Eksaleiptron
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6b/Black-glaze_plemochoe_Louvre_CA3131.jpg/117px-Black-glaze_plemochoe_Louvre_CA3131.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2a/Exaleiptron.gif/117px-Exaleiptron.gif)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f3/Terracotta_kothon_%28perfume_vase%29_MET_DP1863.jpg/122px-Terracotta_kothon_%28perfume_vase%29_MET_DP1863.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6b/Kothon_-_pottery.jpg/112px-Kothon_-_pottery.jpg)
Eksaleiptron (stgr. ἐξάλειπτρον, lm eksaleiptra) – rodzaj starożytnego greckiego naczynia ceramicznego używanego jako płaski pojemnik na wonności.
Obecnie wyróżniane są dwie szczególne jego postacie, takie jak plemochoe[1] oraz koton[2], wcześniej uważane za całkiem odrębne użytkowe formy ceramiczne.
Charakterystyka
Jego nazwa pochodzi od słowa oznaczającego „namaścić”. Określa naczynie w kształcie niskiej misy, o dobrze wymodelowanej górnej części brzuśca, z płaską pokrywką oraz górnym uchwytem, mające niską lub podwyższoną podstawę. W naczyniach tego rodzaju trzymano wonne płyny, np. olejki używane do celów kosmetycznych, podczas ceremonii religijnych i pogrzebowych. W literaturze przedmiotu spotykane jest stosowanie nazwy „plemochoe” dla formy z podwyższoną podstawą (stgr. πλημοχόη plēmochoḗ) oraz koton dla formy pozbawionej podstawy (stgr. κώθων kṓthōn). W nauce przejawia się tendencja do nazywania eksaleiptronem płaskiej formy bez podstawy, wytwarzanej w Koryncie, a odnoszenie określenia „plemochoe” do formy attyckiej, osadzonej na wysokiej podstawie i uzupełnionej pokrywką[3].
Cechą charakterystyczną naczynia jest znacznie wgłębiony brzeg wylewu, co zapewne miało zapobiegać rozlewaniu się zawartości (płynu). Forma ta pojawia się w malunkach na starogreckich naczyniach, często w kontekście składanych przez kobiety ofiar grobowych. Eksaleiptra pojawiają się pod koniec VI wieku p.n.e., w malarstwie wazowym przedstawiane są do drugiej połowy V w. p.n.e. Znane są też egzemplarze wykonane w marmurze[4].
- Wczesny koton beocki, poł. VI w. p.n.e. (Metropolitan Museum of Art)
- Koton czerwonofigurowy, Kynuria, 410–400 p.n.e. (Narodowe Muzeum Archeologiczne w Atenach)
- Koton (Muzeum archeologiczne, Palermo)
- Plemochoe attycka, ok. 580–570 p.n.e. (Museum of Fine Arts w Bostonie)
- Plemochoe attycka, koniec VI w. p.n.e. (Metropolitan Museum of Art)
Zobacz też
![]() | Zobacz multimedia związane z tematem: Eksaleiptron |
Przypisy
- ↑ Wolfgang Schiering: Die griechischen Tongefäße. Gestalt, Bestimmung und Formenwandel. Berlin: Gebr. Mann, 1983, s. 151.
- ↑ Andrea Gorys:Wörterbuch der Archäologie. München: Deutscher Taschenbuch-Verlag, 1997, s. 243.
- ↑ Exaleiptron. kerameikos.org. [dostęp 2022-08-06]. (ang.).
- ↑ Plemochoe. perseus.tufts.edu. [dostęp 2022-08-06]. (ang.).
- p
- d
- e
Naczynia na wino | |
---|---|
Naczynia na wodę | |
Naczynia do mieszania |
|
Do gotowania |
|
Zastawa stołowa | |
Na wonności, substancje oleiste; weselne |
|
Ceramika rytualna | |
Przechowywanie i inne | |
Inne | |
Techniki |
|
Malarstwo wazowe |
|
![Attycka amfora szyjowa](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5f/Attic_Black-Figure_Neck_Amphora_Diosphos_Painter_National_Museum_in_Warsaw_142328_MNW.png/50px-Attic_Black-Figure_Neck_Amphora_Diosphos_Painter_National_Museum_in_Warsaw_142328_MNW.png)