczej we Wrocławiu[10] (potem Akademia Rolnicza, a obecnie Uniwersytet Przyrodniczy[9]). Od 1976 kierownik Zakładu Ichtiopatologii w Katedrze Epizootiologii WSR we Wrocławiu (pierwsza tego typu jednostka badawcza w Polsce[2][1])[9], w latach 1976–1989 kierownik Zakładu Fizjologii Zwierząt w Instytucie Zoologicznym na Wydziale Nauk Biologicznych Uniwersytetu Wrocławskiego[2][10][11][9]. Pełnił funkcję przewodniczącego Wydziału VIII Nauk Biologicznych Polskiej Akademii Nauk. Pionier Wrocławia[9].
Specjalizował się w ichtiopatologii (patologii zwierząt w dziale ichtiologii), fizjologii zwierząt, wykładał neuroanatomię i neuropsychologię, prowadził wykłady z neuroanatomii i neuropsychologii[7], zajmował się także parazytologią[1]. Łącznie napisał 180 publikacji naukowych (w tym 51 książek akademickich i 51 artykułów w czasopismach)[2]. Współtworzył podręczniki akademickie i monografie w dziedzinie fizjologii i patologii zwierząt[10][9], symetrii i układów biologicznych[12]. Dokończył nowatorską publikację naukową pt. Ichtiopatologia, której pierwotnym autorem był zmarły przedwcześnie Andrzej Chodyniecki[2]. Pod kierunkiem Zbigniewa Jary powstało 30 magisteriów i 7 doktoratów[2].
Przez 17 lat był redaktorem „Wiadomości Parazytologicznych”[9], a ponadto przewodniczącym Rady Redakcyjnej „Zoologia Poloniae” i w Radzie Redakcynej „Acta Parasitologica Polonica”, przewodniczącym Wydziału VIII Nauk Biologicznych PAN[10][11]. W latach 1956–1965 sekretarz Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Zoologicznego[1]. Członek Rady Naukowej Wrocławskiego Ogrodu Zoologicznego (1957–1968), w latach 1962–1966 i 1974–1977 szef Polskiego Towarzystwa Parazytologicznego, Oddział Wrocław, od 1945 działał w Polskim Towarzystwie Przyrodników im. Kopernika, od 1959 funkcjonował jako ekspert ds. rybactwa przy FAO, od 1967 członek Wrocławskiego Towarzystwa Naukowego, w 1968 członek organizacji Wildlife Disease Association[1]. Wiedzę przyrodniczą popularyzował w audycjach radiowych[4]. Ponadto działał w Kole Towarzystwa Przyjaciół Sanoka we Wrocławiu[13][10][14]. Wielokrotnie nagradzany i odznaczany[11][2]. Był członkiem Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej[1].
Poza sferą zawodowo-naukową był również pisarzem[2]. Tworzył poezję[15] (wiersze pisał od 1940[4]), opowiadania i reportaże w prasie. Napisał m.in. wiersz pt. Niepokonana, zadedykowany himalaistce Wandzie Rutkiewicz po jej śmierci, który został opublikowany w miesięczniku „Góry i Alpinizm”. Był autorem wspomnień z lat studiów we Lwowie, z czasu kampanii wrześniowej 1939 (fragmenty zostały opublikowane na łamach „Rocznika Sanockiego” z 2011[16]) i lat II wojny światowej[4][7], wydanych pośmiertnie pt. Przyczynek do historii 1939–1945[17][18]. Pasjonował się muzyką – od dzieciństwa grał na skrzypcach. Wystąpił także w programie tworzonym przez Kabaret Elita[4].
Zamieszkiwał przy ulicy Stefczyka 28 we Wrocławiu[19]. Pod koniec życia jako emerytowany profesor nadzwyczajny powrócił w rodzinne strony (w tym czasie wygłaszał m.in. prelekcje)[20]. Zmarł w Domu Brata Alberta w Zagórzu 11 października 2008[21][22]. 18 października 2008 został pochowany na Cmentarzu Centralnym w Sanoku[9]. Jego synem jest Adam Jara[23].
Publikacje
Prace naukowe
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/68/Tomb_of_Jara_family_at_Central_Cemetery_in_Sanok_2012.jpg/250px-Tomb_of_Jara_family_at_Central_Cemetery_in_Sanok_2012.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a9/Tomb_of_Jara_family_at_Central_Cemetery_in_Sanok_Zbigniew_Jara.jpg/250px-Tomb_of_Jara_family_at_Central_Cemetery_in_Sanok_Zbigniew_Jara.jpg)
- Invaginatio intestini u sumika amer. (1951)
- Rozwój ikry sandacza (1953, współautor: R. Szmoniewski)
- Pectinatella magnificica Leidy w Odrze (1955)
- Człowiek zarybia wody (1955)
- Przewodnik do ćwiczeń z fizjologii zwierząt (1991)
- Symetria w ewolucji świata zwierzęcego (1991)
- Dwuboczna symetria strunowców (Chordata) (1992)
- Symetria funkcji organizmu zwierzęcego (1992)
- Symetria w ewolucji świata zwierzęcego (1991)
- Ichtiopatologia, pierwotnie Andrzej Chodyniecki (1999)[2][1]
Twórczość literacka
- Opowiadania
- Wrzesień 39 (2001)
- Listy do matki (2005)
- Tomiki poezji
- W świetle nocy – w świetle dnia (2003)
- W pokoju przechodnim (2004)
- Myśli niedokończone (2005)
- Widnokrąg (2006)
- Czas i słowo (2007)
- Wspomnienia
- Przyczynek do historii 1939–1945 (2009)
Odznaczenia i wyróżnienia
- Odznaka Budowniczego Wrocławia[2][1].
- Medal „Zasłużony dla Wrocławia”[11][2][1][9].
- Medal „Zasłużony dla Wydziału Medycyny Weterynaryjnej AR we Wrocławiu”[11][2][1].
- Złoty Medal Uniwersytetu Wrocławskiego (12 czerwca 1996)[11][2][1][9].
- Medal im. Konstantego Janickiego za zasługi dla parazytologii (2001)[24][11][2][1].
- Srebrny Medal jubileuszowym 50-lecia Polskiego Towarzystwa Parazytologicznego[11][2][1].
- Medal Wydziału Medycyny Weterynaryjnej[9].
- Medal Komisji Edukacji Narodowej[11][2][1][9].
- Krzyż Armii Krajowej[11].
- Medal 10-lecia Polski Ludowej (1955)[25].
- Medal Rodła za umacnianie polskości na Dolnym Śląsku[11][2][1][9].
- Członek honorowy Wrocławskiego Towarzystwa Naukowego[2][1][9].
- Członek honorowy Polskiego Towarzystwa Przyrodniczego im. Kopernika[9].
- Członek honorowy Towarzystwa Przyjaciół Sanoka we Wrocławiu (2000)[26][9].
- Poeta Janusz Szuber zadedykował profesorowi Zbigniewowi Jarze wiersz pt. Odmiennego zdania, opublikowany w tomiku poezji pt. Wpis do ksiąg wieczystych z 2009[27].
Uwagi
- ↑ Na świadectwie egzaminu dojrzałości wskazano miejsce urodzenia: Sanok. Data urodzin 2 stycznia 1919 widnieje na grobie, w którym spoczywa Zbigniew Jara oraz we wskazanym, polskojęzycznym artykule autorstwa Witolda Olecha pt Prof. dr hab. Zbigniew Juliusz Jara (1919–2008) – pro memoria. Istnieje źródło (anglojęzyczny artykuł Witolda Olecha pt. In memory of Professor Zbigniew J. Jara (1918–2008)) podające inną datę urodzin, tj. 20 grudnia 1918: In memory of Professor Zbigniew J. Jara (1918–2008). aiep.pl. [dostęp 2013-07-28]. (ang.).
Przypisy
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa Witold Olech: Prof. dr hab. Zbigniew Juliusz Jara (1919–2008) – pro memoriam. annals-parasitology.eu, 2009-02-01. [dostęp 2013-07-28]. (pol.).
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y WitoldW. Olech WitoldW., WojciechW. Piasecki WojciechW., In memory of Professor Zbigniew J. Jara (1918–2008) [online], aiep.pl [dostęp 2013-07-28] (ang.).
- ↑ Księga wtóropisów aktów małżeńskich za lata 1936-1945. T. „K”. Cz. II. Parafia Przemienienia Pańskiego w Sanoku, s. 738.
- ↑ a b c d e f g Piotr Kieraciński: Pierwsze skrzypce. forumakad.pl. [dostęp 2013-07-28]. (pol.).
- ↑ Wykaz absolwentów, którzy złożyli egz. dojrz. w latach szk. od 1887/88 do 1937/38. W: Sprawozdanie Jubileuszowe z działalności Państwowego Gimnazjum w Sanoku w latach 1888-1938 wydane z okazji Wielkiego Zjazdu wychowawców i wychowanków Zakładu w 50 rocznicę pierwszego egzaminu dojrzałości. Sanok: 1938, s. 58.
- ↑ Absolwenci. 1losanok.pl. [dostęp 2013-07-28]. (pol.).
- ↑ a b c SDK. „Wspomnienia lwowskie”- spotkanie z prof. Zbigniewem Jarą. sanok24.pl, 2007-01-24. [dostęp 2013-07-28]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-12-15)]. (pol.).
- ↑ a b c Od materii do metafizyki. biblioteka.sanok.pl, 2013-06-22. [dostęp 2013-07-28]. (pol.).
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p Pro memoriam, pożegnania. Odeszli na zawsze. Ś†P Prof. dr hab. Zbigniew Jara (2 I 1919 r.–11 X 2008 r.). „Przegląd Uniwersytecki”. 10, s. 26, 2008. Uniwersytet Wrocławski.
- ↑ a b c d e Profesor Zbigniew Jara nie żyje. up.wroc.pl. [dostęp 2013-07-28]. (pol.).
- ↑ a b c d e f g h i j k Którzy odeszli. wyborcza.pl, 2008-10-31. [dostęp 2013-07-28]. (pol.).
- ↑ Symetrie i układy biologiczne (cykl 2, 1991-1992). uni.wroc.pl/. [dostęp 2016-11-09]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-11-09)].
- ↑ Lista członków wrocławskiego Koła Towarzystwa. tpsizs.sanok.pl. [dostęp 2014-11-17].
- ↑ Wrocławscy przyjaciele Sanoka. nowezycie.archidiecezja.wroc.pl. [dostęp 2013-07-28]. (pol.).
- ↑ Bronisław Szeremeta – „Człowiek który przeżył...”. szeremeta.republika.pl. [dostęp 2013-07-28]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-11-16)]. (pol.).
- ↑ Zbigniew Jara. Wrzesień 1939 (fragment pamiętnika). „Rocznik Sanocki”. VIII, s. 117-158, 2001. Towarzystwo Przyjaciół Sanoka i Ziemi Sanockiej. ISSN 0557-2096.
- ↑ Zbigniewa Jary przyczynek do historii. up.wroc.pl, 2009-03-01. [dostęp 2013-07-28]. (pol.).
- ↑ Noty bibliograficzne. „Rocznik Sanocki 2011”, s. 229, 2011. Towarzystwo Rozwoju i Upiększania Miasta Sanoka. ISSN 0557-2096.
- ↑ Dwa dni w mieście naszej młodości. Sprawozdanie ze zjazdu koleżeńskiego wychowanków Gimnazjum Męskiego w Sanoku w 70-lecie pierwszej matury w roku 1958. Warszawa: 1960, s. 127.
- ↑ SDK zaprasza. „Tygodnik Sanocki”, s. 4, 23 marca 2007. ISSN 1232-6534. (pol.).
- ↑ Ks. Józef Kasiak. Prof. dr hab. Zbigniew Jara (1918–2008). „Verbum”, s. 10-11, Nr 9 (57) / 2008 z 26 października 2008. Parafia Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Zagórzu.
- ↑ Janusz Szuber. Zmarł Profesor Zbigniew Jara. „Tygodnik Sanocki”, s. 6, 17 października 2008. ISSN 1232-6534. (pol.).
- ↑ Podziękowania syna prof. Zbigniewa Jary, Adama Jary. up.wroc.pl. [dostęp 2013-07-28]. (pol.).
- ↑ Medalem im. Konstantego Janickiego odznaczeni zostali. ptparasit.org.pl. [dostęp 2013-07-28]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-04)]. (pol.).
- ↑ M.P. z 1955 r. nr 104, poz. 1411
- ↑ Jan Zacharski: Pięć lat wspólnoty sanoczan we Wrocławiu. nowezycie.archidiecezja.wroc.pl. [dostęp 2014-11-17].
- ↑ Janusz Szuber: Wpis do ksiąg wieczystych. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2009, s. 16-17. ISBN 978-83-08-04294-6.
Bibliografia
- Maria Myćka-Kril: Dorobek nauczycieli i uczniów Gimnazjum w Sanoku. W: Księga pamiątkowa Gimnazjum Męskiego w Sanoku 1888–1958. Kraków: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1958, s. 99-100.
- Zbigniew Jara. Biogram. „Rocznik Sanocki”. VIII, s. 159, 2001. Towarzystwo Przyjaciół Sanoka i Ziemi Sanockiej. ISSN 0557-2096.
Linki zewnętrzne
- Prof. dr hab. Zbigniew Juliusz Jara, [w:] baza „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI PIB) [dostęp 2013-08-07] .
- identyfikator osoby w serwisie „Nauka Polska”: 62744