Jan Wier
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0e/J._Wier%2C_De_lamiis_liber%2C_portrait_of_Johann_Wier._Wellcome_M0010970.jpg/220px-J._Wier%2C_De_lamiis_liber%2C_portrait_of_Johann_Wier._Wellcome_M0010970.jpg)
Jan Wier (Johann Weyer lub Wierus) (1515–1588) – niemiecki[1], a właściwie niderlandzki[2] lekarz, demonolog, autor dzieła pt. O zwodniczych sztuczkach demonów (łac. De praestigiis daemonum) (1563).
Życiorys
Urodził się w miejscowości Grave w Holandii (wówczas pod panowaniem Habsburgów). Nauki pobierał w Antwerpii, a następnie w Bonn, u uznawanego za maga i okultystę Agrippy. Następnie podjął studia medyczne w Paryżu i Lyonie[3]. W latach 1545–1550 był odpowiedzialny za stan zdrowia publicznego w Arnhem, gdzie zajmował się m.in. przypadkami opętania[4]. W 1550 roku został osobistym lekarzem księcia Kleve Wilhelma Bogatego[5]. Około 1578 roku zaniechał pracy zawodowej. Do końca życia mieszkał w Kleve. Zmarł w 1588 roku w Tecklenburgu.
Żonaty najpierw z Judytą z domu Wintgens, a po jej śmierci z Henriettą Holst[2]. Miał czterech synów i córkę. Jeden z synów, Henry Weyer (Wierus), był lekarzem, który podczas swej praktyki, podobnie jak ojciec, badał przypadki masowych opętań, w tym sprawę opętania mniszek z konwentu nazaretanek w Kolonii w 1565 roku[6][7].
Poglądy
Jan Wier, podobnie jak Reginald Scot, czy Friedrich Spee, zaliczany jest do najbardziej znanych przeciwników prześladowań czarownic[8]. Swoje tezy wyłożył m.in. w traktacie pt. De praestigiis daemonum, który wydany został w Bazylei w 1563 r. i zyskał wielki rozgłos. Praca ta wymierzona była bezpośrednio przeciwko opublikowanemu po raz pierwszy w 1487 roku Młotowi na czarownice[5].
Wier uważał za niesprawiedliwe, iż wykształconych magów-czarnoksiężników puszcza się wolno, podczas gdy nierozumne, omamione i melancholijne[9], ale całkowicie nieszkodliwe starsze kobiety pali się na stosach[1][10]. Był przeciwnikiem procesów czarownic (przed sądami świeckimi[11]), ponieważ według niego były one nieludzkie, okrutne i często prowadziły do śmierci niewinnych osób[12], ale z drugiej strony nie uwalniał osób wyobrażających sobie jedynie, że paktują z diabłem, od winy herezji[11]. Wier był także przeciwnikiem stosowaniu tortur podczas procesów[1].
W swoim dziele Wier nie zaprzeczał istnieniu diabła, a jedynie twierdził, że wykorzystuje on chore umysły - zwłaszcza starszych, schorowanych kobiet - dla rozwinięcia swojej działalności. Uznawany przez niektórych za ojca współczesnej psychologii[13], wysunął przypuszczenie, że podstawową przyczyną zachowania prezentowanego przez domniemane czarownice jest choroba umysłowa.
Wier zajmował się również demonologią. Wierzył w powszechną działalność demonów (diabłów)[14]. Oceniał, że ich liczba wynosi 7 409 926[15].
Książka Wiera wywołała oburzenie[16]. Wielu teologów i intelektualistów epoki (głównie Jean Bodin) sprzeciwiło się prezentowanym przez niego poglądom w sprawie istnienia czarownic i by go zdyskredytować, oskarżyli go o zajmowanie się magią[17]. Nie postawiono go jednak przed sądem[18].
Dzieła
- De praestigiis daemonum (1563) (tłum. polskie: O zwodniczych sztuczkach demonów[1], O oszustwach demonów[19], O omamieniach demonów jako też o czarach i otruciach[5], Szalbierstwa i oszustwa diabłów[potrzebny przypis]).
- Medicarum observationum rararum Liber I (1567)
- De Lamiis (1577) (tłum. polskie: O czarownicach[5])
- Pseudomonarchia Daemonum (1577) (tłum. polskie: Fałszywa Monarchia Demonów lub Fałszywe Królestwo Demonów)[20]
Dzieła zebrane Jana Wiera (obejmujące również prace z zakresu medycyny), wydane zostały w 1660 roku w Amsterdamie.
Przypisy
- ↑ a b c d Dominic Alexander, Czarownice, wróżbici, szamani. Podróż przez świat mitów i magii, Warszawa 2008, s. 168.
- ↑ a b Kurt Baschwitz, Czarownice. Dzieje procesów o czary, Warszawa 1971, s. 106.
- ↑ Kurt Baschwitz, Czarownice. Dzieje procesów o czary, Warszawa 1971, s. 105.
- ↑ Kurt Baschwitz, Czarownice. Dzieje procesów o czary, Warszawa 1971, s. 119.
- ↑ a b c d Kurt Baschwitz, Czarownice. Dzieje procesów o czary, Warszawa 1971, s. 104.
- ↑ Rossell Hope Robbins, Encyklopedia czarów i demonologii, Warszawa 1998, s. 228.
- ↑ Kurt Baschwitz twierdzi, że sprawę tego opętania badał sam Jan Wier. Por.: Kurt Baschwitz Czarownice. Dzieje procesów o czary, Warszawa 1971, s. 119.
- ↑ Małgorzata Pilaszek, Procesy o czary w Polsce w wiekach XV-XVIII, Kraków 2008, s. 18.
- ↑ B. P. Levack, Polowanie na czarownice w Europie wczesnonowożytnej, Wrocław-Warszawa-Kraków 1991, s. 27.
- ↑ Małgorzata Pilaszek, Procesy o czary w Polsce w wiekach XV-XVIII, Kraków 2008, s. 123-124.
- ↑ a b B. P. Levack, Polowanie na czarownice w Europie wczesnonowożytnej, Wrocław-Warszawa-Kraków 1991, s. 72.
- ↑ Robert Thurston, Polowania na czarownice. Dzieje prześladowań czarownic w Europie i Ameryce Północnej, Warszawa 2008, s. 179.
- ↑ B. P. Levack, Polowanie na czarownice w Europie wczesnonowożytnej, Wrocław-Warszawa-Kraków 1991, s. 71.
- ↑ Robert Thurston, Polowania na czarownice. Dzieje prześladowań czarownic w Europie i Ameryce Północnej, Warszawa 2008, s. 178-180.
- ↑ Rossell Hope Robbins, Encyklopedia czarów i demonologii, Warszawa 1998, s. 82.
- ↑ István Ráth-Végh, Historia ludzkiego szaleństwa, Warszawa 1973, s. 133-134.
- ↑ Jeffrey B. Russell, Krótka historia czarownictwa, Wrocław 2003, s. 103.
- ↑ Kurt Baschwitz, Czarownice. Dzieje procesów o czary, Warszawa 1971, s. 115.
- ↑ Robert Thurston, Polowania na czarownice. Dzieje prześladowań czarownic w Europie i Ameryce Północnej, Warszawa 2008, s. 178.
- ↑ McGregor Mathers, Aleister Crowley, GOECJA wg Aleistera Crowleya, Wrocław 2000, s. 10.
- ISNI: 0000000107816131, 0000000107883406
- VIAF: 120155483
- LCCN: n50015720
- GND: 118632043
- LIBRIS: 1zcgk8nk0d66tlq
- BnF: 11929170w
- SUDOC: 027196720
- SBN: CFIV115995
- NKC: nlk20000085032
- DBNL: wier030
- NTA: 069464359
- BIBSYS: 5052012
- Open Library: OL397644A
- PLWABN: 9810540558205606, 9810676346905606
- NUKAT: n2012054291
- J9U: 987007269709605171
- PTBNP: 1402054
- CONOR: 88675427
- LIH: LNB:B8nI;=BX
- БРЭ: 1903775