Lutrofora
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9d/Clevelandart_1927.145.jpg/220px-Clevelandart_1927.145.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/21/0981_-_Keramikos_Museum%2C_Athens_-_Monument_for_Olympichos_-_Photo_by_Giovanni_Dall%27Orto%2C_Nov_12_2009.jpg/220px-0981_-_Keramikos_Museum%2C_Athens_-_Monument_for_Olympichos_-_Photo_by_Giovanni_Dall%27Orto%2C_Nov_12_2009.jpg)
Lutrofora, lutroforos, amfora lutrofora (stgr. λουτροφόρος loutrophóros) – w ceramice starogreckiej wysokie i smukłe, długoszyjne, amforowate naczynie, zasadniczo wykorzystywane kultowo.
Dziś zazwyczaj uznawana za odmianę amfory, choć przez Greków uważana za odmianę hydrii, skąd też nazwa będąca skróceniem od ύδρία λουτροφόρος[1]. Oryginalnie powstała ona od słownej zbitki λοῦτρον (woda do ablucji) i φέρειν (przynosić); (pojęcie loutra odnoszono do zbiornika, basenu kąpielowego)[2].
Należała do stosunkowo wysokich (40–60 cm) wyrobów greckiej ceramiki, jej cechą charakterystyczną była dość wąska i mocno wydłużona szyja, stanowiąca około połowy wysokości naczynia. Połączone z nią były obustronne, wysokie, cienkie, pałąkowate imadła, osadzone pomiędzy ramionami owoidalnego brzuśca a rozszerzonym, masywnym wylewem. Podstawę stanowiła równie masywna, rozszerzona stopka.
Funkcja obrzędowa
Naczynie odgrywało przede wszystkim istotną rolę w ceremonii zaślubin: czerpano i przynoszono w nim wodę ze źródła Kallirhoe-Enneakrunos przeznaczoną dla obrzędowej kąpieli panny młodej. Dlatego zwyczajowo dekorowano je scenami weselnymi. Dodatkowo w kulcie zmarłych spełniało istotną rolę w ablucyjnym obmywaniu ciała[3], na co wyraźnie wskazują często umieszczane sceny opłakiwania zmarłego (prothesis). Późny czarnofigurowy artysta ateński, znany jako Malarz Safony, wyróżnił się (ok. 450 p.n.e.) jako dekorator lutrofory z jedynym znanym przedstawieniem pochówku (złożenia do grobu)[4].
O konkretnym przeznaczeniu tego naczynia świadczy m.in. scena malarstwa wazowego przedstawiająca orszak złożony z flecisty poprzedzającego kobiety niosące pochodnie i podążającą za nimi kobietę z lutroforą[5]. Zarówno panna młoda (nymfe) jak i jej oblubieniec odbywali rytualne kąpiele oczyszczające – początkowo w naturalnym źródle wody (strumieniu), potem we własnych domostwach, dokąd wodę przynosiły dzieci (tzw. loutroforoi) w specjalnych dzbanach (lutroforach), bądź też dziewczęta, obmywające i namaszczające oblubienicę. Wodę do obrzędowej lustracji dostarczano zwyczajowo w wieczór przedweselny[6].
Od schyłku V stulecia p.n.e. okazałe lutrofory kamienne (często marmurowe) wystawiano na grobach bezżennych mężczyzn i niezaślubionych kobiet. Niektóre z naczyń, dekorowane scenami walk, poświęcano najwidoczniej padłym w boju wojownikom. Jako pomniki z kamienia miały one (podobnie jak lekyty) charakter steli nagrobnej zaznaczającej miejsce pochówku (np. na ateńskiej nekropolii Keramejkos).
Przypisy
- ↑ Der Kleine Pauly, dz. cyt., kol. 794,37.
- ↑ R. Flacelière: Życie codzienne w Grecji za czasów Peryklesa, dz. cyt., s. 131.
- ↑ David Sacks: Encyklopedia świata starożytnych Greków. Warszawa: Książka i Wiedza, 2001, s. 91.
- ↑ Th. Mannack: Griechische Vasenmalerei…, dz. cyt., s. 38.
- ↑ R. Flacelière: Życie codzienne w Grecji za czasów Peryklesa, dz. cyt., s. 61.
- ↑ Andrzej Wypustek: Życie rodzinne starożytnych Greków. Wrocław: Ossolineum, 2007, s. 61-62.
Bibliografia
- Maria L. Bernhard: Greckie malarstwo wazowe. Wrocław: Ossolineum, 1966, s. 17
- Thomas Mannack: Griechische Vasenmalerei. Eine Einführung. Darmstadt: Von Zabern, 2012
- Der Kleine Pauly. T. 3. München: Deutscher Taschenbuchverlag, 1979, kol. 794
- Robert Flacelière: Życie codzienne w Grecji za czasów Peryklesa. Warszawa: PIW, 1985
- p
- d
- e
Naczynia na wino | |
---|---|
Naczynia na wodę | |
Naczynia do mieszania |
|
Do gotowania |
|
Zastawa stołowa | |
Na wonności, substancje oleiste; weselne |
|
Ceramika rytualna |
|
Przechowywanie i inne | |
Inne | |
Techniki |
|
Malarstwo wazowe |
|
![Attycka amfora szyjowa](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5f/Attic_Black-Figure_Neck_Amphora_Diosphos_Painter_National_Museum_in_Warsaw_142328_MNW.png/50px-Attic_Black-Figure_Neck_Amphora_Diosphos_Painter_National_Museum_in_Warsaw_142328_MNW.png)
- PWN: 3934627
- Britannica: art/loutrophoros
- NE.se: loutroforos