Zygmunt Świechowski
Data i miejsce urodzenia | 18 lutego 1920 |
---|---|
Data i miejsce śmierci | 28 grudnia 2015 |
profesor nauk technicznych | |
Specjalność: historia architektury, konserwacja zabytków | |
Alma Mater | |
Uczelnia | Politechnika Wrocławska |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() |
Zygmunt Świechowski[1] (ur. 18 lutego 1920 w Wilnie[2][3], zm. 28 grudnia 2015 w Warszawie) – polski historyk sztuki (mediewista), fotograf, nauczyciel akademicki (profesor nauk technicznych) w zakresie historii architektury i konserwacji zabytków[2]. Członek honorowy Stowarzyszenia Konserwatorów Zabytków, były członek Komitetu Nauk o Sztuce Wydział I – Nauk Społecznych Polskiej Akademii Nauk, założyciel i były prezes Patria Polonorum. Badacz sztuki romańskiej.
Życiorys
Syn Józefa[4]. W 1950 r. ukończył historię sztuki na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, gdzie był uczniem profesora Szczęsnego Dettloffa. Od 1948 r. związany był z Wrocławiem, gdzie rozpoczął pracę naukową na Politechnice Wrocławskiej jako asystent, a potem bliski współpracownik profesora Jana Zachwatowicza[5], następnie w latach 1963–1978 był kierownikiem Katedry Historii Sztuki na Uniwersytecie Wrocławskim. Później, w latach 1978–1998, był dyrektorem Instytutu Urbanistyki i Architektury Wydział Budownictwa, Architektury i Inżynierii Środowiska Politechniki Łódzkiej. Wykładał też na uniwersytetach we Francji (na Sorbonie w Paryżu), Włoszech (na Uniwersytecie w Pawii), Anglii (w Londynie) i Niemczech (w Berlinie, Kolonii i Strasburgu). Współpracował też m.in. z Centre d'études supérieures de civilisation médiévale w Poitiers. Od 2000 r. jest członkiem Rady Muzealnej Muzeum Architektury we Wrocławiu[6][7]. W 1988 r. założył stowarzyszenie „Patria Polonorum”, które zrzeszyło kilka polskich organizacji koordynujących działania opieki nad zabytkami, m.in. Towarzystwo Miłośników Historii i Zabytków Krakowa, Towarzystwo Opieki nad Zabytkami, Fundację Kultury Polskiej, Kaliskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk. W 1991 r. zostało ono przyjęte w skład Międzynarodowej Federacji Stowarzyszeń ds. Ochrony Kulturalnego i Naturalnego Dziedzictwa Europy Europa Nostra, a Zygmunt Świechowski, prezes stowarzyszenia Patria Polonorum, został członkiem jego Rady Naczelnej[8].
Zmarł 28 grudnia 2015 r. w Warszawie, pochowany w grobie rodzinnym na cmentarzu w Wilanowie[9].
Twórczość
Zygmunt Świechowski prowadzi badania nad architekturą i sztuką średniowieczną, przede wszystkim romańską w Polsce. Szczególne znaczenie mają publikacje odnoszące się do dzieł architektury powstałych w Wielkopolsce w czasach piastowskich. W czasie wyjazdów naukowych próbował też odszukać w Niemczech niektóre z dzieł sztuki ukradzionych przez Niemców w czasie II wojny światowej, m.in. romańską antabę w kształcie głowy lwa, której z pyska wystawała ludzka główka z Czerwińska i gotycką rzeźbę Pięknej Madonny Toruńskiej (z ok. 1395 r.)[10].
Jest autorem wielu prac naukowych i książek popularnonaukowych z zakresu historii sztuki, głównie średniowiecznej. Opublikował (jako główny autor lub współautor) m.in.[11]:
- L'architecture cistercienne en Pologne et ses liens avec la France, 1958.
- Architektura granitowa Pomorza Zachodniego w XIII wieku, Poznań: Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, 1950.
- Architektura na Śląsku do połowy XIII w., Warszawa: „Budownictwo i Architektura”, 1955.
- Architektura opactw cysterskich: małopolskie filie Morimond, Wrocław: Oficyna Wydawnicza Politechniki Wrocławskiej, 2008 (współautor Ewa Łużyniecka).
- Architektura polska do połowy XIX wieku: album, Warszawa: Państwowe Wydawnictwa Techniczne, 1952.
- Architektura romańska w Polsce, Warszawa: „DiG”, 2000.
- Architektura romańska w Polsce: bibliografia, Warszawa: „DiG”, 2001 (współautor Ewa Świechowska).
- The Architecture of the Cistercians in Poland, Polish and English Responses to French Art and Architecture, Contrasts and Similarities, Birkbeck College, University of London, 1994.
- Aspekte zur Kunstgeschichte von Mittelalter und Neuzeit: Karl Heinz Clasen zum 75. Geburtstag, Weimar: H. Böhlaus Nachf., 1971.
- Attyki gotyckie na Warmii, Warszawa: 1951.
- Die Bedeutung Italiens für die romanische Architektur und Bauplastik in Polen, Budapest: Akad. Nyomda, 1964.
- Budownictwo romańskie w Polsce: katalog zabytków, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich Wydawnictwo PAN, 1963.
- Dzieje budownictwa w Polsce według Oskara Sosnowskiego, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1964.
- Gallia romanica: architektura i rzeźba romańska we Francji w fotografii Zygmunta Świechowskiego, Wrocław: Muzeum Architektury, 2006 ISBN 83-89262-32-0.
- Katalog architektury romańskiej w Polsce, Warszawa: Wydawnictwo DiG, 2009.
- Katedry angielskie: English cathedrals, Wrocław: Muzeum Architektury, 2011.
- Kościelec: Kościół p. w. św. Wojciecha, Opatów: kolegiata p. w. św. Marcina, Warszawa: Państwowe Wydawnictwa Techniczne, 1954.
- Marmury weneckie z kaplicy w Antoninie, Malbork: 2001.
- Nieznane zabytki rzeźby gotyckiej na Warmii i Pomorzu Gdańskim, Warszawa: 1951 (współautor Aleksandra Świechowska).
- Opactwo Sulejowskie: monografia architektoniczna, Poznań: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1954.
- Osteuropäische Architektur und Plastik, [w] Das Mittelalter II, Das Hohe Mittelalter, Propyläen-Kunstgeschichte, Berlin 1972.
- Patria Polonorum, Warszawa 1995 (współaut. Ewa Świechowska).
- Powiat iłżecki, Warszawa: Państwowy Instytut Sztuki. Dział Inwentaryzacji Zabytków, 1957 (współautorstwo).
- Powiat myśliborski, Warszawa: Państwowy Instytut Sztuki. Dział Inwentaryzacji Zabytków, 1952 (współautorstwo).
- Romanesque art in Poland, Warsaw: „Arkady”, 1983.
- Romanische Kunst in Polen, Warschau: „Arkady”, [1984].
- Romanische Reliefs von venezianischen Fassaden, „Patere e Formelle”, Wiesbaden 1982 (współaut. Alberto Rizzi).
- Románske umenie v Pol'sku, Bratislava: Tatran, 1984.
- Romanskoe iskustvo v Pol'še, Varšava: „Arkady”, 1984.
- Sculpture romane d’Auvergne, Clermont-Ferrand, 1973.
- Słupsk: zagadnienia ukształtowania przestrzennego, Warszawa: 1955.
- Strzelno romańskie, Poznań: „Patria Polonorum”: Księgarnia Św[iętego] Wojciecha, 1998.
- Strzelno, rzeźba romańska, Strzelno: Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze, 1987.
- Szlak świętego Wojciecha: przewodnik, Warszawa: „Patria Polonorum”; Gdańsk: „Via Mercatorum”, 1997 (współaut. Dariusz Piasek).
- Sztuka gotyku, Poznań: „Pallottinum”, 1950.
- Sztuka polska 1, Romanizm, Warszawa: Wydawnictwo „Arkady”, 2005.
- Sztuka polska. [1], Romanizm; Warszawa: Wydawnictwo „Arkady”, 2013 (przy udziale Ewy Świechowskiej).
- Sztuka Pomorza Zachodniego, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe 1973.
- Sztuka romańska, Poznań: „Pallottinum”, dr. 1949.
- Sztuka romańska, Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1976.
- Sztuka romańska w Polsce, Warszawa: „Arkady”, 1982.
- Sztuka romańska w Polsce, Warszawa: „Arkady”, 1990.
- Verleihung des Europa-Preises für Denkmalpflege 1994 an das Museum und die Gartenanlagen von Niebor, Hamburg: Stiftung F.V.S., 1994.
- Wenetobyzantinische Fassadenreliefs im Klosterhof zu Berlin-Glienicke, Festschrift für Otto Simson zum Geburstag, Berlin 1977.
- Wrocław, jego dzieje i kultura. Warszawa: „Arkady”, 1978.(red. i współautorstwo).
- Z dziejów Słupska i Ustki, Słupsk: Wydawnictwo Poznańskie, 1958.
- Z dziejów sztuki śląskiej, Warszawa: Państwowe Wydaw. Naukowe, 1978 (red. i współautorstwo).
Od okresu studiów Zygmunt Świechowski zajmował się również fotografią. Specjalizował się w dokumentowaniu sztuki średniowiecznej w Polsce i poza granicami kraju. Fotografie prezentował na wystawach tematycznych. Jedną z nich była „Gallia romanica”, która przedstawiała najważniejsze zabytki architektury i rzeźby romańskiej we Francji, a powstała w oparciu o czarno-białe negatywy wykonane przeważnie w 1957 r. Po raz pierwszy eksponowana była w latach 60. w Instytucie Francuskim w Warszawie, ponownie w 2006 r. w Muzeum Architektury we Wrocławiu, następnie zaś w latach 2007–2010 w kilku muzeach czeskich i morawskich (np. w Ostrawie w 2009[12]), które opublikowały czeską wersję katalogu. Drugą wystawą tematyczną były „Katedry angielskie”. Materiały do wystawy zebrano podczas objazdów naukowych organizowanych przez kielecki oddział Stowarzyszenia Historyków Sztuki przy poparciu Ambasady Brytyjskiej w Warszawie, a po raz pierwszy prezentowana w 2011 we Wrocławiu. Później pod patronatem wrocławskiego Muzeum Architektury powstała ekspozycja „Kościoły romańskie Francji i katedry gotyckie Anglii”, w 2013 r. wystawiana m.in. w Muzeum Początków Państwa Polskiego w Gnieźnie, a wcześniej (w latach 2010–2012) w pierwotnej wersji eksponowana jako „Pod Kamennou Klenbou – Anglické katedrály, Gallia Romanica” w muzeach w Czechach i na Morawach, m.in. w Kutnej Horze, Brnie i Vyšším Brodie (w 2012)[6][13].
Ordery i odznaczenia
- Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (16 września 1996)[14]
- Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski[8]
- Złoty Krzyż Zasługi (11 lipca 1955)[4]
- Medal 10-lecia Polski Ludowej (19 stycznia 1955)[15]
- Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (30 stycznia 2009)[16]
Nagrody i wyróżnienia
27 października 2008 r. został „za wybitne osiągnięcia w dziedzinie badań i ochrony zabytków” w Sali Koncertowej Zamku Królewskiego w Warszawie uroczyście uhonorowany nagrodą im. Prof. Jana Zachwatowicza przez Polski Komitet Narodowy Międzynarodowej Rada Ochrony Zabytków i Miejsc Historycznych (ICOMOS) i Generalnego Konserwatora Zabytków. Laudację wygłosiła prof. dr hab. inż. arch. Ewa Łużyniecka[6][8][17]. W 2013 r. otrzymał Nagrodę Lednickiego Orła Piastowskiego „za propagowanie wiedzy na temat dynastii pierwszych Piastów”[18].
Naukowy i dydaktyczny wkład prof. Zygmunta Świechowskiego w badania i upowszechnianie wiedzy z zakresu historii sztuki i architektury dynastii piastowskiej wśród społeczeństwa jest olbrzymi
Był wyróżniony też m.in. dyplomem honorowym Uniwersytetu w Poitiers i dwoma nagrodami Ministra Szkolnictwa Wyższego[8].
Przypisy
- ↑ Niekiedy można spotkać się z zapisem Swiechowski jak np. w M.P. z 1955 r. nr 91, poz. 1144.
- ↑ a b Katarzyna Jagoda Kwiecień (red.): Spotkania w willi Struvego 1998–2001. Wykłady o dziedzictwie kultury. Warszawa: Towarzystwo Opieki nad Zabytkami, 2001, s. 405. ISBN 83-88372-11-4.
- ↑ Baza osób polskich Świechowski, Zygmunt ur. 1920 w Wilnie. Baza osób polskich. Polnische Personendatenbank. [dostęp 2014-04-14].
- ↑ a b M.P. z 1955 r. nr 91, poz. 1144 „w 10 rocznicę Polski Ludowej za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki”.
- ↑ Magdalena Grochowska: Jan Zachwatowicz, 1900-1983. Gazeta Wyborcza, 13.05.2000. [dostęp 2014-04-10].
- ↑ a b c Kościoły romańskie Francji i katedry gotyckie Anglii w obiektywie Zygmunta Świechowskiego. Muzeum Początków Państwa Polskiego, 18.01.2013. [dostęp 2014-04-10].
- ↑ Struktura organizacyjna Muzeum Architektury. Muzeum Architektury we Wrocławiu. [dostęp 2014-04-10]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-03-10)].
- ↑ a b c d Prof. Zygmunt Świechowski uhonorowany nagrodą Lednickiego Orła. szlakpiastowski.com.pl. [dostęp 2014-04-10]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-04-13)].
- ↑ Zygmunt Świechowski, Warszawa, 05.01.2016 - nekrolog [online], nekrologi.wyborcza.pl [dostęp 2022-01-03] .
- ↑ Włodzimierz Kalicki: Lew z ludzkimi oczami. Magazyn nr 42. dodatek do Gazety Wyborczej 1999, nr 247, s. 44, 21.10.1999. [dostęp 2014-04-10].
- ↑ Katalogi Biblioteki Narodowej – Katalog Główny. bn.ogr.pl. [dostęp 2014-04-14]. (wybór)
- ↑ TZ: Zygmunt Świechowski. artalk.cz, 12. 8. 2009. [dostęp 2014-04-10].
- ↑ Vernisáž výstavy fotografií Pod kamennou.... mestovyssibrod.cz, 20. 07. 2012. [dostęp 2014-04-10].
- ↑ M.P. z 1997 r. nr 6, poz. 52 „za wybitne zasługi dla kultury polskiej”.
- ↑ M.P. z 1955 r. nr 101, poz. 1400 - Uchwała Rady Państwa z dnia 19 stycznia 1955 r. nr 0/196 - na wniosek Ministra Kultury i Sztuki.
- ↑ Medale Zasłużony Kulturze – Gloria Artis. mkidn.gov.pl, 01.06.2009. [dostęp 2014-04-10].
- ↑ Tomasz Merta, Andrzej Tomaszewski: Prof. Zygmunt Świechowski – Laureat Nagrody im. Prof. Jana Zachwatowicza w 2008. www.icomos-poland.org, 2008. [dostęp 2014-04-10]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-04-25)].
- ↑ PAP: Prof. Zygmunt Świechowski nagrodzony Lednickim Orłem Piastowskim. naukawpolsce.pap.pl, 27.06.2012. [dostęp 2014-04-10].
Linki zewnętrzne
- Prof. zw. dr hab. Zygmunt Świechowski, [w:] baza „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI PIB) [dostęp 2014-04-10] .
- Książki Zygmunta Świechowskiego Adamczewskiego w katalogu komputerowym Biblioteki Narodowej – 42 pozycje, stan 2014.04.08
Bibliografia
- Nota biograficzna [w:] Gallia romanica: architektura i rzeźba romańska we Francji w fotografii Zygmunta Świechowskiego, Wrocław: Muzeum Architektury, 2006.
- Ars sine scientia nihil est: księga ofiarowana profesorowi Zygmuntowi Świechowskiemu, Warszawa: „Ars”: na zlec. Fundacji Kultury Polskiej, 1997 ISBN 83-904920-2-4 (m.in. Bibliografia prac Z. Świechowskiego, s. 9–14).
- PAP: Prof. Zygmunt Świechowski nagrodzony Lednickim Orłem Piastowskim. naukawpolsce.pap.pl, 27.06.2012. [dostęp 2014-04-10].
- Zygmunt Świechowski otrzymał Nagrodę Lednickiego Orła Piastowskiego. dzieje.pl, 21.09.2012. [dostęp 2014-04-10].
- Prof. Zygmunt Świechowski uhonorowany nagrodą Lednickiego Orła. szlakpiastowski.com.pl. [dostęp 2014-04-10]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-04-13)].
- Kościoły romańskie Francji i katedry gotyckie Anglii w obiektywie Zygmunta Świechowskiego. Muzeum Początków Państwa Polskiego, 18.01.2013. [dostęp 2014-04-10].
- Kościoły romańskie Francji i katedry gotyckie Anglii w obiektywie Zygmunta Świechowskiego. 30.01.2013. [dostęp 2014-04-10]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-04-25)].
- PWN: 3984518
- identyfikator osoby w serwisie „Nauka Polska”: 64649