Bazylika św. Apolinarego przy Termach
Kościół tytularny | |||||||||||||
![]() Fasada bazyliki św. Apolinarego w Rzymie | |||||||||||||
Państwo |
| ||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Miejscowość | Rzym | ||||||||||||
Wyznanie | |||||||||||||
Kościół | |||||||||||||
Parafia | Sant’Agostino in Campo Marzio[1] | ||||||||||||
Bazylika mniejsza • nadający tytuł | od 16 marca 1984 | ||||||||||||
Wezwanie | św. Apolinarego | ||||||||||||
Wspomnienie liturgiczne | 4 października | ||||||||||||
| |||||||||||||
| |||||||||||||
Położenie na mapie Rzymu ![]() | |||||||||||||
Położenie na mapie Włoch ![]() | |||||||||||||
Położenie na mapie Lacjum ![]() | |||||||||||||
![]() | |||||||||||||
| |||||||||||||
Strona internetowa |
Bazylika św. Apolinarego przy Termach (wł. Sant' Apollinare alle Terme Neroniane-Alessandrine, łac. Sancti Apollinaris ad Thermas Neronianas-Alexandrinas) – rzymskokatolicki kościół tytularny w Rzymie.
Świątynia ta jest kościołem rektoralnym parafii Sant’Agostino in Campo Marzio oraz kościołem tytularnym, mającym również rangę bazyliki mniejszej[1]. Jest też kościołem stacyjnym z szóstego czwartku wielkiego postu.
Lokalizacja
Kościół znajduje się w V Rione Rzymu – Ponte przy Piazza di Sant'Apollinare 49[1], w pobliżu Placu Navona i Palazzo Altemps.
Patron
Patronem świątyni jest św. Apolinary – pierwszy biskup Rawenny. Poniósł on śmierć męczeńską za wiarę chrześcijańską w I lub II wieku.
Historia
Choć po raz pierwszy kościół był wzmiankowany w 780 w spisie papieża Hadriana I, to pierwsza świątynia powstała zapewne już w VII wieku i być może osiedli przy niej bazylianie, uciekający z Konstantynopola przed prześladowaniami w dobie ikonoklazmu. W późnym średniowieczu była obsługiwana przez kolegium kanoników. W latach 1574–1773 kościół należał do zakonu jezuitów, którzy w sąsiednim dawnym kardynalskim Pałacu św. Apolinarego (wł. Palazzo dell'Apollinare) prowadzili, założone z inicjatywy św. Ignacego Loyoli, Kolegium Niemieckie, wkrótce przekształcone w Kolegium Niemiecko-Węgierskie.
Na zlecenie papieża Benedykta XIV w latach 1741–1742 architekt Ferdinando Fuga przebudował świątynię. Po kasacie Towarzystwa Jezusowego, w 1773 r. kościół objęli Księża Misjonarze (Lazaryści) i prowadzili diecezjalne seminarium duchowne – łac. Seminarium Romanum. Papież Benedykt XV umieścił w pałacu Papieski Instytut św. Apolinarego, do którego uczęszczali m.in. przyszli papieże Pius XII i Jan XXIII, a wielu alumnów uzyskało godność kardynalską.
W dniu 16 marca 1984 roku kościół otrzymał godność bazyliki mniejszej od papieża Jana Pawła II[2].
Po dalszych zmianach funkcji dawnego pałacu, od 1990 bazylika należy do prałatury personalnej Opus Dei jako kościół akademicki Uniwersytetu św. Krzyża. W 2008 zakończono restaurację wnętrza.
Architektura
Bazylika św. Apolinarego jest budowlą późnobarokową, o skromnej bezwieżowej fasadzie. Wnętrze jest jednonawowe, z dwoma szeregami bocznych kaplic i z kopułą wznoszącą się między nawą a prezbiterium. Z tego czasu pochodzi jednolite wyposażenie, m.in. ołtarz główny (autorstwa Bernardina Ludovisiego) i figura św. Franciszka Ksawerego (autorstwa Pierre'a Le Grosa). Srebrny krucyfiks i świeczniki ołtarzowe są dziełem Luigiego Valadiera. Malowidło Chwała św. Apolinarego na sklepieniu wykonał Stefano Pozzi.
W osobnej kaplicy przy wejściu jest czczony wizerunek Madonny z Dzieciątkiem ze śś. Piotrem i Pawłem. Jest to renesansowy fresk, ukryty przed zniszczeniem podczas najazdu francuskiego w 1494 roku (lub Sacco di Roma w 1527), którego powtórne odsłonięcie wskutek trzęsienia ziemi w 1645 lub w 1647 roku uznano za cudowne. Marmurową ramę wraz z figurami cherubinów wyrzeźbił Peter Anton von Verschaffelt. W bazylice złożono relikwie świętych męczenników: Tyburcjusza (wspomnienie 11 sierpnia) oraz Eustracjusza i Orestesa z towarzyszami (wspomnienie 13 grudnia).
Kaplice boczne
Kaplica św. Alojzego Gonzagi
Pierwsza kaplica po prawej stronie poświęcona jest św. Alojzemu Gonzadze, wizerunek świętego w ołtarzu jest autorstwa Ludovico Mazzanti[3].
Kaplica św. Józefa
Druga kaplica po prawej stronie dedykowana została św. Józefowi. W ołtarzu umieszczono Święta Rodzinę z Aniołami Giacomo Zobolli[3].
Kaplica św. Franciszka Ksawerego
Trzecia kaplica po prawej stronie poświęcona jest św. Franciszkowi Ksaweremu. Umieszczono w niej marmurową figurę świętego autorstwa Pierre'a Legrosa[3].
Kaplica św. Jana Nepomucena
Pierwsza kaplica po lewej stronie poświęcona jest św. Janowi Nepomucenowi. Ołtarz jest dziełem Placido Costanzi[3].
Kaplica św. Josemarii Escrivá
Druga kaplica po lewej stronie poświęcona jest św. Josemarie Escrivá, założycielowi Opus Dei. Wcześniej kaplica ta była poświęcona Krucyfiksowi. Obraz w ołtarzu przedstawia świętego odprawiającego mszę, jest dziełem Angelo Zarcone[3].
Kaplica św. Ignacego Loyoli
Trzecia kaplica po lewej stronie dedykowana została św. Ignacemu Loyoli. Obraz w ołtarzu, dzieło Carlo Marchionni, przedstawia patrona kaplicy czczącego Madonnę[3]. W kaplicy św. Ignacego znajduje się nagrobek uczonego archeologa Francesca Antonia Zaccariego (zm. 1795). Nagrobek kardynała Gaetana Bediniego (zm. 1864) ufundowała polska rodzina Husarzewskich.
Krypta
W krypcie spoczywa m.in. kompozytor epoki baroku Giacomo Carissimi (1647) i kardynał Domenico Iorio (1867–1954). W 1990 za dyspensą wikariusza generalnego Rzymu, kardynała Uga Polettiego w niejasnych okolicznościach w krypcie został pochowany Enrico De Pedis, ostatni przywódca gangu zwanego wł. Banda della Magliana, co tłumaczono jego filantropią na rzecz biednych mieszkańców stolicy[4]. W maju 2012 roku dokonano ekshumacji szczątków De Pedisa w związku ze śledztwem ws. zaginięcia Emanueli Orlandi. Następnie jego grób został usunięty z krypty[5].
Kardynałowie
Kościół św. Apolinarego jest jednym z tytularnych kościołów kardynalskich. Po raz pierwszy stał się takim w latach 30. XII wieku za sprawą antypapieża Anakleta II, ale tylko na kilka lat. Następnie status ten przywrócił mu Leon X 6 lipca 1517 roku (Titulus Sancti Apollinaris), ale już 13 kwietnia 1587 roku Sykstus V ponownie go tego pozbawił (przenosząc tytuł do innego kościoła)[6]. Pius XI 26 maja 1929 roku po raz kolejny ustanowił go kościołem kardynalskim (ale z nieco zmienioną nazwą jako Titulus Sancti Apollinaris ad Thermas Neronianas-Alexandrinas)[7]. Za Anakleta II oraz w XVI wieku był to tytuł prezbiterialny, natomiast obecnie (podobnie jak po 1139) jest diakonią.
- Crescenzio (prezbiter 1130–1137)
- Guido de Castro Ficeclo (diakon 1139–1147?)
- Giovanni Battista Pallavicino (1517–1524)
- Giovanni Domenico de Cupis (1524–1529)
- Antonio Sanseverino OSIoHieros (1530–1534)
- Agostino Spinola (1534–1537)
- Giacomo Simoneta (1537–1539)
- Gasparo Contarini (1539–1542)
- Uberto Gambara (1542–1544)
- Niccolò Ardinghelli (1545–1547)
- Robert de Lénoncourt (1547–1555)
- Charles I de Guise de Lorraine (1555–1575)
- vacat (1574-1587)
- 1587 tytuł zlikwidowany
- vacat (1929–1935)
- Domenico Jorio (1935–1954, od 1946 jako tytuł prezbiterialny pro illa vice)
- Domenico Tardini (1958–1961)
- Joaquín Anselmo María Albareda OSB (1962–1966)
- Pericle Felici (1967–1982, od 1979 jako tytuł prezbiterialny pro illa vice)
- Aurelio Sabattani (1983–2003, od 1993 jako tytuł prezbiterialny pro illa vice)
- Jean-Louis Tauran (2003–2018, od 2014 jako tytuł prezbiterialny pro illa vice)
- Raniero Cantalamessa OFM Cap (2020–)
Zobacz też
Przypisy
- ↑ a b c Chiesa rettoria sant'Apollinare. Diocesi di Roma. [dostęp 2020-01-12]. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-01-12)]. (wł.).
- ↑ Basilica di Sant’Apollinare alle Terme Neroniane-Allessandrine. gcatholic.org. [dostęp 2020-01-12]. (ang.).
- ↑ a b c d e f Sant'Apollinare alle Terme. Churches of Rome. [dostęp 2020-01-12]. (ang.).
- ↑ Herszt bandy pochowany w bazylice - WPROST.pl [online], www.wprost.pl [dostęp 2017-11-22] (pol.).
- ↑ Rzym: Z grobu w bazylice usunięto szczątki gangstera. interia.pl, 2012-05-14. [dostęp 2022-06-25]. (pol.).
- ↑ Sant’Apollinare. catholic-hierarchy.org. [dostęp 2020-01-12]. (ang.).
- ↑ Sant’Apollinare alle Terme Neroniane-Alessandrine. catholic-hierarchy.org. [dostęp 2020-01-12]. (ang.).
Bibliografia
- Mariano Armellini: Le chiese di Roma. Dal secolo IV al XIX. Roma: 1891. (reprint Roma, Ed. del Pasquino, 1982)
- Wincenty Smoczyński: Rzym. Jego kościoły i pomniki. Upominek pielgrzymom polskim. Wyd. 3. Kraków: nakł. aut., 1902. (reprint, Warszawa, Wydaw. Artystyczne i Filmowe, 1990)
- Karl Weczerzik-Planheim: Rom. Amtlicher Reiseführer. Wyd. 2. Wien: Offizielles katholisches Pilgerfahrtenkomitee, 1934.
Linki zewnętrzne
- Chris Nyborg, "Sant'Apollinare alle Terme" (ang.)
- Bazylika św. Apolinarego przy Termach [online], catholic-hierarchy.org [dostęp 2011-11-19] (ang.).