Fırıldak Galaksisi
Fırıldak Galaksisi | |||||
---|---|---|---|---|---|
![]() Fırıldak Galaksisi Kaynak: NASA/ESA | |||||
Gözlem verisi (Dönem J2000) | |||||
Takımyıldız | Büyük Ayı[1] | ||||
Sağ açıklık (α) | 14sa 03d 12.6s[2] | ||||
Dik açıklık (δ) | +54° 20′ 57″[2] | ||||
Galaksi sınıfı | SAB(rs)cd[2] | ||||
Görünür büyüklük (V) | +8,3[2] | ||||
Görünür büyüklük (B) | +8,2[3] | ||||
Yüzey parlaklığı (SB) | 14,6[3] | ||||
Boyut | 28′.8 × 26′.9[2] | ||||
Özellikler | |||||
Grup veya küme | M101 Grubu | ||||
Kırmızıya kayma (z) | (804 ± 7) ∙ 10-6[4] | ||||
Helyo dikey hız () | +241 ± 2 km/sn[4] | ||||
Mesafe | 27 mIy | ||||
Keşif | |||||
| |||||
Katalog belirtmeleri | |||||
M 101 • NGC 5457 • GC 3770 • IRAS 14013+5435 • Arp 26 • h 1744 • MCG +9-23-28 • PGC 50063 • UGC 8981 • VV 344 • VV 456 • Kara 610 | |||||
![]() |
Fırıldak Galaksisi (ayrıca Messier 101 veya NGC 5457 olarak da bilinir) 27 milyon ışık yılı uzaklıkta Büyük Ayı yönünde bulunan ve tam karşıdan görülen sarmal galaksi.
Pierre Méchain tarafından 27 Mart 1781 tarihinde keşfedilmiş ve Charles Messier, konumunu doğrulayarak kataloğuna eklemiştir.
28 Şubat 2006'da NASA ve ESA, Hubble Uzay Teleskopuyla bu zamana kadar olan en büyük ve detaylı Fırıldak Galaksisi fotoğraflarını yayımladı.[5] Fotoğraf, 51 ayrı pozdan ve ayrıca yer temelli fotoğraflardan oluşmaktadır.
Keşfi
Messier 101'i keşfeden Pierre Méchain, onu, Bootes'un sol eli ile Büyük Ayı'nın 'kuyruğu' arasında, "yıldızsız, çok belirsiz ve oldukça büyük, 6 ila 7 çapında bir bulutsu" olarak tanımladı. Izgara tellerini ne zaman döşediğini ayırt etmek zordur.[6] William Herschel 1784'te "... 7, 10 ve 20 fit odak uzaklığına sahip reflektörlerimde, çözülebilir diye adlandıracağım benekli bir bulutsu türü gösterdi; böylece mevcut teleskopumun belki de işleyeceğini umuyorum. (Oluşacaklarını düşündüğüm, görünen yıldızlar.)"
Lord Rosse, 19. yüzyılın ikinci yarısında 72 inç çapındaki Newton reflektöründe M101'i gözlemledi. Spiral yapıyı kapsamlı bir şekilde not alan ilk kişi olarak kayda geçti ve birkaç eskiz yaptı.
Modern araçlarda spiral yapıyı gözlemlemek için oldukça büyük bir araç, çok karanlık bir gökyüzü ve düşük güçlü bir göz merceği gerekir.[7]
Yapısı ve gözlem bilgileri
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4e/Anttlers101.jpg/300px-Anttlers101.jpg)
M101, boyutları Samanyolu kadar olmasına karşın kütlece sadece onun 10'da biri kadardır. Gökyüzünde geniş bir yer kaplamasına karşın, sönüklüğü nedeniyle dürbünle seçmek zor olabilir. Bunun için, dürbününüzü sabit bir yere dayamalı ya da üç ayak üzerine yerleştirerek kullanırsanız, bu galaksiyi gözleyebilirsiniz.
Yoldaş galaksiler
M101'e yoldaş beş tanınmış galaksi vardır: NGC 5204, NGC 5474, NGC 5477, NGC 5585 ve Holmberg IV.[8] M101 ve uydu galaksiler arasındaki kütleçekim etkileşimi, büyük sarmal yapısının oluşumunu tetiklemiş olabilir. M101'in kütleçekim etkisi, muhtemelen uydu galaksi olan NGC 5474'ün yapısını bozmuş olabilir.[8] M101 ve diğer komşu galaksiler büyük ihtimalle M101 Grubu'nu oluşturmaktadır.[9][10][11][12]
Süpernova
24 Ağustos 2011'de, M101'de başlangıçta PTF 11kly olarak adlandırılan bir Tip Ia süpernovası, 'SN 2011fe' keşfedildi. Süpernova, keşifte görsel büyüklüğü 17.2 idi ve zirvede 9.9 büyüklüğüne ulaştı.[13] [14] [15] Bu, M101'de kaydedilen dördüncü süpernovaydı. İlki 'SN 1909A', Ocak 1909'da Max Wolf tarafından keşfedildi ve 12.1 büyüklüğe ulaştı. 'SN 1951H', Eylül 1951'de 17,5 büyüklüğe, 'SN 1970G' ise Ocak 1970'te 11,5 büyüklüğe ulaştı.[16] 10 Şubat 2015'te, Fırıldak Gökadası'nda M101 OT2015-1 olarak bilinen parlak kırmızı bir nova keşfedildi.[17]
Ayrıca bakınız
- Messier 74 - benzer tam karşıdan görülen sarmal galaksi
- Messier 83 - benzer tam karşıdan görülen sarmal galaksi, bazı kaynaklarda güney fırıldak galaksisi olarak gösterilir
- Messier 99 - benzer tam karşıdan görülen sarmal galaksi
- M101 Grubu
Kaynakça
- ^ R. W. Sinnott, editor (1988). The Complete New General Catalogue and Index Catalogue of Nebulae and Star Clusters by J. L. E. Dreyer. Sky Publishing Corporation and Cambridge University Press. ISBN 0-933-34651-4. KB1 bakım: Fazladan yazı: yazar listesi (link)
- ^ a b c d e "NASA/IPAC Extragalactic Database". NGC 5457 için sonuçlar. 14 Mayıs 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Aralık 2006.
- ^ a b "Revised NGC Data for NGC 5457". Object: NGC 5457 (*). SEDS. 8 Eylül 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Ocak 2011.
- ^ a b "SIMBAD query result". M 101 -- Interacting Galaxies. SIMBAD. 20 Aralık 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Ocak 2011.
- ^ "HubbleSite - NewsCenter - Hubble's Largest Galaxy Portrait Offers a New High-Definition View (02/28/2006) - Introduction". 15 Ekim 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Mart 2009.
- ^ Hartmut Frommert. "Messier 101". SEDS Messier Database. 24 Mart 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Mart 2018. (English)
- ^ "M 101". Messier Objects Mobile — Charts, Maps & Photos. 11 Ekim 2016. 1 Kasım 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Mart 2018. (English)
- ^ a b A. Sandage, J. Bedke (1994). Carnegie Atlas of Galaxies. Washington, D.C.: Carnegie Institution of Washington. ISBN 0-87279-667-1.
- ^ R. B. Tully (1988). Nearby Galaxies Catalog. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-35299-1.
- ^ P. Fouque, E. Gourgoulhon, P. Chamaraux, G. Paturel (1992). "Groups of galaxies within 80 Mpc. II - The catalogue of groups and group members". Astronomy and Astrophysics Supplement. Cilt 93. ss. 211-233. 13 Aralık 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Ekim 2020. KB1 bakım: Birden fazla ad: yazar listesi (link)
- ^ A. Garcia (1993). "General study of group membership. II - Determination of nearby groups". Astronomy and Astrophysics Supplement. Cilt 100. ss. 47-90. 13 Aralık 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Ekim 2020.
- ^ G. Giuricin, C. Marinoni, L. Ceriani, A. Pisani (2000). "Nearby Optical Galaxies: Selection of the Sample and Identification of Groups". Astrophysical Journal. Cilt 543. ss. 178-194. doi:10.1086/317070. 21 Ocak 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Mart 2009. KB1 bakım: Birden fazla ad: yazar listesi (link)
- ^ Nugent, Peter (24 Ağustos 2011). "Young Type Ia Supernova PTF11kly in M101". The Astronomer's Telegram. 3581: 1. Bibcode:2011ATel.3581....1N. 1 Ekim 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Ağustos 2011. (English)
- ^ Nugent, Peter. "Supernova Caught in the Act". 17 Eylül 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Eylül 2011. (English)
- ^ Hartmut Frommert; Christine Kronberg (15 Eylül 2011). "Supernova 2011fe in M101". 15 Ocak 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Eylül 2011. (English)
- ^ Stoyan, Ronald Atlas of the Messier Objects, Cambridge University Yayınları 2008, sayfa 329 (English)
- ^ "Transient object followup reports". Central Bureau for Astronomical Telegrams. 22 Kasım 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Kasım 2020. (English)
Dış bağlantılar
- http://www.seds.org/messier/m/m101.html3 Eylül 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- Extremely detailed picture of the Pinwheel Galaxy at HubbleSite.org 10 Ekim 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- Pinwheel Galaxy at ESA/Hubble
- Spiral Galaxy Messier 101 (Pinwheel Galaxy)12 Mart 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- WikiSky'da Fırıldak Galaksisi: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hidrojen α, X-Ray, Astrofoto, Gök Haritası
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Commons-logo.svg/30px-Commons-logo.svg.png)
NGC 5433 | NGC 5434 | NGC 5435 | NGC 5436 | NGC 5437 | NGC 5438 | NGC 5439 | NGC 5440 | NGC 5441 | NGC 5442 | NGC 5443 | NGC 5444 | NGC 5445 | NGC 5446 | NGC 5447 | NGC 5448 | NGC 5449 | NGC 5450 | NGC 5451 | NGC 5452 | NGC 5453 | NGC 5454 | NGC 5455 | NGC 5456 | NGC 5457 | NGC 5458 | NGC 5459 | NGC 5460 | NGC 5461 | NGC 5462 | NGC 5463 | NGC 5464 | NGC 5465 | NGC 5466 | NGC 5467 | NGC 5468 | NGC 5469 | NGC 5470 | NGC 5471 | NGC 5472 | NGC 5473 | NGC 5474 | NGC 5475 | NGC 5476 | NGC 5477 | NGC 5478 | NGC 5479 | NGC 5480 | NGC 5481 | NGC 5482