Darende
Darende | |
---|---|
![]() Darende'nin Malatya'daki konumu | |
![]() İlçe sınırları haritası | |
Ülke | Türkiye |
İl | Malatya |
Coğrafi bölge | Doğu Anadolu Bölgesi |
İdare | |
• Kaymakam | Şeref Gülyer[1] |
• Belediye başkanı | Alican Bozkurt (AK Parti)[2] |
Yüzölçümü | |
• Toplam | 506 km² |
Rakım | 1000 m |
Nüfus (2018) | |
• Toplam | 29.045 |
• Kır | - |
• Şehir | 25.647 |
Zaman dilimi | UTC+03.00 (TSİ) |
Posta kodu | 44700 |
İl alan kodu | 422 |
İl plaka kodu | 44 |
Resmî site http://www.darende.bel.tr http://www.darende.gov.tr |
Darende (Türkçe telaffuz: [daɾændæ]), Malatya ilinin bir ilçesi. İlçe merkezi, Malatya kentinin 74 km (46 mil) kuzeybatısında,[5] Sivas kentinin 140 km (87 mil) güneyinde,[6] ve Kayseri kentinin 117 km (110 mil) doğusunda yer alır.[7] Batısı ve kuzeyinde Sivas, doğusunda Hekimhan, güneyinde Akçadağ, Elbistan, kuzeybatısında Gürün, kuzeyinde Kuluncak ve Kangal ilçeleri bulunmaktadır.
Tarihçe
Darende, geçmişte Taranda/Tiranda/Daranda[8] ayrıca Tiryandafil ve Derindere[9] olmak üzere pek çok isim ile anılmıştır. Bölgenin, Arslantepe[10] ve Cafer Höyük[11] gibi komşu arkeolojik sitlere dayanarak MÖ 7000-5000'den beri yerleşim yeri olduğu varsayılmaktadır.[9][10]
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/48/Arslantas-Darende8.jpg/220px-Arslantas-Darende8.jpg)
Darende'de bilinen ilk idari birim Hititlerce kurulmuştur.[9] İlçe sınırları içinde Hitit dönemine ait kalıntılardan biri Darende merkezinin batısındaki Arslantaş bölgesinde yer alan bir çift aslan heykelidir.[12] Kronolojik olarak, idare kontrolü Hitit, Mitanni, Asur, Ahameniş, Roma, Bizans, Emevi, Abbasi, Selçuklu, Danişmendli, Anadolu Selçuklu, İlhanlı, Eretna, Dulkadiroğulları, Memlûk ve Osmanlı altında kalmıştır.[9]
Bölgeyi çevreleyen doğal kanyonların düzenleşiminden ötürü (örneğin Tohma kanyonu), ilçe bölgesinin komşu birçok yöreden gelen ticaret, göç ve askeri güzergahların bir kesişim noktası olduğu bildirilmiştir; örnek olarak, I. Şuppiluliuma, Hitit hakimiyetini Akdeniz ve Mezopotamya'da Yeni Krallık'a karşı genişletirken ilçe bölgesini güneye ulaşmak için kullanmıştır[13] ve I. Basil, Müslümanlara karşı seferlerini ilçe bölgesi üzerinde yürütmüştür.[14]
1921 yılında Yozgat Milletvekili Süleyman Sırrı İÇÖZ, Darende'nin il olması için TBMM'ye teklifte bulunmuş, meclis genel kurulu büyük bir tepki göstererek öneriyi reddetmiştir.[15]
Coğrafya
İlçe topraklarını Güneydoğu Toroslar'ın kuzeye doğru yönelmiş dağ sıraları ve bunların arasında bulunan çöküntü alanı engebelendirmektedir. Bu alanın güneyinde Nurhak Dağları'nın uzantıları bulunmaktadır. Ayrıca kuzeydoğuya doğru uzanan ve Tohma Suyu Vadisi ile kesilen bu dağlık alanda ayrı ayrı dağlar bulunmaktadır. Günpınar Şelalesi ilçe sınırlarındaki Tohma Çayı üzerinde bulunur. Güneydoğu Toroslar'ın bir kolu olan Hezanlı Dağı ilçenin batısını engebelendirir.
Darende'nin doğu sınırı boyunca uzanan Akçababa Dağları ise Nurhak Dağları'nın kuzeydoğu uzantılarıdır. Ancak bunlar çok yüksek dağlar değildir. Akçababa Çalı Tepe ve kuzeydeki Leylek Dağı bu bölümdeki en yüksek dağlardır. İlçede aşınma sonucu ortaya çıkmış platolar oldukça geniş bir yer tutmaktadır.
İlçe topraklarını Tohma Suyu ile onun kollarından Balıklıtohma Çayı sulamaktadır. Bu iki akarsuyun birleştiği yerde ilçenin en önemli ovası olan Mığdı Düzü Ovası bulunur. Yaklaşık 5000 hektarlık bir alana yayılan Mığdı Düzü'nün orta kesimleri düz olup, kenarlara doğru yükselir ve engebeli bir görünüm alır. Akarsuların taşıdığı alüvyon lardan ötürü bu ova tarım yönünden oldukça verimlidir. İlçede sulanabilir arazi olarak Tohma Çayı boyundaki araziler sayılabilir. Yeniköy, Balaban, Ağılyazı ve Başdirek ovaları ilçenin tarım yapılabilen diğer ovalarıdır.
İklim
İlçede karasal iklim hüküm sürmektedir. Yazları sıcak ve kurak, kışları soğuk ve yağışlı geçer.
Nüfus
Yıl | Toplam | Şehir | Kır |
---|---|---|---|
Darende ilçesi (Sivas) | |||
1927[16] | 23.003 | 6.006 | 16.997 |
Darende ilçesi (Malatya) | |||
1935[17] | 24.308 | 6.663 | 17.645 |
1940[18] | 25.880 | 6.688 | 19.192 |
1945[19] | 25.618 | 6.182 | 19.436 |
1950[20] | 28.713 | 6.471 | 22.242 |
1955[21] | 32.422 | 6.591 | 25.831 |
1960[22] | 35.133 | 6.930 | 28.203 |
1965[23] | 38.092 | 7.643 | 30.449 |
1970[24] | 41.831 | 7.929 | 33.902 |
1975[25] | 47.504 | 8.055 | 39.449 |
1980[26] | 50.578 | 8.941 | 41.637 |
1985[27] | 58.962 | 9.093 | 49.869 |
1990[28][a] | 48.612 | 11.488 | 37.124 |
2000[29] | 54.438 | 13.908 | 40.530 |
2007[30] | 33.514 | 9.685 | 23.829 |
2008[31] | 35.341 | 9.165 | 26.176 |
2009[32] | 35.075 | 9.295 | 25.780 |
2010[33] | 32.192 | 9.424 | 22.768 |
2011[34] | 31.153 | 9.530 | 21.623 |
2012[35] | 29.386 | 9.764 | 19.622 |
2013[36] | 28.978 | 28.978 | veri yok |
2014[37] | 28.060 | 28.060 | veri yok |
2015[38] | 26.656 | 26.656 | veri yok |
2016[38] | 26.240 | 26.240 | veri yok |
2017[38] | 25.510 | 25.510 | veri yok |
2018[38] | 29.045 | 29.045 | veri yok |
2019[38] | 26.166 | 26.166 | veri yok |
2020[38] | 25.647 | 25.647 | veri yok |
Not: Büyükşehir yasası nedeniyle köyler mahalle statüsüne geçtiğinden 2013'ten itibaren kır nüfusu tabloda yer almamıştır.
Ekonomi
İlçenin ekonomisi büyük ölçüde tarım ve hayvancılığa dayalıdır. Yetiştirilen başlıca tarımsal ürünler; arpa, buğday, şeker pancarı, nohut ve patatestir. Sulak kesimlerde de sebzecilik yapılmaktadır. İlçede meyve bahçeleri de yaygın olup; dut, kayısı ve üzüm yetiştirilen meyvelerin başında gelmektedir. Hayvancılıkta sığır, koyun ve kıl keçisi besiciliği yapılmaktadır.
İlçenin en büyük gelir kaynağı kayısı olup, 1,5 milyon civarında kayısı ağacı vardır. Malatya'nın toplam kayısı üretiminin 4'te birini karşılayan Darende, Türkiye dışındaki ülkelere de kayısı ihracatı yapmaktadır.
İlçe topraklarında krom ve demir yatakları vardır.
Kültür
Halk müziği
Türk halk müziği üzerine bir metaveri analizi, Darende'ye ait on iki türkü rapor etmiştir:[39]
Türkü | Makam | Derleyen |
---|---|---|
Arpa derdim süt iken | Hüseyni | Muzaffer Sarısözen |
Çık daldan erik devşir | Uşşâk | Nazmi Özalp |
Değirmenin postu dar | Hüseyni | Muzaffer Sarısözen |
Değirmen üstü çiçek | Muhayyer | Ahmet Yamacı/Turhan Karabulut |
Dereden duman galktı | Hüseyni | Yücel Paşmakçı |
Elinde de şişe | Hüseyni | Muzaffer Sarısözen |
Eğer yârin sana yaran olursa | Muhayyer | Yücel Paşmakçı |
Kırmızı gül goncasını | Nikriz | Turhan Karabulut |
Sabahınan sabahınan | Hüseyni | Muzaffer Sarısözen |
Su içtim yudum yudum | Hüseyni | Nazmi Özalp |
Su gelir lüle lüle | Muhayyer | Muzaffer Sarısözen |
Sarı çiçek sarardıyı dağları | Hüseyni | Nazmi Özalp |
Hazeyince Dili
Darende'nin esnaf ve zanaatkârları arasında, Hazeyince/Hazeynce olarak adlandırılan bir mini kripto dil ortaya çıkmış ve günümüze kadar kullanılmaya devam edilmiştir.[40]
Bu mini dilin kelime dağarcığı, Arapça, Farsça ve Rusça gibi dillerden devşirilmiş ve Türkçe gramerin içine gömülmüştür. Bu sayede, iletişim esnasında esnaf ve zanaatkârların dışında bırakılmak istenen kimseler iletişim dışı bırakılabilmektedir.[41]
Festivaller
Darende'de geleneksel olan yaz festivallerinden biri Zengibar Karakucak Güreş ve Kültür Festivali festivalidir.[42] (Karakucak stili bir Oğuz-Türki güreş stilidir.[43])
Notlar
Kaynakça
- ^ "Kaymakam Ökkeş Safa Türkoğlu". T.C. Darende Kaymakamlığı. 22 Ağustos 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ağustos 2021.
- ^ "Darende Belediye Başkanı İsa Özkan". T.C. Darende Belediyesi. 13 Mayıs 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ağustos 2021.
- ^ "8/11" (PDF). 5 Nisan 2015 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Aralık 2012.
- ^ "Arşivlenmiş kopya". 28 Haziran 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Aralık 2012.
- ^ "Distance from Darende to Malatya". Distance Calculator. 17 Nisan 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ağustos 2021.
- ^ "Distance from Darende to Sivas". Distance Calculator. 30 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ağustos 2021.
- ^ "Distance from Darende to Kayseri". Distance Calculator. 30 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ağustos 2021.
- ^ Nişanyan, Sevan. "Index Anatolicus:Darende". Nişanyan Yer Adları. 30 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ağustos 2021.
- ^ a b c d Karacan, Osman; Kartal, Kâzım (2020). "1261 ve 1265 tarihli Darende cizye defterine göre gayrimüslimlerin sosyo-ekonomik yapısı". Kartal, Kâzım (Ed.). Tarih ve Toplum Araştırmaları. Sonçağ Akademi. ss. 103-124.
- ^ a b Elibüyük, Mesut (2013). "Malatya İli Yerleşmelerinin Tarihsel Dönemlere Göre Coğrafi Dağılışı". Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi. 53 (1): 198.
- ^ Karataş, İbrahim Atilla (2018). "Malatya'nın Turizm Potansiyelinin Ortaya Çıkarılmasına Yönelik Algılar". Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 6: 92. 30 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ağustos 2021.
- ^ a b Elibüyük, Mesut (2013). "Malatya İli Yerleşmelerinin Tarihsel Dönemlere Göre Coğrafi Dağılışı". Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi. 53 (1): 198. 2 Eylül 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Eylül 2021.
- ^ Oğuz, Mevlüt (1985). Malatya Tarihi. s. 68.
- ^ Eskikurt, Adnan (2014). "7. VE 12. YÜZYILLAR ARASINDA ANADOLU'YU KATEDEN BAZI ASKERÎ SEFERLER VE GÜZERGÂHLARI". Tarih Okulu Dergisi. 7: 41. doi:10.14225/Joh622. Erişim tarihi: 30 Ağustos 2021.
- ^ "Meclisi Karıştıran 'Darende İl Olsun' Teklifi!". Darende Gazetesi. 4 Ağustos 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Mayıs 2016.
- ^ "Fasikül I: Mufassal Neticeler İcmal Tabloları" (PDF). 28 Teşrinevvel 1927 Umumî Nüfus Tahriri. DİE. Erişim tarihi: 28 Mayıs 2021. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)
- ^ "1935 Genel Nüfus Sayımı" (PDF). 20 İlkteşrin 1935 Genel Nüfus Sayımı. DİE. 2 Haziran 2021 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Şubat 2021.
- ^ . "Vilâyetler, kazalar, Nahiyeler ve Köyler İtibarile Nüfus ve Yüzey ölçü" (PDF). 20 İlkteşrin 1940 Genel Nüfus Sayımı. DİE. 20 Ekim 2016 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ekim 2016.
- ^ . "1945 Genel Nüfus Sayımı" (PDF). 21 Ekim 1945 Genel Nüfus Sayımı. DİE. 15 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Şubat 2021.
- ^ . "Vilayet, Kaza, Nahiye ve Köyler itibarıyla nüfus" (PDF). 22 Ekim 1950 Umumi Nüfus Sayımı. DİE. 15 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Şubat 2021.
- ^ . "1955 Genel Nüfus Sayımı" (PDF). 23 Ekim 1955 Genel Nüfus Sayımı. DİE. 2 Haziran 2021 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Şubat 2021.
- ^ . "İl, İlçe, Bucak ve Köyler itibarıyla nüfus" (PDF). 23 Ekim 1960 Genel Nüfus Sayımı. DİE. 15 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Şubat 2021.
- ^ "1965 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "1970 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "1975 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "1980 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "1985 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "1990 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "2000 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "2007 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "2008 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "2009 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "2010 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "2011 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "2012 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 20 Şubat 2013 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Mart 2013.
- ^ "2013 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 15 Şubat 2014 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Şubat 2014.
- ^ "2014 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 10 Şubat 2015 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Şubat 2015.
- ^ a b c d e f
- "Merkezi Dağıtım Sistemi" (html) (Doğrudan bir kaynak olmayıp ilgili veriye ulaşmak için sorgulama yapılmalıdır). Türkiye İstatistik Kurumu. Erişim tarihi: 13 Nisan 2016.
- "Darende Nüfusu - Malatya". nufusu.com. Erişim tarihi: 5 Şubat 2021. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)
- "Malatya Darende Nüfusu". nufusune.com. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)
- ^ a b Karaburun, Derya (2011). Malatya yöresel müziğinin ilçelere göre dağilimi ve incelenmesi (Tez). İnönü Üniversitesi. ss. 47,78.
- ^ Gülensoy, Tuncer (1988). "Darende'de konuşulan gizli dil üzerine notlar". II. Battal Gazi ve Malatya Çevresi Halk Kültürü Sempozyumu Tebliğler. İstanbul. ss. 136-139.
- ^ Gülseren, Cemil (2001). "Darende'nin Gizli Dili Hazeynce". Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. II (2): 159.
- ^ Solmaz, Fatih. "Potansiyel Bir Tarih ve Kültür Turizmi Merkezi Örneği Olarak Malatya". Academic Knowledge. 3 (2): 116.
- ^ Bakhrevskiy, Eugeniy (2019). "History and actual image of oil wrestling". International Journal of Ethnosport and Traditional Games. 2 (2): 19. doi:10.34685/HI.2020.75.15.002.
Dış bağlantılar
- Yerelnet profili
- Darende Kaymakamlığı resmî sitesi 15 Kasım 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- Darende Belediyesi resmî sitesi 13 Nisan 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.