Kurdski jezik
kurdski jezik | ||
---|---|---|
كوردی, Kurdî, Kurdí, Kördi[1] | ||
Države | Turska, Iran, Irak, Sirija, Jermenija i Azerbejdžan | |
Regija | Bliski istok, južna i centralna Azija | |
Broj govornika | 25-30 miliona Kurda | |
Rang | 19. | |
Porodica | Indoevropski
| |
Sistem pisanja | persijsko pismo (kurdsko) u Iraku i Iranu, latinica u Tursko, Siriji i Jermeniji | |
Službeni status | ||
Zvaničan | ![]() ![]() | |
Priznat manjinski jezik | ![]() | |
Reguliše | ||
Jezički kodovi | ||
ISO 639-1 | ku | |
ISO 639-2 | kur | |
ISO 639-3 | različito:ckb – Soranikmr – Kurmadžisdh – Južnokurdijski jeziklki – Leki jezik | |
Pažnja: Ova strana možda sadrži IPA fonetske simbole u unikodu. |
Kurdski jezik (kurdski: kurdî, کردی) je deo šire porodice iranskih jezika iz indoevropske jezičke porodice. Kurdskim jezikom govori danas između 25 i 30 miliona ljudi, većinom na teritoriji naseljenom Kurdima u Iraku, Turskoj, Siriji, Iranu kao i kurdskoj dijaspori širom sveta.
Koreni
Kurdski jezik pripada severozapadnoj grupi iranskih jezika. Najsrodniji jezici kurdskom su jezik Belučistana i jezici jugozapadne grupe iranske porodice.
Istorija
Nema mnogo pouzdanih podataka o kurdskom jezku pre perioda arapskih osvajnja. Tek od 15-16. veka poznati su prvi pesnici koji pišu na svom maternjem kurdskom jeziku:Ali Hariri, Ahmed Hani, Melaje Džaziri, Faki Tajran i drugi. Kroz dug period borbe kurdskog naroda za slobodu i autonomiju tekla je i borba za priznanje jezika.
Sadašnji status
Danas kurdski jezik ima zvanično priznat status jedino u Iraku, dok u ostalim državama gde se govori u znatnom broju nema taj status ili je čak zabranjen. Ukupan broj ljudi kojima je kurdski maternji jezik teško je proceniti: procene se kreću od 25 do 30 miliona. Najveći broj njih živi u Turskoj (11-15 mil), Iraku (5-7 mil), Iranu (6-8 mil) i Siriji (oko 2 mil).
Dijalekti
Postoje tri važnija dijalekta kurdskog jezika:
1. Severni dijalekat, nazvan Kurmandži(Kurmanji)
2. Centralni dijalekat, nazvan Sorani(Sorani)
3. Južni dijalekat, glavni predstavnici su govori Fejli i Kalhori
Kurmandži dijalekat
- Glavni članak: Kurmandži
Zastupljen je uglavnom u Turskoj i Siriji, procena je da oko 12-17 miliona ljudi govori ovim dijalektom. Za pisanje uglavnom koriste modifikovanu verziju turskog latiničnog pisma.
Sorani dijalekat
Sorani dijalekat je zastupljen u istočnom Iraku i zapadnom Iranu. Broj Kurda koji govori Sorani dijalektom je između 10 do 12 miliona. Kao alfabet iranski i irački Kurdi uglavnom koriste modifikovani persijski alfabet.
Južni dijalekat
Južni dijalekat kurdskog jezika uglavno je zastupljen u južnim i srednjim delovima Iraka i Irana i sastoji se od većeg broja poddiajlekata od kojih su najpoznatiji Fajli i Kalhori.
Kurdski alfabet
Zbog geografske rasprostranjenosti u raznim državama i kulturama kurdski jezik danas ima čak tri alfabeta: persoarapski, latinicu i ćirilicu. Persoarapski alfabet se koristi još od srednjeg veka pod uticajem srodnog persijskog jezika. Latinično pismo je u upotrebu u Turskoj, srodno turskom latničnom pismu sa nekim dodatnim slovima. Ćirilica je korišćena u Sovjetskom Savezu za pripadnike Kurda koji su živeli uglavnom u Jermeniji. Pored toga u novije vreme ima i pokušaja da se stvori jedinstvan alfabet za sve Kurde-osnova mu je latinično pismo.
Fonologija
- Samoglasnici
Kurdski jezik ima sledeće samoglasnike:
prednji | centralni | zadnji | ||||
---|---|---|---|---|---|---|
kratak | dug | kratak | dug | kratak | dug | |
zatvoren | i | iː | ʉ | u | uː | |
srednji | e | eː | ə | o | ||
otvoren | a |
- Suglasnici kurdskog jezika su:
Dvousneni | Usnenozubni | Zubni | Prednjenepčani | Palatal | Zadnjenepčani | Uvular | Faringalni | Glotal | |
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Nazalni | m | n | ŋ | ||||||
Eksplozivni | p b | t d | k g | q | |||||
Strujni | f v | s z | ʃ ʒ | ç | x ɣ | ħ ʕ | h | ||
Afrikate | ʧ ʤ | ||||||||
Laterali | l ɫ1 | ||||||||
Flep | ɾ | ||||||||
Tril | r | ||||||||
Sonanti | ʋ | j |
Povezano
Izvori
- ↑ „Kurdish Language – Kurdish Academy of Language”. Kurdishacademy.org. Pristupljeno 2. 12. 2011.
Spoljašnje veze
- Kurdska akademija
- Omniglot