Adolf Chybiński
![]() Fotografia z lat 30. XX w. | |||
Data i miejsce urodzenia | 29 kwietnia 1880 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 31 października 1952 | ||
Zawód, zajęcie | muzykolog | ||
Uczelnia | Uniwersytet Lwowski, UAM | ||
Odznaczenia | |||
![]() ![]() ![]() | |||
|
Adolf Eustachy Chybiński (ur. 29 kwietnia 1880 w Krakowie, zm. 31 października 1952 w Poznaniu) – polski muzykolog, historyk muzyki, profesor Uniwersytetu Lwowskiego i Poznańskiego[1].
Życiorys
Był synem przemysłowca Adolfa i Marii z Górskich. Kształcił się w gimnazjum w Krakowie, następnie podjął studia z germanistyki, filologii klasycznej i prawa na Uniwersytecie Jagiellońskim (1898–1899). Pobierał ponadto prywatne lekcje gry na fortepianie i z teorii muzyki w Krakowie (1898–1901) u Jana Drozdowskiego; w 1901 wyjechał na dalsze studia do Heidelbergu (do 1902) i Monachium (1904–1908), zgłębiał muzykologię, historię sztuki i filozofię. W 1908 w Monachium obronił doktorat na podstawie pracy Beitrage zur Geschichte des Taktschlegens und des Kapellmeisteramtes in der Epoche der Mensuralmusik. Kontynuował przez kilka lat w Monachium badania nad historią muzyki polskiej, przygotowując pod kierunkiem Guido Adlera rozprawę habilitacyjną. Obronił ją w 1912 (Teoria mensuralna w polskiej literaturze muzycznej I połowy XVI wieku) na Uniwersytecie Lwowskim i został docentem oraz kierownikiem Zakładu Muzykologii tej uczelni. Od 1917 był profesorem nadzwyczajnym, od 1920 profesorem zwyczajnym; w roku akademickim 1928/1929 pełnił funkcję dziekana Wydziału Humanistycznego. W latach 1917–1927 wykładał równocześnie teorię muzyki w Konserwatorium Polskiego Towarzystwa Muzycznego we Lwowie.
Po wojnie został profesorem Uniwersytetu Poznańskiego, kierował Katedrą Muzykologii oraz wykładał historię muzyki staropolskiej, polski folklor muzyczny i teorię muzyki. Przez krótki czas był dyrektorem Opery Poznańskiej (1948). Przewodniczył Sekcji Teoretyków Komisji Programowej Szkolnictwa Muzycznego oraz Państwowej Muzycznej Radzie Wydawniczej.
W pracy naukowej zajmował się historią polskiej muzyki renesansowej i barokowej oraz etnografią muzyczną. Badał twórczość m.in. Mikołaja Gomółki, Jana z Lublina i Jacka Różyckiego. Był inicjatorem akcji sporządzania fotokopii i odpisów z XV–XVIII-wiecznych rękopisów muzycznych, odkrył wiele nieznanych zabytków muzyki polskiej z tego okresu. Przygotował do wydania 22 zeszyty cyklu Wydawnictwa Dawnej Muzyki Polskiej (1928–1951) oraz pojedyncze dzieła dawnych kompozytorów. Zainicjował badania nad polskim folklorem muzycznym oraz zbieranie pieśni ludowych; szczególnie wiele uwagi poświęcił muzyce góralskiej – kultura, a także przyroda Podhala oraz taternictwo były jego pasjami, przez wiele lat współpracował z Muzeum Tatrzańskim w Zakopanem. Wykazał pokrewieństwo niektórych melodii polskich górali tatrzańskich z melodiami górali czeskich, słowackich i węgierskich. Przedstawił własną koncepcję systematyki polskich melodii ludowych, proponując podział podstawowy na melodie taneczne, liryczne i religijne, a dopiero w ramach tych grup bardziej szczegółowe kryteria. Wydał zbiór mniej znanych melodii i pieśni ludowych Śpiewnik krajoznawczy – od Tatr do Bałtyku (1951), brał udział w pracach redakcyjnych nad dziełem Analiza i objaśnienia dzieł wszystkich Fryderyka Chopina.
Był redaktorem czasopism „Kwartalnik Muzyczny” (1928–1931, 1948–1950) i „Polski Rocznik Muzykologiczny” (1935–1936). Ogłosił ponad 600 publikacji, m.in.:
- „Bogurodzica” pod względem historycznomuzycznym (1907)
- O metodach zbierania i porządkowania melodyj ludowych (1907)
- Materiały do dziejów królewskiej kapeli rorantystów na Wawelu 1540-1624-1694 (1910–1911, 2 części)
- W obronie melodyj ludowych (1910)
- Tabulatura organowa Jana z Lublina, 1540 rok (1911–1914, 4 części)
- Krakowskie inwentarze muzyczne z XVI wieku (1912)
- Mikołaj Gomółka i jego psalmy w świetle najnowszych badań (1912)
- Nieznane listy Stanisława i Aleksandry Moniuszków (1916)
- O organizację pracy nad melodjami ludowemi (1922)
- Instrumenty muzyczne ludu polskiego na Podhalu (1924)
- Dzwony pasterskie na Podhalu (1925)
- O kilku domniemanych, znanych i nieznanych kompozytorach polskich XVII i XVIII wieku (1925)
- Wskazówki zbierania melodyj ludowych (1925)
- W sprawie regionalizmu muzycznego w Polsce (1925)
- Kilka wiadomości o kulcie muzyki w klasztorze benedyktyńskim w Tyńcu (1926)
- Muzycy włoscy w kapelach katedralnych krakowskich, 1619–1657 (1927)
- Biografia Sebastjana z Felsztyna (1929)
- O motetach Wacława z Szamotuł, zmarłego 1572 (1929)
- O źródłach i rozpowszechnieniu dwudziestu melodii ludowych na Skalnym Podhalu (1933)
- O organizację pracy nad polską pieśnią ludową (1934)
- O potrzebach polskiej etnografii muzycznej (1947)
- Mieczysław Karłowicz. Kronika życia artysty i taternika (1949)
- Słownik muzyków dawnej Polski (1949)
- Karol Szymanowski a Podhale (1958)
Odkrył rękopis partytury tzw. kantaty myśliwskiej uznawanej dziś za pierwszą polską zachowaną operę - Heca albo polowanie na zająca.
Osobny artykuł: Heca albo polowanie na zająca.
W 1929 został członkiem korespondentem, w 1945 członkiem czynnym PAU; krótko przed śmiercią otrzymał godność członka tytularnego PAN (1952)[2]. W latach 1948–1949 był członkiem Komisji Muzykologicznej PAU. Od 1920 należał do Towarzystwa Naukowego we Lwowie. W 1948 był jednym z członków założycieli Związku Kompozytorów Polskich, pełnił funkcję wiceprezesa Sekcji Muzykologii. Ponadto działał w Poznańskim Towarzystwie Przyjaciół Nauk oraz Polskim Towarzystwie Tatrzańskim (członek honorowy). Został uhonorowany dwiema księgami pamiątkowymi (1930 i 1950), przyjaźnił się z Mieczysławem Karłowiczem, Grzegorzem Fitelbergiem, Ludomirem Różyckim, Karolem Szymanowskim, Jarosławem Iwaszkiewiczem, Janem Gwalbertem Pawlikowskim. Do grona jego uczniów należeli m.in. Józef Michał Chomiński i Zofia Lissa.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/68/Gr%C3%B3b_Adolfa_i_Marii_Chybi%C5%84skich.jpg/220px-Gr%C3%B3b_Adolfa_i_Marii_Chybi%C5%84skich.jpg)
W 1947 został laureatem nagrody województwa poznańskiego za całokształt pracy naukowej, w 1951 nagrody państwowej I stopnia. Również w 1951 nadano mu doktorat honoris causa Uniwersytetu Poznańskiego[3].
Zmarł w Poznaniu. Został pochowany na cmentarzu Jeżyckim (kwatera L-2-44)[4].
Ordery i odznaczenia
- Order Sztandaru Pracy I klasy (1951)[3][5]
- Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (27 listopada 1929)[6][7][8]
- Złoty Krzyż Zasługi (19 stycznia 1937)[9][10]
Przypisy
- ↑ Chybiński Adolf Eustachy, [w:] MałgorzataM. Chmielewska MałgorzataM., Leksykon polskich pisarzy muzycznych XX wieku, Wołomin 2008, ISBN 978-83-922684-2-0 .
- ↑ CHYBIŃSKI, Adolf [online], Polska Akademia Nauk - Członkowie PAN [dostęp 2023-02-01] (pol.).
- ↑ a b Poczet wielkopolskich członków Polskiej Akademii Nauk. Poznań: Ośrodek Wydawnictw Naukowych, 2000, s. 37. ISBN 83-85481-32-X.
- ↑ Plan Poznania - Cmentarze [online], www.poznan.pl [dostęp 2021-03-03] .
- ↑ Zbigniew Puchalski, Ireneusz Wojciechowski: Ordery i odznaczenia polskie i ich kawalerowie. Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1987, s. 158. ISBN 83-03-02143-5.
- ↑ Część urzędowa. „Gazeta Lwowska”, s. 4, Nr 283 z 8 grudnia 1929.
- ↑ Kronika. Dekoracja Orderem Odrodzenia Polski. „Gazeta Lwowska”, s. 5, Nr 58 z 11 marca 1930.
- ↑ M.P. z 1929 r. nr 278, poz. 644 „za zasługi na polu naukowem i pedagogicznem”.
- ↑ M.P. z 1937 r. nr 15, poz. 26 „za zasługi na polu badania dawnej muzyki polskiej”.
- ↑ Odznaczenie lwowskiego uczonego. „Gazeta Lwowska”, s. 2, Nr 20 z 27 stycznia 1937.
Bibliografia
- Biogramy uczonych polskich, Część I: Nauki społeczne, zeszyt 1: A-J, Wrocław 1983.
- Małgorzata Sieradz Kwartalnik Muzyczny (1928–1950) a początki muzykologii polskiej, Warszawa 2015.
- Adolf Chybiński. Polskie Centrum Informacji Muzycznej. [dostęp 2012-08-14]. (pol.).
- Michał Piekarski Przerwany kontrapunkt Adolf Chybiński i początki polskiej muzykologii we Lwowie 1912–1944. ISBN 978-83-754-5759-9.
- ISNI: 0000000110258847
- VIAF: 44424942
- LCCN: n81108124
- GND: 130132292
- BnF: 12766284r
- SUDOC: 110215370
- NLA: 35809157
- NKC: kup19960000015588
- NTA: 098147250
- CiNii: DA12959555
- Open Library: OL5947265A, OL1256451A
- PLWABN: 9810660525405606
- NUKAT: n96004062
- J9U: 987007279803805171
- CONOR: 300537187
- LIH: LNB:V*394015;=BI
- RISM: people/30028310
- PWN: 3886305
- VLE: adolf-eustachy-chybinski
- Hrvatska enciklopedija: 11744
- PAN: CHYBIŃSKI, Adolf