Kolejka górska
![]() | Zobacz hasło kolejka górska w Wikisłowniku |
Kolejka górska (także: roller coaster, coaster) – urządzenie rozrywkowe instalowane w parkach rozrywki.
Klasyczna kolejka górska to konstrukcja z wysokimi wzniesieniami, stromymi spadkami i gwałtownymi zakrętami, po której poruszają się pociągi z pasażerami. Doznają oni silnych wrażeń powodowanych szybko następującymi po sobie zmianami prędkości i wysokości, a także poddawani są działaniu przeciążeń, nieważkości i niedociążeń oraz związanych z nimi zaburzeń pracy błędnika i doświadczają poczucia zagrożenia.
Historia
![Gravity Switchback Railway](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/db/Thompsons_Switchback_Railway_1884.jpg/220px-Thompsons_Switchback_Railway_1884.jpg)
![Batman The Ride – SFGA](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0f/Batman_SFGA_1.jpg/220px-Batman_SFGA_1.jpg)
![Kingda Ka](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c0/Kingda_Ka_tower.jpg/220px-Kingda_Ka_tower.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2f/Hyperion%2C_Energylandia_-_2018_Aug_06.jpg/220px-Hyperion%2C_Energylandia_-_2018_Aug_06.jpg)
Za pierwsze kolejki górskie uznaje się lodowe rynny budowane w Rosji już w XVI wieku. Zjeżdżano po nich na specjalnych sankach, przypominały więc tory bobslejowe. Sięgały one wysokości ok. 20 metrów. Ponieważ zjazdy te mogły być budowane tylko podczas mroźnej zimy, wprowadzono rynny drewniane[1]. Ślad historii pochodzenia pozostał w nazwach, ponieważ w wielu językach kolejkę górską nazywa się rosyjskimi górkami: franc. montagnes russes, hiszp. montaña rusa, port. montanha-russa, wł. montagne russe. Z kolei w języku rosyjskim i innych językach wschodnioeuropejskich kolejkę nazywa się amerykańskimi górkami: ros. американские горки, ukr. американські гірки, białorus. амерыканскія горкі, est. Ameerika mäed, gdyż współcześnie popularność tych urządzeń trafiła do Europy Wschodniej właśnie z USA.
Pierwsze urządzenie przypominające dzisiejsze kolejki górskie z inwersją powstało w 1848 roku w Paryżu – kolejka posiadała pierwszy spadek o wysokości 13 m oraz jedną pionową pętlę o średnicy 4 m[2][3].
W sierpniu 1883 roku Alanson Wood opatentował swój projekt urządzenia pod nazwą Gravity Circular Railway. Urządzenie wybudowane w Toledo w stanie Ohio składało się z kolistego toru o wysokości 6,1 m (20 ft) oraz obwodzie 121,9 m (400 ft). A. Wood podjął następnie współpracę z Philo M. Stevensem oraz Josephem A. Cahoonem. W wyniku tej współpracy podobne urządzenia otwarte zostały we wrześniu 1883 roku w Chicago (The Roller Coaster, 6,7 m wysokości oraz 131,1 m obwodu) oraz w Nowym Orleanie (kolejka uległa zniszczeniu w dniu 26 listopada 1883 w wyniku przejścia huraganu). Również we wrześniu kolejka z Toledo została przeniesiona do Saint Louis. W grudniu 1883 roku kolejną kolejkę wybudowano w San Antonio. P. M. Stevens ulepszył następnie projekt A. Wooda i opatentował go w maju 1884 roku[4].
W 1884 roku LaMarcus A. Thompson zbudował na Coney Island w Nowym Jorku kolejkę Gravity Switchback Railway[1].
Pierwszą kolejkę z łańcuchem wyciągowym zaprojektował w 1885 roku Phillip Hinkle[5]. Kolejki te były budowane z drewna. Do dziś istnieją nieliczne funkcjonujące stare drewniane kolejki[6].
W 1959 roku park Disneyland w Stanach Zjednoczonych zapoczątkował erę kolejek stalowych budując we współpracy z firmą Arrow Dynamics kolejkę Matterhorn Bobsleds[7][8]. Wprowadzenie stali, jako głównego materiału konstrukcyjnego, umożliwiło tworzenie znacznie bardziej zaawansowanych kolejek górskich.
W sierpniu 1966 roku w parku Six Flags over Texas (USA) otwarto pierwszą kolejkę „kopalnianą” (ang. mine train coaster) – Runaway Mine Train. Zadaniem tego typu kolejki było symulowanie przejazdu wózkiem kopalnianym, który wymknął się spod kontroli[9]. Kolejka ta działa do dziś[10], a sam model stał się popularny i powstał łącznie w 21 odsłonach[11].
21 maja 1978 roku w parku Knott’s Berry Farm (USA) otwarto Montezooma’s Revenge – pierwszą kolejkę typu launched coaster, pozbawioną tradycyjnego wyciągu na rzecz napędu opartego na kole zamachowym[12].
26 kwietnia 1981 roku w parku Kings Island (USA) otwarto kolejkę Bat – pierwszą kolejkę odwróconą, której pociągi poruszają się podwieszone pod torem[13]. Kolejka ta nie posiadała żadnych inwersji. Została zamknięta w 1983 roku[14].
W 1982 roku dokonano modyfikacji pociągów znajdującej się w parku Yomiuriland (Japonia) kolejki Momonga Standing and Loop Coaster tworząc pierwszą kolejkę górską do jazdy na stojąco[15]. Pierwszą kolejką górską zbudowaną od razu z przeznaczeniem do jazdy w pozycji stojącej była wybudowana w 1984 roku w parku Kings Island kolejka King Cobra[16]. Obydwie kolejki zbudowała japońska firma TOGO.
9 maja 1992 roku w parku Six Flags Great America otwarto kolejkę Batman The Ride (B&M) – pierwszą kolejkę odwróconą z inwersjami[17][18].
W październiku 1997 roku w parku Granada Studios otwarto kolejkę Skytrak – pierwszą kolejkę „latającą” (ang. flying coaster), której pasażerowie znajdują się w pozycji leżącej[19].
26 maja 2000 roku w parku Kings Island (USA) otwarto kolejkę Son of Beast (RCCA) – pierwszą nowoczesną drewnianą kolejkę z inwersją[20].
12 stycznia 2002 roku w parku Six Flags Magic Mountain (USA) otwarto kolejkę X – prototypowy model 4th Dimension Rollercoaster firmy Arrow Dynamics – pierwszą kolejkę, która posiada siedzenia mające możliwość obrotu o 360° w osi poziomej. Oznacza to, że siedzenie może odwrócić pasażera „do góry nogami”. Kolejkę tę ulepszono w 2008 roku dodając efekty specjalne (mgła i ogień) oraz zmieniono nazwę na X2[21][22].
4 maja 2003 roku w parku rozrywki Cedar Point (USA) oddano do użytku kolejkę Top Thrill Dragster (Intamin), która pobiła dotychczasowe rekordy prędkości (198 km/h) oraz wysokości (128 m)[23].
21 maja 2005 roku w parku Six Flags Great Adventure (Jackson, New Jersey, USA) otwarto jeszcze szybszą i wyższą kolejkę Kingda Ka (Intamin), która osiąga prędkość 206 km/h w ciągu 3,5 s (napęd hydrauliczny, przyspieszenie 1,7 g) oraz wysokość 139 m[24][25].
5 czerwca 2007 roku w parku PortAventura (Hiszpania) otwarto kolejkę Furius Baco – prototypowy model Wing Rider Coaster firmy Intamin – pierwszą kolejkę z siedzeniami umieszczonymi po bokach toru, zamiast bezpośrednio ponad lub pod nim, dzięki czemu przejazd sprawia wrażenie lotu na skrzydle. W czasie otwarcia Furius Baco była najszybszą kolejką górską w Europie[26][27].
9 lipca 2009 roku w niemieckim Nürburgring została otwarta kolejka Ring Racer (S&S Worldwide), odbierając kolejce Kingda Ka tytuł najszybszej kolejki górskiej świata, a kolejce Furius Baco (135 km/h) tytuł najszybszej kolejki Europy. Pociąg kolejki wybudowanej przez S&S Power rozpędzany był sprężonym powietrzem. Po przyspieszeniu do 217 km/h w ciągu 2,5 sekundy (przyspieszenie 2,46 g) pokonywał on tor składający się z pojedynczego zakrętu w kształcie ósemki o wysokości 35 m, zwalniając tuż przed nim do 110 km/h. Ze względu na problemy techniczne kolejka pozostawała zamknięta aż do października 2013 roku. W tym samym czasie zdecydowano się zmniejszyć prędkość maksymalną do 160 km/h[28]. Od 2014 roku roller coaster pozostaje nieczynny[29] – tytuł najszybszej działającej kolejki Europy powrócił do Furius Baco, a Kingda Ka odzyskała tytuł najszybszej kolejki świata.
28 października 2010 roku w parku Ferrari World Abu Dhabi w Zjednoczonych Emiratach Arabskich została otwarta kolejka Formula Rossa (Intamin). Pociąg kolejki za pomocą napędu hydraulicznego osiąga prędkość 240 km/h w ciągu 4 s (przyspieszenie 1,7 g). Tor kolejki ma 2000 metrów długości i w najwyższym punkcie 52 metry wysokości. Formula Rossa została najszybszą kolejką górską na świecie[30]. Ze względu na często występujące duże zapylenie atmosfery w miejscu, w którym jeździ kolejka, pasażerowie obowiązkowo muszą używać okularów ochronnych podczas jazdy[31].
22 kwietnia 2011 roku w parku Six Flags Over Texas otwarto kolejkę New Texas Giant – pierwszą kolejkę o hybrydowej konstrukcji łączącej elementy drewniane i stalowe[32]. Kolejkę zbudowała firma Rocky Mountain Construction na podstawie technologii opracowanej w 2008 roku przez Alana Schilkego i Freda Grubba[33].
16 czerwca 2012 roku w parku Mirabilandia (Włochy) otwarto kolejkę Divertical – najwyższy roller coaster wodny na świecie[34][35].
W parku Ferrari Land, zbudowanym w pobliżu parku PortAventura w Hiszpanii, w 2017 roku otwarto roller coaster Red Force – najwyższą i najszybszą kolejkę górską w Europie w kategorii giga coaster o wysokości 112 metrów i przyspieszeniu od 0 do 180 km/h w 5 sekund. Kolejkę zbudowała firma Intamin[36][37].
2 kwietnia 2018 roku w parku Energylandia otwarto kopię najwyższej i najszybszej wodnej kolejki górskiej świata Divertical – Speed[38][39].
5 maja 2018 roku w parku Cedar Point otwarto najwyższą, najdłuższą i najszybszą hybrydową kolejkę górską świata Steel Vengeance firmy Rocky Mountain Construction. Roller coaster ten posiadał też najbardziej stromy spadek na kolejce hybrydowej o kącie równym 90°[40][41].
12 maja 2018 roku w parku Six Flags Fiesta Texas otwarto pierwszą jednoszynową kolejkę górską pod nazwą Wonder Woman Golden Lasso Coaster firmy Rocky Mountain Construction[42].
14 lipca 2018 roku park Energylandia otworzył stalową kolejkę górską typu hyper coaster Hyperion wybudowaną przez firmę Intamin – ówcześnie dziesiątą najszybszą kolejkę górską świata o prędkości 142 km/h i ósmą pod względem wysokości pierwszego spadku, która wynosi 82 m (ówcześnie druga co do wysokości i najszybsza kolejka górska w Europie po Red Force)[43][44][45].
24 czerwca 2019 roku park Bobbejaanland w Belgii otworzył kolejkę górską Fury firmy Gerstlauer – pierwszy roller coaster pozwalający pasażerom wybrać kierunek jazdy (przodem lub tyłem) drogą głosowania[46][47]. W zależności od wyboru pasażerów, obrotowy element toru ustawia pociąg kolejki we właściwym kierunku na segmencie startowym (jest to kolejka typu launched coaster)[48].
22 sierpnia 2019 roku park Energylandia otworzył hybrydowy roller coaster Zadra, który odebrał rekordy wysokości i szybkości dla roller coasterów tego typu kolejce Steel Vengeance w parku Cedar Point w USA oraz wyrównał rekord kąta pierwszego na kolejce hybrydowej równy 90°. Obie kolejki zbudowało amerykańskie przedsiębiorstwo Rocky Mountain Construction[49].
25 października 2019 roku otwarto roller coaster TMNT Shellraiser w amerykańskim parku Nickelodeon Universe Theme Park. Kolejka posiada rekordowy kąt pierwszego spadku wynoszący 121,5° i tym samym odebrała rekord najbardziej stromego spadku kolejce Takabisha w japońskim parku Fuji-Q Highland[50].
17 września 2020 roku park Phantasialand w Niemczech otworzył kolejkę górską F.L.Y – pierwszy roller coaster typu launched coaster do jazdy w pozycji leżącej (flying coaster)[51][52].
W sezonie 2022 park Busch Gardens Tampa w Stanach Zjednoczonych zakończył przebudowę drewnianego roller coastera Gwazi, prowadzoną przez Rocky Mountain Construction. Po przebudowie kolejka została otwarta pod nazwą Iron Gwazi, ma wysokość 62,8 m, prędkość maksymalną 122,3 km/h oraz pierwszy spadek pod kątem 91° i tym samym pobiła ówczesne rekordy świata prędkości (Zadra, 121 km/h) oraz kąta pierwszego spadku (Zadra i Steel Vengeance, po 90°) dla kolejek hybrydowych[53][54][55].
W styczniu 2023 rozpoczęła się rozbiórka dotychczasowej najdłuższej kolejki górskiej Europy o długości 2 268,3 m, Ultimate w parku Lightwater Valley w Wielkiej Brytanii. Tym samym najdłuższą kolejką górską Europy został roller coaster Big One w parku Blackpool Pleasure Beach, również w Wielkiej Brytanii, o długości 1 675,5 m[56].
W dniu 8 kwietnia 2023 roku francuski park Parc Astérix otworzył Toutatis, pierwszą na świecie kolejkę typu launched coaster o czterech segmentach przyspieszających pociąg w trakcie przejazdu. Kolejkę zbudowała firma Intamin[57][58].
Przyszłość
Po roku 2023 planowane jest otwarcie w Arabii Saudyjskiej parku Six Flags Qiddiya, a wraz z nim najwyższej, najszybszej i najdłuższej kolejki górskiej świata – Falcon's Flight – o wysokości 195 m, długości 4 250 m i prędkości 250 km/h. Kolejkę zaprojektuje firma Intamin[59][60]. Falcon's Flight będzie pierwszym roller coasterem na świecie w kategorii exa coaster, tj. przekraczających wysokość 600 ft / 182,9 m[61].
Zasada działania
Napęd
![Koła kolejki górskiej](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/25/Roller_coaster_wheels.jpg/220px-Roller_coaster_wheels.jpg)
![Napęd hydrauliczny kolejki górskiej.](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/02/Catchcar.jpg/220px-Catchcar.jpg)
![Hamulce cierne na kolejce górskiej](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/72/Frictionbrakes.jpg/220px-Frictionbrakes.jpg)
![Hamulce magnetyczne na kolejce górskiej](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0e/Goliath_Brakes.jpg/220px-Goliath_Brakes.jpg)
Klasyczna kolejka górska napędzana jest wyłącznie siłą grawitacji[62]. Pociąg za pomocą wyciągu łańcuchowego, linowego lub kół ciernych wciągany jest na szczyt pierwszego wzniesienia – najwyższego ze wszystkich. Następnie pociąg zjeżdża i nabiera prędkości, po czym pokonuje różne elementy swojej trasy, jak wzniesienia czy inwersje, bez dodatkowego napędu. Każdy następny element musi być niższy od poprzedniego, ponieważ pociąg traci część energii kinetycznej wskutek tarcia i oporu powietrza[63].
Launched coaster
Launched coaster stanowi rodzaj kolejki górskiej, w której pierwsze wzniesienie z wyciągiem zastąpiono torem startowym, na którym pociąg jest przyspieszany za pomocą innego napędu w krótkim czasie do dużej prędkości. Pozostałą część trasy pociąg pokonuje bez własnego napędu, choć kolejka może posiadać kilka odcinków przyspieszających na swojej trasie (multi launched coaster). Stosuje się następujące napędy[64][65]:
Zjawiskiem charakterystycznym dla tego typu kolejek jest tzw. roll back, polegające na tym, że pociąg po starcie nie posiada wystarczającej prędkości, by pokonać najwyższe wzniesienie. Układ sterujący pracą kolejki jest zaprojektowany z myślą o bezpiecznym wyhamowaniu pociągu na sekcji startowej i przeprowadzeniu ponownej próby startu[66].
Hamulce
Hamulce służące wyhamowaniu rozpędzonego pociągu kolejki projektowane są zgodnie z zasadą uszkodzenia w kierunku bezpiecznym[67][68][69]. W przypadku hamulców wymagających zasilania oznacza to, że dopływ prądu konieczny jest do zwolnienia hamulców, natomiast ustanie zasilania powoduje ich automatyczne włączenie. Stosuje się następujące rodzaje hamulców[70]:
- hamulce cierne – ruchome elementy z okładzinami umieszczone w torze kolejki zaciskane są, najczęściej za pomocą sprężonego powietrza, na pasującym elemencie ciernym umieszczonym w podwoziu pociągu[65];
- hamulce magnetyczne – ruch metalowych płyt w podwoziu względem magnesów stałych lub elektromagnesów umieszczonych w torze (lub na odwrót) indukuje w metalu prądy wirowe wytwarzające pole magnetyczne przeciwdziałające ruchowi pociągu (prawo Lenza). Hamulce na bazie magnesów stałych nie wymagają zasilania i są niezawodne pod warunkiem dobrego stanu technicznego elementów. Ponieważ ze spadkiem prędkości pociągu prądy wirowe słabną, hamulce tego rodzaju nie mogą zostać użyte do całkowitego unieruchomienia pociągu – w tym celu konwencjonalne hamulce cierne wciąż są konieczne[71][72].
- hamulce wodne – pociąg hamowany jest w wyniku kontaktu umieszczonych po obu stronach pociągu dysz ze zbiornikiem wodnym, czemu towarzyszy wyrzut strumieni wody, stanowiący dodatkowy efekt specjalny. Opatentowane przez B&M[73].
Hamulce mogą spełniać dwie funkcje:
- hamulce sekcyjne (ang. block brakes) – dzielą tor na odcinki, w których może przebywać tylko jeden pociąg naraz (patrz niżej)[69][74];
- hamulce kontrolne (ang. trim brakes) – umieszczane w różnych miejscach toru; zwalniają pociąg do prędkości projektowej, jeśli porusza się za szybko[69][75].
Sterowanie pracą i zabezpieczenia
Sterowanie
Nad bezpieczną pracą nowoczesnych kolejek górskich czuwają układy sterujące oparte o sterowniki PLC. Ich zadaniem jest m.in. kontrola położenia pociągów na trasie kolejki, sterowanie hamulcami, wyciągiem lub innym napędem przyspieszającym pociąg, przetaczanie pociągów między sekcjami hamulców, torami odstawczymi i stacją oraz kontrola blokady urządzeń zabezpieczających pasażerów w ich fotelach. Do zadań pracowników stacji kolejki należy jedynie sprawne rozładowywanie i załadowywanie pociągów, kontrola zabezpieczeń oraz podawanie do sterownika sygnału odjazdu pociągu ze stacji lub awaryjnego zatrzymania[76]. Do zadań obsługi technicznej należy natomiast m.in. kontrola stanu technicznego wszystkich podzespołów kolejki oraz przeprowadzanie jazd próbnych bez pasażerów. W przypadku dużych kolejek kontrola może być przeprowadzana kilkukrotnie w ciągu dnia[77].
Podział toru na sekcje
W celu osiągnięcia jak największej przepustowości i obsłużenia dużej liczby osób, kolejki górskie często posiadają kilka pociągów poruszających się jednocześnie po torze. By zapobiec kolizjom, tor kolejki górskiej podzielony jest na odcinki, w których może przebywać tylko jeden pociąg naraz. Układ sterujący pracą kolejki za pomocą sensorów bada położenie każdego z nich. Jeśli pociąg zbliża się do początku sekcji, w której wciąż przebywa inny pociąg, zostanie on zatrzymany za pomocą hamulców sekcyjnych (ang. Mid-Course Brake Run, MCBR), czy też na szczycie wyciągu. Kolejka górska musi posiadać przynajmniej jedną sekcję więcej, niż obsługuje pociągów[74]. Uruchomienie hamulców sekcyjnych w wyniku błędu zgłaszanego przez sterownik (często mało poważnego) jest jedną z najczęstszych przyczyn przestojów w pracy roller coasterów[66].
Zabezpieczenia
Pociąg nie ulega wykolejeniu, ponieważ jego wagony połączone są z torem za pomocą kół toczących się zarówno z góry, jak i dołu oraz boku szyn[78]. Koła pokryte są warstwą tworzywa sztucznego dla amortyzacji drgań i zwiększenia komfortu jazdy[79]. Zsunięciu się pociągu z wyciągu zapobiega system zezwalający na ruch tylko w jednym kierunku – w górę (ang. anti-rollback device)[80].
Pasażer kolejki górskiej jest odpowiednio zabezpieczony przed wypadnięciem z pociągu[81]. Obecnie stosuje się najczęściej zabezpieczenia należące do jednego z następujących rodzajów[78][82]:
- zabezpieczenie zamykane z góry nad ramionami (ang. over the shoulder restraints, OTSR) – przytrzymuje tylko górną połowę ciała;
- poprzeczny drążek na dwóch bocznych wspornikach opuszczany z góry ponad nogami (ang. lap bar) – przytrzymuje tylko dolną połowę ciała:
- wariant z jednym centralnym wspornikiem (ang. T-bar);
- wariant z jednym wspornikiem położonym z boku (ang. L-bar);
- zabezpieczenie hybrydowe, którego głównym elementem jest lap bar z dodatkową miękką kamizelką stabilizującą górną połowę ciała (ang. vest restraints).
Zabezpieczenia posiadają mechanizm, najczęściej zapadkowy lub hydrauliczny, utrzymujący je automatycznie w pozycji zamkniętej po opuszczeniu. Może on zostać zwolniony tylko za pomocą łączącego się z nim mechanizmu umieszczonego na stacji i sterowanego przez operatora kolejki lub przy pomocy urządzenia zwalniającego blokadę umieszczonego w pociągu, w miejscu niedostępnym dla pasażerów. Zabezpieczenia mogą też posiadać dodatkowy pas bezpieczeństwa na wypadek uszkodzenia oraz uchwyty, których pasażer może się przytrzymywać w trakcie jazdy[81].
Dla zwiększenia intensywności doznań, producenci kolejek coraz częściej minimalizują stopień ograniczenia swobody ruchów pasażerów, rezygnując z zabezpieczeń typu OTSR na rzecz zabezpieczeń typu lap bar, z zachowaniem bezpieczeństwa[83].
Celem ochrony osób znajdujących się w pobliżu działającej kolejki górskiej stosuje się wygrodzenia terenu, na którym istnieje zagrożenie ze strony poruszających się pociągów. Stosuje się także osłony w pobliżu alejek przebiegających pod torami, których zadaniem jest zatrzymywanie wszelkich przedmiotów, które mogą wypaść z pociągu podczas jazdy.
Przez zderzeniem wystających z pociągu części ciała pasażerów z otoczeniem chroni odpowiednio zaprojektowana skrajnia toru, tj. strefa wyznaczona wokół toru, o rozmiarze podyktowanym wynikami badań antropometrycznych, powiększona o odpowiedni margines bezpieczeństwa, w której nie mogą znajdować się żadne elementy konstrukcji kolejki, jak i dekoracji.
Norma ASTM F2291
Zasady bezpiecznego projektowania urządzeń rozrywkowych, w tym kolejek górskich, reguluje m.in. amerykańska norma ASTM F2291, stosowana dobrowolnie przez producentów urządzeń także poza terytorium USA[84]. Norma ta reguluje m.in. maksymalne przeciążenia i czas ich trwania, sposób projektowania skrajni, a także warunki, które muszą być spełniane przez zabezpieczenia utrzymujące pasażerów w fotelach w zależności od parametrów jazdy[85].
Według normy tej zabezpieczenia pasażerów dzieli sie na klasy o następujących parametrach (zabezpieczenie klasy 5 może być realizowane przez zastosowanie dwóch urządzeń zabezpieczających, podstawowego i dodatkowego, spełniających łącznie warunki normy)[86]:
Parametr | Klasa 1 | Klasa 2 | Klasa 3 | Klasa 4 | Klasa 5 – podstawowe | Klasa 5 – dodatkowe |
---|---|---|---|---|---|---|
Maksymalne przeciążenia | pionowe powyżej +0.2 g, podłużne powyżej -0.2 g | pionowe powyżej +0.2 g, podłużne od -0.7 do -0.2 g | pionowe powyżej +0.2 g, podłużne od -1.2 do -0.7 g lub pionowe od 0.0 do +0.2 g, podłużne powyżej -0.7 g | pionowe pow. +0.2 g, podłużne od -1.8 do -1.2 g lub pionowe od -0.2 do 0.0 g, podłużne powyżej 0.0 g | pionowe powyżej 0.0 g, podłużne poniżej -1.8 g lub pionowe od -0.2 do 0.0 g, podłużne poniżej +0.7 g lub pionowe poniżej -0.2 g | nie dotyczy |
Liczba | brak konieczności stosowania żadnych zabezpieczeń | jedno urządzenie zabezpieczające na jednego lub więcej pasażerów | jedno urządzenie zabezpieczające na jednego pasażera | jedno urządzenie zabezpieczające na jednego lub więcej pasażerów | ||
Położenie blokady | nie dotyczy | położenie zabezpieczenia po zablokowaniu ustalone z góry lub dostosowane do wymiarów pasażera | położenie zabezpieczenia po zablokowaniu dostosowane do wymiarów pasażera | położenie zabezpieczenia po zablokowaniu ustalone z góry lub dostosowane do wymiarów pasażera | ||
Sposób blokowania | nie dotyczy | ręcznie przez pasażera lub operatora | ręcznie przez pasażera lub operatora, albo automatycznie | tylko automatycznie | ręcznie lub automatycznie tylko przez operatora | |
Sposób odblokowania | nie dotyczy | ręcznie przez pasażera lub ręcznie albo automatycznie przez operatora | ręcznie lub automatycznie tylko przez operatora | |||
Wskazanie blokady | nie dotyczy | brak konieczności dodatkowego wskazania prawidłowej blokady | projekt urządzenia powinien umożliwić wizualną lub manualną ocenę prawidłowej blokady operatorowi przed każdym uruchomieniem | konieczność dodatkowego wskazania prawidłowej blokady (jej brak powinien uniemożliwić uruchomienie urządzenia) | brak konieczności wskazania prawidłowej blokady, możliwość oceny wizualnej przez operatora | |
Napęd | nie dotyczy | ręczny lub automatyczny (np. przy pomocy silnika) | ||||
Nadmiarowość | nie dotyczy | nadmiarowe urządzenia zabezpieczające nie są konieczne | wymagane jest nadmiarowe urządzenie blokujące zabezpieczenie | nadmiarowe urządzenia zabezpieczające nie są konieczne, ponadto urządzenie dodatkowe powinno być całkowicie niezależne od podstawowego | ||
Zabezpieczenie złożone | nie dotyczy | zabezpieczenie powinno składać się z dwóch urządzeń; może jednak składać się tylko z jednego, jeśli jest ono zaprojektowane zgodnie z zasadą uszkodzenia w kierunku bezpiecznym | nie dotyczy |
- Zabezpieczenia typu lap bar, El Toro, Six Flags Great Adventure, USA
- Zabezpieczenie typu T-bar, fotel testowy kolejki Nitro, Six Flags Great Adventure, USA
- Sztywne zabezpieczenia typu OTSR, Kraken, SeaWorld Orlando, USA
- Miękkie zabezpieczenia typu OTSR, Maverick, Cedar Point, USA.
- Zabezpieczenia typu vest restraints, Blue Hawk, Six Flags Over Georgia, USA.
Wpływ na organizm człowieka i bezpieczeństwo
Reakcja organizmu
Przeciążenia
![Obrót wokół osi toru (z lewej) oraz wokół tzw. heartline (po prawej).](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bd/Herzlinie.svg/220px-Herzlinie.svg.png)
Pasażerowie pociągu nieruchomego lub poruszającego się ruchem jednostajnym prostoliniowym odczuwają wypadkowe przyspieszenie równe 1 g ≈ 9,81 m/s2, pochodzące wyłącznie od przyciągania grawitacyjnego Ziemi[87].
Na pociąg kolejki poruszający się po zakrzywionych odcinkach toru oraz jego pasażerów działają dodatkowe siły odśrodkowe generujące przeciążenia, które wyrażane są wielokrotnością przyspieszenia grawitacyjnego na Ziemi[87].
Najczęściej siły te działają pionowo w dół lub w górę (w układzie odniesienia związanym z pasażerem). Zbyt długotrwałe i silne pionowe przeciążenie dodatnie (w dół, +Gz) powoduje odpływanie krwi z mózgu i może prowadzić do chwilowej utraty przytomności poprzedzonej pociemnieniem i zwężeniem pola widzenia (blackout)[88]. Nadmierne i długotrwałe przeciążenie ujemne (w górę, −Gz) powoduje napływ krwi do mózgu oraz oczu i również może prowadzić do utraty przytomności, poprzedzonej poczerwienieniem pola widzenia (redout)[89][90].
Stan przeciążeń ujemnych i nieważkości (tj. przeciążenia równe lub mniejsze 0 g) na kolejce górskiej występuje pod nazwą airtime i wiąże się z uczuciem swobodnego szybowania lub wypadania z fotela pociągu[91].
Przeciążenia boczne (Gy) pojawiają się gdy pociąg porusza się po łukach o zbyt małym lub dużym bocznym pochyleniu toru, a także podczas szybkich zmian pochylenia bocznego. Celem minimalizacji przeciążeń bocznych stosuje się w nowoczesnych kolejkach zmianę przechyłu toru z obrotem wokół tzw. osi serca (ang. heartline) położonej ponad torem, w przybliżeniu na wysokości serc pasażerów, zamiast wokół osi toru. W ten sposób przeciążenia boczne zmieniane są na przeciążenia pionowe[92].
Przeciążenia podłużne (Gx) pojawiają się, gdy pociąg jest wyhamowywany lub rozpędzany (launched coaster).
Intensywność kolejki zależna jest nie tylko od wielkości przeciążeń, ale także od czasu ich trwania. Każdy człowiek posiada indywidualny próg wytrzymałości na pionowe przeciążenia[93]. U jednych ludzi podane wyżej objawy mogą pojawić się przy mniejszych przeciążeniach, niż u innych.
Przeciwwskazania do jazdy
- czynniki zmniejszające tolerancję organizmu na duże przeciążenia[93]:
- stan po spożyciu alkoholu i innych używek;
- zmęczenie;
- przegrzanie i odwodnienie organizmu;
- hipoglikemia;
- tendencja do hiperwentylacji i ataków paniki w stresującej sytuacji;
- wiek – małe dzieci oraz osoby w podeszłym wieku są mniej odporne na działanie przeciążeń;
- wady i choroby serca – podwyższone tętno może doprowadzić do zaburzeń rytmu serca[94];
- tętniaki – w wyniku działania dużych przeciążeń i podwyższonego ciśnienia krwi może dojść do pęknięcia tętniaka[95];
- choroby kręgosłupa – zwiększają ryzyko urazów, np. przy szybkich zmianach kierunku ruchu[96];
- ciąża[97][98];
- niestandardowe gabaryty ciała – zbyt mały lub duży wzrost, nadmierna lub zbyt mała masa i wymiary ciała, czy brak niektórych kończyn, mogą utrudnić prawidłową pracę mechanizmów zabezpieczających przed wypadnięciem pasażera[81][99].
Bezpieczeństwo
W latach 1994–2004 w Stanach Zjednoczonych, w wypadkach związanych z kolejkami górskimi, zginęło łącznie 40 osób, z czego 11 przypadków dotyczyło pracowników obsługi, natomiast 29 gości parku, w tym: 11 w związku z obrażeniami doznanymi w wyniku upadku lub kolizji i 18 w związku z problemami zdrowotnymi, które mogły być wywołane lub zaostrzone przez przejazd kolejką[100]. Przy łącznej liczbie odwiedzin amerykańskich parków rozrywki wynoszącej w tych latach ok. 3,36 miliarda[101], prawdopodobieństwo poniesienia śmierci przez odwiedzającego park rozrywki jest niewielkie i wynosi ok. 1 do 116 milionów.
Do wypadku związanego z kolejką górską może dojść m.in. z powodu[100][102][103][104]:
- awarii kolejki,
- zaniedbań ze strony pracowników obsługi:
- brak należytej kontroli stanu technicznego kolejki,
- wejście na teren zamknięty kolejki i zderzenie z pociągiem[105],
- zaniedbań ze strony pasażera (niedostosowanie się do zasad bezpieczeństwa):
- problemów zdrowotnych utajonych lub nieznanych pasażerowi.
W celu zmniejszenia ryzyka wypadków, wiele parków rozrywki stosuje restrykcyjne zasady ograniczające możliwość wnoszenia przez pasażerów na pokład kolejki przedmiotów, jak torby, plecaki, okulary czy telefony komórkowe, oddając do ich dyspozycji bezpieczne szafki, w których można je zostawić na czas przejazdu.
Niektóre wypadki
# | Data | Kolejka | Park | Opis i przyczyna | Źródło | |
---|---|---|---|---|---|---|
1 | 24 lipca 1930 | Big Dipper | ![]() | Krug Park | 4 osoby giną w wyniku wykolejenia się pociągu. | [107] |
2 | 30 maja 1972 | Big Dipper | ![]() | Battersea Fun Fair | 5 dzieci ginie w wyniku zderzenia dwóch pociągów. Pociąg wciągany na szczyt wzniesienia odłączył się przedwcześnie od łańcucha wyciągowego i zjechał tyłem, uderzając w drugi pociąg stojący na stacji. | [108] |
3 | 29 marca 1980 | Willard’s Whizzer | ![]() | California’s Great America | 1 osoba ginie, a 8 zostaje rannych w zderzeniu dwóch pociągów. Do wypadku doszło w wyniku awarii hamulców sekcyjnych. | [109] |
4 | 16 sierpnia 1981 | Rolling Thunder | ![]() | Six Flags Great Adventure | Pracownik obsługi technicznej ginie w wyniku upadku z dużej wysokości podczas przejazdu testowego. Ofiara prawdopodobnie nie zajmowała prawidłowej pozycji w trakcie jazdy. Mechanizmy zabezpieczeń działały prawidłowo. | [110] |
5 | 14 czerwca 1986 | Mindbender | ![]() | Galaxyland | W wyniku wykolejenia pociągu i zderzenia z podporą zginęły 3 osoby. Do wypadku doszło w wyniku awarii, do której doprowadziło zaniedbanie ze strony obsługi technicznej. | [111] |
6 | 17 czerwca 1987 | Lighnin’ Loops | ![]() | Six Flags Great Adventure | 19-letnia kobieta ginie wyrzucona z pociągu na jednej z pętli. Pracownik obsługi zezwolił na przejazd, nie upewniwszy się wcześniej, że zabezpieczenia typu OTSR są prawidłowo zamknięte. | [112][113] |
7 | 30 czerwca 1995 | Timber Wolf | ![]() | Worlds of Fun | 14-latka ginie w wyniku upadku z wysokości. | [114] |
8 | 30 maja 1996 | Revolution | ![]() | Six Flags Magic Mountain | 25-letnia pracownica obsługi ginie w zderzeniu z pociągiem podczas próby przejścia przez torowisko. | [115][113] |
9 | 7 września 1998 | Flight Deck | ![]() | California’s Great America | 25-letni mężczyzna ginie w zderzeniu z pociągiem po wejściu na teren zamknięty, podczas próby odzyskania zgubionej podczas przejazdu czapki. Ofiara nie znała angielskiego i nie potrafiła przeczytać napisów ostrzegawczych zakazujących wejścia na ogrodzony teren. | [116] |
10 | 23 sierpnia 1999 | Shockwave | ![]() | Kings Dominion | 20-letni mężczyzna ginie wyrzucony z pociągu. Przeprowadzone śledztwo nie wykazało awarii zabezpieczeń. Za przyczynę wypadku podano niedostosowanie się pasażera do zasad bezpieczeństwa. | [117] |
11 | 21 lipca 2000 | Space Invader | ![]() | Blackpool Pleasure Beach | 11-latek ginie w wyniku upadku z wysokości na torowisko i zderzenia z pociągiem. | [118] |
12 | 21 czerwca 2001 | Treetop Twister | ![]() | Lightwater Valley | 20-letnia kobieta ginie w wyniku zderzenia dwóch wagonów. Do wypadku doszło częściowo z winy pracownika obsługi, a częściowo w wyniku błędnego montażu kolejki, uniemożliwiającego prawidłową pracę hamulców sekcyjnych w przypadku błędów w obsłudze panelu sterowania. | [119] |
13 | 22 października 2001 | The Gauntlet | ![]() | Camelot | 59-letni pracownik obsługi technicznej wykonujący prace konserwacyjne ginie w zderzeniu z pociągiem. | [120][121] |
14 | 16 kwietnia 2004 | Hydro | ![]() | Oakwood | 16-letnia dziewczyna ginie w wyniku upadku z wysokości około 30 metrów. | [122] |
15 | 1 maja 2004 | Superman: Ride of Steel | ![]() | Six Flags New England | 55-letni mężczyzna ginie wyrzucony z pociągu na ostatnim łuku prowadzącym do sekcji hamulców. Do wypadku doszło w wyniku zaniedbania ze strony obsługi, która dopuściła do przejazdu kolejką osobę o znacznej otyłości utrudniającej pracę zabezpieczeń. | [123][124] |
16 | 14 lipca 2004 | Top Thrill Dragster | ![]() | Cedar Point | 4 osoby zostały niegroźnie ranne w wyniku zderzenia z metalowymi odłamkami powstałymi w wyniku zerwania się stalowej liny będącej częścią napędu hydraulicznego kolejki. | [125][126] |
17 | 20 lipca 2006 | Runaway Mine Train | ![]() | Alton Towers | 29 osób zostaje rannych w wyniku częściowego wykolejenia pociągu. Wykolejeniu uległa tylna część pociągu. Część przednia wytraciła prędkość, nie pokonała następnego wzniesienia i zjechała tyłem, zderzając się z resztą wagonów. | [127] |
18 | 29 kwietnia 2007 | Xtreme Racer | ![]() | Legoland Billund | 21-letnia pracownica parku ginie w zderzeniu z pociągiem podczas próby odnalezienia portfela zgubionego w trakcie przejazdu kolejką przez jednego z gości parku. | [128] |
19 | 5 maja 2007 | Fujin Raijin II | ![]() | Expoland | W wyniku wykolejenia pociągu zginęła 1 osoba. | [129] |
20 | 16 lipca 2007 | The Rat | ![]() | Loudoun Castle | 18-letni pracownik obsługi ginie w wyniku upadku z dużej wysokości podczas próby uwolnienia wagonu, który utknął na szczycie wzniesienia. | [130] |
21 | 18 sierpnia 2007 | Katun | ![]() | Mirabilandia | Mężczyzna ginie w zderzeniu z pociągiem po wejściu na teren zamknięty kolejki. Ranna zostaje też pasażerka przedniego wagonu. | [131] |
22 | 28 czerwca 2008 | Batman The Ride | ![]() | Six Flags Over Georgia | Nastolatek ginie w zderzeniu z pociągiem kolejki po wejściu na teren zamknięty w poszukiwaniu zgubionej podczas przejazdu czapki. | [132] |
23 | 4 lipca 2008 | Cobra | ![]() | Tivoli Friheden | 4 osoby zostają ranne w wyniku częściowego wykolejenia pociągu. | [133] |
24 | 18 maja 2009 | Tomahawk | ![]() | PortAventura | 55-letni pracownik obsługi ginie w zderzeniu z pociągiem podczas wykonywania prac konserwacyjnych. | [134] |
25 | 7 sierpnia 2009 | Firehawk | ![]() | Kings Island | 38-letni mężczyzna wrócił z przejazdu na stację z poważnymi problemami z oddychaniem. Został przewieziony do szpitala, gdzie zmarł. | [135] |
26 | 22 sierpnia 2009 | Formule 1 | ![]() | Parc Saint Paul | 35-letnia kobieta zginęła w wyniku upadku z wysokości. | [136] |
27 | 28 kwietnia 2010 | Expedition GeForce | ![]() | Holiday Park | Jeden z pociągów ulega częściowemu wykolejeniu i zatrzymuje się na wysokości około 20 metrów. Nikt nie został ranny – wszyscy pasażerowie (26) zostali ewakuowani. | [137] |
28 | 14 maja 2011 | Black Mamba | ![]() | Phantasialand | 48-letni mężczyzna umiera na zawał serca w czasie przejazdu kolejką. | [138] |
29 | 8 lipca 2011 | Superman: Ride of Steel | ![]() | Darien Lake | 29-letni mężczyzna ginie wyrzucony z pociągu. Do wypadku doszło w wyniku zaniedbania ze strony obsługi, która dopuściła do przejazdu kolejką osobę o amputowanych kończynach dolnych – kolejka posiadała zabezpieczenia typu lap bar, przytrzymujące nogi pasażerów. | [99][139] |
30 | 13 sierpnia 2011 | Roller Coaster | ![]() | Naudières | 24-letni pracownik obsługi ginie zmiażdżony pomiędzy dwoma wagonami. Pracownik opuścił stanowisko operatora, podczas gdy kolejka wciąż była w ruchu. | [140] |
31 | 20 lipca 2012 | Dominator | ![]() | Kings Dominion | 48-letnia kobieta po przejeździe wróciła na stację z objawami napadu drgawek. Została przewieziona do szpitala, gdzie zmarła. Sekcja zwłok wykazała obecność tętniaka mózgu. | [141] |
32 | 18 lipca 2013 | New Texas Giant | ![]() | Six Flags Over Texas | 52-letnia kobieta ginie wyrzucona z pociągu. Do wypadku doszło w wyniku zaniedbania ze strony obsługi stacji, która zignorowała jej wątpliwości dotyczące prawidłowego zamknięcia się zabezpieczeń. | [142] |
33 | 7 kwietnia 2014 | Inferno | ![]() | Terra Mítica | 18-letni pasażer ginie wyrzucony z pociągu w wyniku awarii zabezpieczeń. | [143] |
34 | 27 maja 2015 | Dragon | ![]() | Energylandia | 35-letni pracownik wykonujący prace ogrodowe na terenie kolejki zostaje ciężko ranny w wyniku zderzenia z pociągiem podczas przeprowadzania przejazdu testowego. | [144] |
35 | 2 czerwca 2015 | The Smiler | ![]() | Alton Towers | 16 osób zostaje rannych, w tym 5 poważnie, w wyniku zderzenia dwóch pociągów. Operator kolejki zwolnił ręcznie hamulec sekcyjny pozwalając na obecność dwóch pociągów na jednej sekcji toru. | [145] |
36 | 13 czerwca 2015 | Flight Deck | ![]() | California’s Great America | Pracownik obsługi zostaje ciężko ranny w wyniku zderzenia z pociągiem na stacji kolejki, podczas próby podniesienia upuszczonego telefonu komórkowego. Lekko ranny zostaje też pasażer pierwszego wagonu. | [146] |
37 | 13 sierpnia 2015 | Raptor | ![]() | Cedar Point | 45-letni mężczyzna ginie w zderzeniu z pociągiem kolejki po wejściu na teren zamknięty w poszukiwaniu zgubionego podczas przejazdu telefonu komórkowego. | [147] |
38 | 26 czerwca 2016 | Tsunami | ![]() | M&D’s | 7 osób zostaje rannych w wyniku wykolejenia pociągu. Pociąg spadł na położoną niżej inną atrakcję. | [148] |
39 | 7 sierpnia 2016 | Top Thrill Dragster | ![]() | Cedar Point | 2 pasażerów zostało ewakuowanych po awarii napędu hydraulicznego kolejki. | [149] |
40 | 14 marca 2017 | Winja's Fear/Force | ![]() | Phantasialand | 58-letni pracownik parku ginie w wyniku odniesionych obrażeń, których doznał będąc przygniecionym przez mechanizm windy transportującej wagony kolejki na pierwsze wzniesienie. | [150] |
41 | 16 lipca 2017 | TNT Tren de la Mina | ![]() | Parque de Atracciones | 26 osób zostaje lekko rannych w wyniku zderzenia pociągu kończącego przejazd z drugim pociągiem, czekającym na odjazd ze stacji. | [151] |
42 | 9 sierpnia 2017 | Volare | ![]() | Wiener Prater | 26-letni pracownik obsługi ginie w zderzeniu z pociągiem kolejki po wejściu na teren zamknięty. | [152] |
43 | 12 sierpnia 2017 | Jupiter | ![]() | Kijima Kogen | 44-letni pracownik obsługi ginie, a drugi zostaje poważnie ranny w zderzeniu z pociągiem podczas przeglądu technicznego toru kolejki. Do wypadku doszło w wyniku błędu obsługi stacji kolejki, która rozpoczęła przejazd testowy przed opuszczeniem terenu kolejki przez pracowników przeglądających tor. | [153] |
44 | 19 sierpnia 2017 | Scary Toys Factory | ![]() | Legendia | 4 osoby zostają lekko ranne w wyniku zderzenia wagonu kończącego przejazd z wagonami stojącymi na stacji. | [154] |
45 | 28 października 2017 | Rock & Roller Coaster | ![]() | Basler Herbstmesse | 5 osób zostaje lekko rannych w wyniku zderzenia wagonu kończącego przejazd z wagonami stojącymi na stacji. | [155] |
46 | 5 maja 2018 | Steel Vengeance | ![]() | Cedar Point | W wyniku zbyt słabego hamowania doszło do zderzenia z niewielką prędkością pociągu kończącego przejazd z pociągiem stojącym na stacji. Nikt nie został ranny. | [156] |
47 | 12 maja 2018 | Slingshot | ![]() | Camden Park | Pracownik obsługi zostaje ranny po zderzeniu z pociągiem niewielkiej kolejki. W wyniku zdarzenia został on uwięziony na ok. 20–25 minut pod konstrukcją kolejki. | [157] |
48 | 23 maja 2018 | ? | ![]() | Majidi Land | 3 osoby zginęły, a 2 zostały ciężko ranne w wyniku zderzenia pociągu kolejki z ramieniem dźwigu ustawionego zbyt blisko torowiska tuż przed zamknięciem parku w celu przeprowadzenia prac konserwacyjnych. | [158] |
49 | 14 czerwca 2018 | Sand Blaster | ![]() | Boardwalk Amusements | W wyniku wykolejenia pojedynczego wagonu 2 osoby zostały uwięzione w wagonie, a 2 doznały upadku z wysokości ok. 10 metrów. | [159] |
50 | 16 sierpnia 2018 | Hyperion | ![]() | Energylandia | 37-letni pracownik parku ginie w zderzeniu z pociągiem po wejściu na teren zamknięty w celu odzyskania telefonu komórkowego zgubionego podczas jazdy przez jednego z gości parku. | [160][161] |
51 | 8 listopada 2018 | Alpen Coaster | ![]() | Winterdom | 44-letni pracownik wykonujący prace techniczne przy torze kolejki ginie w zderzeniu z pociągiem wykonującym przejazd testowy. | [162] |
52 | 28 marca 2019 | El Loco | ![]() | Adventuredome | Kobieta zostaje ciężko ranna w wyniku upadku z wysokości. Przeprowadzone dochodzenie ujawniło, że miała ona amputowane dwie kończyny, co mogło negatywnie wpłynąć na działanie zabezpieczeń utrzymujących ją w fotelu kolejki. | [163][164] |
53 | 30 maja 2019 | Twister | ![]() | Lightwater Valley | 6-letni chłopiec zostaje ranny w wyniku upadku z wysokości ok. 6–9 m. | [165] |
54 | 27 czerwca 2019 | Valravn | ![]() | Cedar Point | W wyniku awarii systemu napędowego doszło do kolizji z niewielką prędkością pociągu kończącego przejazd z pociągiem stojącym na stacji. Nikt nie został ranny. | [166] |
55 | 28 czerwca 2019 | Scary Toys Factory | ![]() | Legendia | 2 z 3 osób znajdujących się w wagonie zostają lekko ranne w wyniku zbyt gwałtownego hamowania. Z uwagi na miejsce zatrzymania konieczna była ewakuacja pasażerów z wysokości. | [167] |
56 | 7 sierpnia 2019 | Minhocão | ![]() | Cianorte | 3 osoby zostały lekko ranne w wyniku wykolejenia się pociągu niewielkiej dziecięcej kolejki górskiej. | [168] |
57 | 28 września 2019 | Quimera | ![]() | La Feria | 2 osoby zginęły, a 5 zostało ciężko rannych w wyniku wykolejenia ostatniego wagonu pociągu kolejki. Wypadek jest bliźniaczo podobny do wypadku na kolejce Mindbender tego samego producenta w parku Galaxyland w Kanadzie w 1986 roku. | [169][170] |
58 | 4 lipca 2020 | Formule 1 | ![]() | Parc Saint Paul | 32-letnia kobieta zginęła w wyniku upadku z wysokości po tym, jak z nieznanego powodu wyśliznęła się ponad zabezpieczeniem typu lap bar. Podobny wypadek na tej samej kolejce górskiej miał miejsce w 2009 roku. | [171] |
59 | 4 czerwca 2021 | Voyage | ![]() | Holiday World | 47-letnia kobieta straciła przytomność podczas jazdy. Po przewiezieniu do szpitala zmarła. W wyniku sekcji zwłok ustalono, że do śmierci doszło w wyniku krwawienia wewnętrznego, do którego przyczyniły się prawdopodobnie nieprawidłowa budowa tętnicy oraz przeciążenia występujące podczas jazdy, normalnie nieszkodliwe dla zdrowej osoby. Kolejka została poddana inspekcji technicznej, która nie wykryła żadnych nieprawidłowości. | [172][173] |
60 | 15 sierpnia 2021 | Top Thrill Dragster | ![]() | Cedar Point | Kobieta stojąca w kolejce do wejścia na atrakcję została ugodzona w głowę metalowym odłamkiem napędu hydraulicznego kolejki, wskutek czego doznała poważnych obrażeń. Kolejka została zamknięta do odwołania. | [174] |
61 | 29 marca 2022 | Olympia Looping | ![]() | Wiener Prater | 31-letnia kobieta, pracownik obsługi kolejki, zginęła w wyniku zderzenia z pociągiem, gdy znalazła się zbyt blisko toru pracującego urządzenia. Nie stwierdzono żadnych nieprawidłowości technicznych na kolejce górskiej. | [175] |
62 | 14 lipca 2022 | Cobra | ![]() | Tivoli Friheden | 14-letnia dziewczynka i 13-letni chłopiec zostali ranni w wyniku wykolejenia się ostatniego wagonu pociągu kolejki. Dziewczynka zmarła później w szpitalu w wyniku doznanych obrażeń. Był to już drugi wypadek tego typu na tym roller coasterze. Został on najpierw zamknięty do odwołania, a następnie na początku 2023 roku podjęto decyzję o rozebraniu atrakcji. | [176][177] |
63 | 6 sierpnia 2022 | Heiße Fahrt | ![]() | Freizeitpark Klotten | 57-letnia kobieta ginie na miejscu po wypadnięciu z wagonu małej rodzinnej kolejki górskiej. Przyczyna wypadku pozostaje nieznana. | [178] |
64 | 11 sierpnia 2022 | Feuerdrache | ![]() | Legoland Deutschland | 2 osoby zostały poważnie ranne, a kolejne 32 doznały lekkich obrażeń (głównie potłuczeń i otarć) w wyniku zderzenia się dwóch pociągów na stacji rodzinnej kolejki górskiej. Spośród ponad trzydziestu łagodnie rannych osób 15 wymagało przetransportowania do szpitala celem obserwacji stanu ich zdrowia. | [179] |
65 | 26 sierpnia 2022 | El Toro | ![]() | Six Flags Great Adventure | 14 osób zostało lekko rannych w wyniku przejazdu pociągu przez uszkodzony fragment drewnianego toru kolejki. 5 osób trafiło na obserwację do szpitala. | [180] |
66 | 24 października 2022 | Treetops Rollercoaster | ![]() | Oakwood Theme Park | Mężczyzna został ranny w wyniku upadku z niewielkiej wysokości w wyniku poluzowania zabezpieczenia typu lap-bar niewielkiej rodzinnej kolejki górskiej. | [181] |
67 | 25 czerwca 2023 | Jetline | ![]() | Gröna Lund | 1 osoba zginęła, a 7 zostało rannych w wyniku częściowego wykolejenia się pociągu kolejki. | [182] |
68 | 28 października 2023 | Snowy Eagle | ![]() | Happy Valley Shenzhen | 8 osób zostało rannych gdy jeden z pociągów odłączył się od mechanizmu wyciągowego i uderzył w stojący na stacji drugi pociąg. | [183] |
69 | 25 marca 2024 | Taron | ![]() | Phantasialand | 43-letni pracownik parku zginął w wyniku odniesionych obrażeń, gdy podczas przeprowadzania prac konserwacyjnych uległ zderzeniu z pociągiem kolejki, wykonującym przejazd testowy. | [184] |
70 | 19 czerwca 2024 | Banshee | ![]() | Kings Island | 38-letni gość parku zmarł w szpitalu w wyniku odniesionych obrażeń po zderzeniu z pociągiem kolejki w strefie zamkniętej, do której wszedł w poszukiwaniu zgubionych kluczy. | [185][186] |
Klasyfikacja
Ze względu na materiał
Współczesne kolejki górskie, ze względu na materiał, który stanowi podstawę ich konstrukcji, mogą należeć do jednej z poniższych kategorii[187]:
- kolejki drewniane – o drewnianych podporach i drewnianym torze pokrytym cienką warstwą stali (tzw. running steel),
- kolejki stalowe – o stalowych podporach i torze,
- kolejki hybrydowe – stanowią połączenie elementów drewnianych ze stalowymi (drewniane podpory i stalowy tor lub na odwrót).
- Kolejka drewniana Thunderbird w parku PowerLand, Finlandia.
- Kolejka stalowa Intimidator w parku Carowinds, USA.
- Kolejka hybrydowa (stalowy tor, drewniane podpory) Twisted Colossus w parku Six Flags Magic Mountain, USA.
- Kolejka hybrydowa (stalowy tor, stalowe i drewniane podpory) Zadra w parku Energylandia, Polska.
- Kolejka hybrydowa (drewniany tor, stalowe podpory) Voyage w parku Holiday World, USA.
Ze względu na układ toru
- kolejka z obiegiem zamkniętym (ang. full circuit coaster) – pociąg porusza się po zamkniętym torze tylko w jednym kierunku;
- kolejka z obiegiem otwartym (ang. shuttle coaster) – pociąg porusza się przodem i tyłem po otwartym z obu końców torze[188].
- Colossus w Thorpe Park, Wielka Brytania – kolejka o obiegu zamkniętym
- Boomerang w parku Wild Adventures, USA – kolejka z obiegiem otwartym
Ze względu na wysokość
Bardzo wysokie kolejki klasyfikuje się następująco[189][190][191][192]:
- hyper coaster – o wysokości lub spadku między 200 a 299 ft (61 – 91,5 m)
- giga coaster – o wysokości lub spadku między 300 a 399 ft (91,5 – 122 m)
- strata coaster – o wysokości lub spadku równej lub większej niż 400 ft (122 m).
- Hyper coaster Hyperion w parku Energylandia, Polska – wysokość 77 m.
- Giga coaster Intimidator 305 w parku Kings Dominion, USA. Wysokość 93 m
- Strata coaster Top Thrill Dragster w parku Cedar Point, USA. Wysokość 128 m
Ze względu na pozycję pasażerów
- kolejka do jazdy na siedząco
- kolejka do jazdy na stojąco[193][194]
- kolejka do jazdy na leżąco („latająca”, ang. flying coaster)[195]
- Kolejka do jazdy na siedząco Kumba w parku Busch Gardens Tampa, USA
- Kolejka do jazdy na stojąco Riddler's Revenge w parku Six Flags Magic Mountain, USA
- Flying coaster Galactica (dawniej Air) w parku Alton Towers, Wielka Brytania
Ze względu na rozwiązania techniczne i efekty specjalne
- kolejka tradycyjna z pociągiem poruszającym się ponad torem
- inverted coaster – kolejka odwrócona z pociągiem podwieszonym pod torem[196]
- wing coaster – z fotelami położonymi po bokach toru, symulująca lot na skrzydle[197][198]
- 4th dimension coaster – z wagonami posiadającymi możliwość niezależnego obrotu w osi poziomej. Obrót może być kontrolowany[199] lub nie[200]
- spinning coaster – z wagonami posiadającymi możliwość niezależnego obrotu w osi pionowej[201]
- dive coaster – „kolejka nurkująca” o bardzo szerokich pociągach i pionowym pierwszym spadku[202][203]
- floorless coaster – kolejka o pociągach pozbawionych podłogi[204][205]
- indoor coaster – kolejka wybudowana w części lub w całości wewnątrz zamkniętego pomieszczenia[206]
- wild mouse coaster – „dzika mysz”, kolejka o pojedynczych wagonach poruszających się po torze o dużej liczbie bardzo ostrych zakrętów[207]
- side friction coaster – rodzaj starej kolejki drewnianej, której wagony utrzymywane są na torze za pomocą bocznych prowadnic[208]
- bobsled coaster – kolejka, której wagony nie są połączone z szynami, lecz toczą się wewnątrz rynny przypominającej tor bobslejowy[209]
- water coaster – kolejka górska będąca połączeniem atrakcji wodnych z klasyczną stalową kolejką[210][211]
- Kolejka odwrócona Raptor w parku Cedar Point, USA
- Wing coaster Flug der Dämonen w parku Heide-Park, Niemcy
- 4th dimension coaster Eejanaika w parku Fuji-Q Highland, Japonia
- Spinning coaster Spinball Whizzer w parku Alton Towers, Wielka Brytania
- Floorless coaster Hydra the Revenge w parku Dorney Park, USA
- Dive coaster SheiKra w parku Busch Gardens Tampa, USA
- Kolejka w pomieszczeniu Canyon Blaster w Adventuredome, USA
- Kolejka „dzika mysz” Sand Serpent w parku Busch Gardens Tampa, USA
- Bobsled coaster Alpine Bobsled w parku Great Escape, USA
- Water coaster Divertical w parku Mirabilandia, Włochy
Elementy toru kolejek górskich
Tor kolejki górskiej może zawierać liczne elementy urozmaicające przejazd i mające na celu wywoływanie poczucia zagrożenia.
Elementy nieodwracające
- wzniesienia – najczęściej o kształcie paraboli w celu wywołania efektu nieważkości lub przeciążeń ujemnych (airtime):
- bunny hop (także: speed bump, camelback) – niskie wzniesienie pokonywane z dużą prędkością dające krótki, lecz silny airtime; często występuje po kilka, jeden po drugim, pod koniec przejazdu[212][213];
- top hat – bardzo strome wzniesienie o pionowym wjeździe i spadku; występuje także w wersji z inwersją na szczycie[213];
- łuki – zmieniające kierunek pociągu:
- slalomy,
- spirale,
- overbanked turn – łuk z jednoczesnym silnym pochyleniem pociągu w bok do wewnątrz[213],
- outward banked turn, wave turn – łuk z jednoczesnym silnym pochyleniem pociągu w bok na zewnątrz, dający krótki i silny airtime;
- Stengel dive – rodzaj stromo pochylonego łuku połączonego z nurkowaniem w bok, pokonywany z dużą prędkością i nazwany od nazwiska projektanta, Wernera Stengela. Pierwszy element tego typu powstał na kolejce Goliath w Walibi World w Belgii[213].
- Wzniesienia na kolejce Millennium Force, Cedar Point, USA
- Bunny hop na kolejce Superman Ride of Steel, Darien Lake, USA
- Top hat na kolejce Stealth, Thorpe Park, Wielka Brytania
- Spirala na kolejce Behemoth, Canada’s Wonderland, Kanada
- Overbanked turn na kolejce Millennium Force
- Stengel dive na kolejce Skyrush, Hersheypark, USA
Inwersje
Inwersje stanowią elementy odwracające chwilowo pasażerów „do góry nogami”. Granica przechyłu toru, przy której dany element uznany zostanie za inwersję jest płynna i często zależna od decyzji parku, w którym znajduje się kolejka lub od jej producenta[3].
Do inwersji należą m.in.[212][213][214]:
- pionowa pętla i pochylona pętla (ang. loop, inclined loop) – na wzór pętli w akrobacji lotniczej, obecnie o kształcie przypominającym fragment klotoidy, dawniej fragment okręgu[215];
- korkociąg (ang. corkscrew);
- immelmann – na wzór figury lotniczej o tej samej nazwie;
- sidewinder – rodzaj immelmanna, w którym pociąg opuszcza element pod kątem zbliżonym do prostego względem kierunku wjazdu;
- pętla nurkująca (ang. dive loop) – immelmann pokonywany w odwrotnym kierunku;
- spadek nurkujący (ang. dive drop) – spadek przez obrót o 180° w postaci połowy beczki i zjazd połową pionowej pętli;
- reverse sidewinder – sidewinder pokonywany w odwrotnym kierunku;
- kobra (ang. cobra roll) – sidewinder i reverse sidewinder następujące bezpośrednio po sobie – pociąg wraca w kierunku przeciwnym do kierunku wjazdu; inwersja podwójna;
- butterfly (roll over, sea serpent) – podobnie do kobry, lecz pociąg opuszcza element w tym samym kierunku, w którym wjechał; inwersja podwójna;
- batwing – podobnie do kobry, lecz elementy występują w odwrotnej kolejności, tj. najpierw reverse sidewinder, następnie sidewinder – pociąg wraca w kierunku przeciwnym do kierunku wjazdu; inwersja podwójna.
- beczka (ang. barrel roll, heartline roll, in-line twist) – na wzór lotniczej beczki;
- precel (ang. pretzel loop) – na kolejkach typu flying coaster rodzaj szerokiej pionowej pętli, w której pociąg traci wysokość zamiast się wznosić; na kolejkach innego typu jak batwing, lecz tor wjazdowy i wyjazdowy krzyżują się, zamiast biec równolegle.
- zero-g-roll – paraboliczne wzniesienie z beczką; łączy efekt nieważkości z obrotem o 360° w jednym kierunku;
- zero-g-stall – paraboliczne wzniesienie pokonywane przez pociąg w pozycji odwróconej; łączy nieważkość z obrotem o 180°, przetrzymaniem w tej pozycji i obrotem do pozycji normalnej przez obrót o 180°, zazwyczaj w przeciwnym kierunku.
- Podwójna pionowa pętla, Diabelska pętla, Legendia.
- Przeplecione dwa korkociągi (interlocking corkscrews), Superman Krypton Coaster, Six Flags Fiesta Texas, USA
- Immelmann, Alpengeist, Busch Gardens Williamsburg, USA
- Sidewinder, Limit, Heide-Park, Niemcy
- Pętla nurkująca, Chang, Six Flags Kentucky, USA
- Spadek nurkujący, Fēnix, Toverland, Holandia.
- Kobra, Dragon Khan, PortAventura, Hiszpania
- Roll over, Mind Eraser, Six Flags New England, USA
- Beczka, Hydra the Revenge, Dorney Park, USA
- Precel, Tatsu, Six Flags Magic Mountain, USA
- Zero-g-roll, Alpengeist, Busch Gardens Williamsburg, USA
- Zero-g-stall, Zadra, Energylandia, Polska.
- scenografia – liczne kolejki górskie posiadają temat przewodni, do którego nawiązują nazwa kolejki i rozbudowane dekoracje („tematyzacja”, ang. theming)[216];
- iluzja zderzenia – tor poprowadzony blisko elementów wystroju, podpór kolejki i terenu stwarza iluzję nadchodzącego zderzenia:
- headchopper (footchopper) – tor położony tuż pod lub ponad innymi elementami sprawia wrażenie nadchodzącego zderzenia z głowami (kolejka do jazdy na siedząco) lub stopami (kolejka odwrócona) pasażerów[217];
- dziurka od klucza (ang. keyhole) – element w postaci niewiele większego od skrajni pociągu otworu w scenografii[218];
- dueling coaster – kolejka, której dwa pociągi poruszające się po różnych torach zbliżają się do siebie na niewielką odległość[219][220];
- terrain coaster – kolejka o torze ściśle wpasowanym w rzeźbę otaczającego ją terenu[221];
- ogień, dym i mgła;
- efekty wodne:
- hamulce wodne;
- fontanny;
- efekty dźwiękowe – z głośników zainstalowanych w pobliżu toru lub w pociągu[222];
- wirtualna rzeczywistość – pasażerowie za pomocą gogli VR oglądają stworzony specjalnie dla danej kolejki i zsynchronizowany z ruchem pociągu film[223].
- Liczne dekoracje wokół kolejki Taron, Phantasialand, Niemcy
- „Dziurka od klucza” na kolejce Gate Keeper, Cedar Point, USA
- Dueling coaster Dragon Challenge, Universal Studios Islands of Adventure, USA
- Hamulce wodne na kolejce SheiKra, Busch Gardens Tampa, USA
- Fontanny przy torze kolejki Shambhala, PortAventura, Hiszpania
Kolejki górskie w Polsce
Historia
W 1911 roku, z okazji Wystawy Wschodnioniemieckiej w Poznaniu, powstała pierwsza kolejka górska na terenach dzisiejszej Polski – drewniana kolejka Tip of the Tips[224][225][226].
W 1929 roku, z okazji Powszechnej Wystawy Krajowej w Poznaniu, powstał lunapark z drewnianą kolejką górską[227][228][229].
W 1933 roku, w parku Praskim w Warszawie, otwarto lunapark „Sto Pociech”. Jedną z atrakcji była drewniana kolejka górska[230][231][232][233].
24 czerwca 2007 roku w Śląskim Wesołym Miasteczku otwarto kolejkę Tornado – pierwszą kolejkę w Polsce z inwersjami[234].
14 lipca 2014 roku, wraz z otwarciem parku Energylandia, otwarta została kolejka Viking – kolejka z obrotowymi wagonami (spinning coaster)[235][236].
4 czerwca 2015 roku, również w Energylandii, otwarto kolejkę Dragon – pierwszą w Polsce kolejkę odwróconą[237].
12 września 2015 roku w parku Energylandia otwarto kolejkę Mayan – model SLC 689m Standard przedsiębiorstwa Vekoma[238].
25 czerwca 2016 roku w parku Energylandia otwarta została kolejka Formula 1 – pierwsza w Polsce kolejka typu launched coaster. Kolejka w sezonie 2017 zmieniła nazwę na Formuła. Pociągi kolejki osiągają prędkość 78 km/h w 2 s (przyspieszenie 1,1 g)[239][240].
2 października 2016 roku park Energylandia ogłosił budowę rekordowego roller coastera wodnego Speed[241].
W listopadzie 2016 roku park Energylandia ogłosił na sezon 2018 budowę kolejki górskiej firmy Intamin typu hyper coaster o wysokości 77 m i spadku 82 m[242][243][244].
Na początku kwietnia 2017 roku w parku Energylandia otwarte zostały: dziecięca kolejka Circus Coaster[245] oraz Happy Loops[246].
29 kwietnia 2017 roku w parku Energylandia otwarty został roller coaster Boomerang – rodzinna kolejka typu shuttle coaster[245].
28 czerwca 2017 roku Rodzinny Park Rozrywki „Rabkoland” uruchomił niewielką dziecięcą kolejkę Vikingcoaster, będącą egzemplarzem modelu Kiddy Racer firmy Gerstlauer[247][248].
1 lipca 2017 roku w parku Legendia otwarto ówcześnie najwyższą, najdłuższą i najszybszą kolejkę górską w Polsce – Lech (Vekoma). Dzień wcześniej roller coaster został otwarty dla przedstawicieli mediów[249].
19 sierpnia 2017 roku – w związku z wypadkiem, w którym lekko ranne zostały 4 osoby – zamknięta została na czas nieokreślony mała rodzinna kolejka Scary Toys Factory w parku Legendia[154].
W październiku 2017 roku park Energylandia ogłosił przetargi na budowę do sezonu 2020 trzech kolejnych kolejek górskich: kolejki typu double launched coaster z inwersjami i kolejki kopalnianej (mine train) firmy Vekoma, a także drewniano-stalowej kolejki hybrydowej[250]. Wybór producentów park potwierdził na konferencji prasowej w dniu 6 kwietnia 2018 roku[251].
W lutym 2018 roku park Holiday Park Kownaty potwierdził rozpoczęcie budowy roller coastera drewnianego Wilkołak[252][253]. Kolejka będzie kopią roller coastera Heidi the Ride z belgijskiego parku Plopsaland De Panne[254].
2 kwietnia 2018 roku otwarty został wodny roller coaster Speed w parku Energylandia[38].
Od końca czerwca 2018 roku ponownie działa kolejka Scary Toys Factory w parku Legendia[255].
14 lipca 2018 roku park Energylandia otworzył drugą najwyższą i drugą najszybszą kolejkę Europy (po Red Force) – Hyperion[44][45].
W październiku 2018 roku park Energylandia potwierdził budowę nowej strefy tematycznej Smoczy Gród, którego główną atrakcję będzie stanowić najwyższa i najszybsza hybrydowa kolejka górska na świecie Zadra firmy RMC o trzech inwersjach[256][257], wysokości 62,8 m i długości 1 300 m[258].
W przerwie między sezonami 2018 i 2019 remont przeszła pierwsza kolejka górska w Polsce z inwersjami – Tornado. Kolejka zmieniła także nazwę na Diabelska pętla[259].
29 czerwca 2019 roku park Majaland Kownaty otworzył rodzinną drewnianą kolejkę Wilkołak firmy Great Coasters International[253].
21 lipca 2019 roku w parku Energylandia została otwarta strefa Smoczy Gród wraz z dwiema nowymi kolejkami rodzinnymi: Frida (Vekoma) oraz Draken (Preston & Barbieri)[260][261].
22 sierpnia 2019 w parku Energylandia otwarto najwyższy i najszybszy na świecie roller coaster hybrydowy – Zadra[49].
W dniach 17–19 września 2019 roku, w ramach targów IAAPA w Paryżu, zaprezentowana została przez twórcę tematyzacji, firmę Jora Vision, koncepcja nowej strefy parku Energylandia, Aqualantis, której otwarcie planowano ówcześnie na sezon 2020[262].
W dniu 26 października 2019 roku park Energylandia ogłosił, że główną atrakcją strefy Aqualantis będzie roller coaster Abyssus – stalowy multi-launched coaster firmy Vekoma[263].
W dniu 8 lipca 2021 otwarty został park rozrywki Mandoria, a wraz z nim dwie nowe rodzinne kolejki górskie: Merkant oraz Mroczny Dwór[264][265][266].
W dniu 14 lipca 2021 roku park Energylandia otworzył dwie nowe kolejki górskie – Abyssus oraz Light Explorers – w nowej strefie Aqualantis[267].
W dniu 2 lipca 2022 park Mandoria otworzył kolejkę typu Powered Coaster pod nazwą Carrara, będącą pierwszym egzemplarzem roller coastera firmy Mack Rides w kraju[268].
W roku 2024 park Energylandia otworzył kolejkę typu mine train, Choco Chip Creek, oraz rodzinny roller coaster Honey Harbour w nowej strefie parku Sweet Valley[269][270].
Przyszłość
W roku 2025 planowane jest otwarcie parku Hossoland, a wraz z nim kolejek górskich firm Vekoma oraz Mack Rides[271].
W roku 2025 park Mandoria planuje otwarcie rodzinnej kolejki typu launched coaster w pomieszczeniu zamkniętym (indoor coaster), Aquila[272].
Zestawienie
Kolejki czynne, planowane oraz w budowie
Poniższa tabela prezentuje kolejki górskie, które działają, są budowane lub planowane na terenie Polski. W tabeli znajdują się jedynie kolejki wybudowane na stałe; nie uwzględniono kolejek podróżujących wraz z przenośnymi lunaparkami.
# | Nazwa | Park | Producent | Typ | Rok otwarcia | Wysokość | Szybkość | Maks. Przeciążenie | Liczba Inwersji | Stan | Źródło |
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
1 | Frutti Loop | Energylandia | SBF Visa | stalowa rodzinna | 2014 | ? | ? | ? | 0 | działa | [273] |
2 | Mars | 2014 | [274] | ||||||||
4 | Circus Coaster | 2017 | [275] | ||||||||
3 | Viking | 2014 | 11 m | 43 km/h | [236][276] | ||||||
5 | Happy Loops | 2017 | 7 m | 30 km/h | [246] | ||||||
6 | Energuś | Vekoma | 2015 | 13 m | 46 km/h | [277] | |||||
7 | Boomerang | 2017 | 25 m | 70 km/h | [245] | ||||||
8 | Dragon | stalowa rodzinna odwrócona | 2015 | 19,3 m | 75,6 km/h | 3,5 g | [278] | ||||
9 | Mayan | stalowa odwrócona | 2015 | 33,3 m | 80 km/h | ok. 5 g | 5 | [238][279] | |||
10 | Formuła | stalowy launched coaster | 2016 | 24,8 m | 79,2 km/h | 3,8 g | 3 | [239] | |||
11 | Speed | Intamin | stalowy water coaster | 2018 | 50 m | 101 km/h | ? | 0 | [39][280] | ||
12 | Hyperion | stalowy hyper coaster | 2018 | 77 m | 142 km/h | 4,8 g | 1 | [243][244] | |||
13 | Zadra | RMC | hybrydowy hyper coaster | 2019 | 62,8 m | 121 km/h | ok. 4 g | 3 | [257][49][258] | ||
14 | Draken | P&B | stalowa rodzinna | 2019 | 6 m | ? | ? | 0 | [260] | ||
15 | Frida | Vekoma | 2019 | 13 m | 44,6 km/h | [261] | |||||
16 | Abyssus | stalowy launched coaster | 2021 | 38,5 m | 100 km/h | 4 | [281] | ||||
17 | Light Explorers | stalowa rodzinna | 24,2 m | 60 km/h | 2,8 g | 0 | [282] | ||||
18 | Choco Chip Creek | stalowy mine train | 2024 | 16,5 m | 55 km/h | ? | [283][269] | ||||
19 | Honey Harbour | stalowa rodzinna | 11,7 m | 46 km/h | 2,9 g | [270] | |||||
20 | ? | Hossoland | ? | ? | 2025 | ? | ? | ? | ? | planowana | [284] |
21 | Merkant | Mandoria | Gerstlauer | stalowa rodzinna | 2021 | 7,3 m | 0 | działa | [265] | ||
22 | Mroczny Dwór | SBF Visa | 2021 | ? | [266] | ||||||
23 | Carrara | Mack Rides | 2022 | 4,7 m | 36 km/h | [268] | |||||
24 | Aquila | Vekoma | stalowy rodzinny launched coaster | 2025 | ? | 70 km/h | w budowie | [285] | |||
25 | ? | Gerstlauer | ? | ? | ? | [286] | |||||
26 | Diabelska Pętla | Legendia | Soquet | stalowa | 2007 | 20 m | 70 km/h | 3 g | 2 | działa | [234][259] |
27 | Lech Coaster | Vekoma | 2017 | 40 m | 95 km/h | ? | 3 | [287] | |||
28 | Rollercoaster Wikingów | Majaland Kownaty | Zierer | stalowa rodzinna | 2017 | 9 m | 38,9 km/h | 0 | [288] | ||
29 | Wilkołak | GCI | drewniana | 2019 | 22 m | 71 km/h | [254][253] | ||||
30 | Rollercoaster Wikingów | Majaland Warszawa | Zierer | stalowa rodzinna | 2022 | 9 m | 39 km/h | [289] | |||
31 | ? | Majaland Gliwice | 2026 | ? | ? | w budowie | [290] | ||||
32 | ? | Majaland Gdańsk | 2024 | 9 m | 39 km/h | działa | [291] | ||||
33 | Wiking Coaster | Rabkoland | DPV Rides | 2015 | ? | ? | [292] | ||||
34 | Mały Wiking | Gerstlauer | 2017 | 1,8 m | [247][293] | ||||||
35 | Jet Star 3 | Lunapark Robland | Schwarzkopf | 2009 | 13,5 m | ? | [294] | ||||
36 | Tajfun | Lunapark Sowiński | ? | 1997 | ? | 47 km/h | [295][296][297] | ||||
37 | Roller Coaster | JuraPark Bałtów | SBF Visa | ? | ? | [298] | |||||
38 | Family Coaster | JuraPark Krasiejów | 2010 | [299] | |||||||
39 | JuraPark Solec | 2011 | [300] | ||||||||
40 | TwinPigs | 2012 | [301] | ||||||||
41 | Dragon | Park Kolejowy | Fun Rides Tech | 2014 | [302] | ||||||
42 | Pomerania Fun Park | 2017 | [303] | ||||||||
43 | Dinocoaster | Zatorland | 2016 | [304] | |||||||
44 | RobalCoaster | SBF Visa | 2022 | [305] | |||||||
45 | Kolejka Górska | Park Rozrywki "Zaginiony Świat" | ? | 2013 | 15 m | [306] | |||||
46 | Roller Coaster F1 | Family Park | 2016 | ? | [307] | ||||||
47 | Dino Park | Jurajski Park Dinozaurów | 2018 | [308] | |||||||
48 | Kolejka Dragon | Farma Iluzji | 2018 | [309] | |||||||
49 | Speedy Gonzales | Wesołe Miasteczko Sielpia Wielka | 2019 | [310] | |||||||
50 | Egipt Spinning Coaster | Park Miniatur „Świat Marzeń” | SBF Visa | 2020 | [311] | ||||||
51 | Dragon Coaster | Park Ewolucji | ? | 2021 | 40 km/h | [312] | |||||
52 | Dragon Coaster | Julinek Park | 2021 | ? | [313] | ||||||
53 | Spinning Coaster | Canpol Wonderland | 2021 | [314] | |||||||
54 | Gold Mine | Lunapark Krynica | 2022 | [315] | |||||||
55 | Family Coaster | Sea Park Skarbsk | SBF Visa | 2023 | [316] |
Kolejki nieczynne i usunięte
Poniższa tabela prezentuje polskie kolejki górskie, które zostały zdemontowane lub pozostają nieczynne na czas nieokreślony (SBNO[a]).
# | Nazwa | Park | Producent | Typ | Rok otwarcia | Rok zamknięcia | Wysokość | Szybkość | Liczba Inwersji | Stan | Źródło |
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
1 | Tip of the Tips | Wystawa Wschodnioniemiecka | ? | drewniana | 1911 | 1911 | ? | ? | 0 | usunięta | [224] |
2 | Kolejka tatrzańska | Powszechna Wystawa Krajowa | 1929 | 1929 | [229] | ||||||
3 | Kolejka górska | Lunapark „Sto Pociech” | 1933 | 1939 | [233] | ||||||
4 | Blizzard | Legendia | Top Fun | stalowa rodzinna | 2008 | 2010 | [317] | ||||
5 | Funny Mouse | ? | 2007 | 2010 | [318] | ||||||
6 | Scary Toys Factory | 2015 | 2019 | SBNO | [255] | ||||||
7 | Dream Hunters Society | ? | 2023 | usunięta | [319] | ||||||
8 | Alpine Roadway | Rabkoland | 2004 | 2007 | [320] | ||||||
9 | Speedy Gonzales | 2004 | 2008 | [321] | |||||||
10 | Thunderbolt | Eos Rides | 2009 | 2014 | 4,5 m | 28,8 km/h | [322] | ||||
11 | Kolejka Dragon | Rodzinny Park Atrakcji | ? | 2011 | 2013 | ? | ? | SBNO | [323] | ||
12 | Roller Coaster | Park Miniatur „Świat Marzeń” | stalowa | 2010 | 2011 | 1 | usunięta | [324] | |||
13 | Jet Star | Łódzki lunapark | Schwarzkopf | ? | 2015 | 13,5 m | 50 km/h | 0 | [325] | ||
14 | Roller Coaster F1 | Family Park | Pinfari | 2009 | 2011 | 11 m | ? | 1 | [326] | ||
15 | Bloody Dragon | ? | stalowa rodzinna | 2011 | 2016 | ? | 0 | [327] | |||
14 | ? | TwinPigs | Hoverla | 2013 | 2015 | 1 | [328] | ||||
15 | Universal | Sabat-Krajno | Fun Rides Tech | 2015 | 2018 | 0 | SBNO | [329] |
- Tajfun w Lunaparku Sowińskim we Władysławowie.
- Jet Star w łódzkim lunaparku.
- Dream Hunters Society w Legendii.
- Blizzard w Śląskim Wesołym Miasteczku (obecnie zlikwidowana).
- Diabelska Pętla w Legendii.
- Lech Coaster w Legendii
- Hyperion w Energylandii
- Zadra w Energylandii
- Frida w Energylandii
- Draken w Energylandii
Rekordy
Rekordowe kolejki górskie
Poniższa tabela prezentuje rekordowe kolejki górskie świata, Europy i Polski. Uwzględniono tylko czynne kolejki, natomiast nie przedstawiono kolejek usuniętych, nieczynnych, w budowie i planowanych.
Rekord | Świat | Europa | Polska | ||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Najwyższa | ![]() | Kingda Ka | 139 m | [330] | ![]() | Red Force | 112 m | [331] | Hyperion | 77 m | [332] |
Najszybsza | 206 km/h | [333] | 180 km/h | [334] | 142 km/h | [335] | |||||
Najdłuższa | ![]() | Steel Dragon 2000 | 2 479 m | [336] | ![]() | Big One | 1 676 m | [337] | 1 450 m | [338] | |
Najwyższy spadek | ![]() | Kingda Ka | 127,4 m | [339] | ![]() | Red Force | 112 m | [340] | 82 m | [43][332] | |
Największy kąt spadku[b] | ![]() | TMNT Shellraiser | 121,5° | [341] | ![]() | Timber Drop | 113° | [342] | Lech Coaster | 105° | [343][344] |
Najwięcej inwersji | ![]() | The Smiler | 14 | [345] | Mayan | 5 | [346] | ||||
Największe przeciążenie dodatnie | ![]() | Tower of Terror | 6,3 g | [347] | ![]() | Olympia Looping | 5,2 g | [348] | ok. 5 g | [279] | |
Największe przyspieszenie[c] | ![]() | Maxx Force | 1,97 g | [349] | ![]() | Stealth | 1,92 g | [350][351] | Formuła | 1,12 g | [240] |
Najwyższe kolejki górskie
Poniższa tabela przedstawia 10 czynnych kolejek górskich o największej wysokości konstrukcji mierzonej od poziomu gruntu[330]:
Miejsce | Nazwa | Park | Producent | Wysokość [m] | |
---|---|---|---|---|---|
1 ![]() | Kingda Ka | ![]() | Six Flags Great Adventure | Intamin | 139,0 |
2 ![]() | Top Thrill 2 | ![]() | Cedar Point | Intamin | 128 |
3 ![]() | Superman: Escape From Krypton | ![]() | Six Flags Magic Mountain | Intamin | 126,5 |
4 | Red Force | ![]() | Ferrari Land | Intamin | 112,0 |
5 | Fury 325 | ![]() | Carowinds | B&M | 97,5 |
6 | Steel Dragon 2000 | ![]() | Nagashima Spa Land | Morgan | 97,0 |
7 | Millennium Force | ![]() | Cedar Point | Intamin | 94,5 |
8 | Leviathan | ![]() | Canada’s Wonderland | B&M | 93,3 |
9 | Project 305 | ![]() | Kings Dominion | Intamin | 93,0 |
10 | Orion | ![]() | Kings Island | B&M | 87,5 |
Kolejki górskie o największym pierwszym spadku
Poniższa tabela przedstawia 10 czynnych kolejek górskich o największej różnicy wysokości między szczytem a dołem pierwszego spadku (tj. rzeczywista wysokość, z której zjeżdża pociąg kolejki). Tabela nie uwzględnia kolejek, dla których wartość ta nie jest znana[339]:
Miejsce | Nazwa | Park | Producent | Spadek [m] | |
---|---|---|---|---|---|
1 ![]() | Kingda Ka | ![]() | Six Flags Great Adventure | Intamin | 127,4 |
2 ![]() | Top Thrill 2 | ![]() | Cedar Point | Intamin | 121,9 |
3 ![]() | Superman: Escape From Krypton | ![]() | Six Flags Magic Mountain | Intamin | 100,0 |
4 | Fury 325 | ![]() | Carowinds | B&M | 97,5 |
5 | Steel Dragon 2000 | ![]() | Nagashima Spa Land | Morgan | 93,5 |
6 | Leviathan | ![]() | Canada’s Wonderland | B&M | 93,3 |
7 | Millennium Force | ![]() | Cedar Point | Intamin | 91,4 |
Project 305 | ![]() | Kings Dominion | Intamin | ||
Orion | ![]() | Kings Island | B&M | ||
8 | Hyperion | ![]() | Energylandia | Intamin | 82,0 |
9 | Shambhala | ![]() | PortAventura | B&M | 78,0 |
Coaster Through the Clouds | ![]() | Nanchang Wanda Park | Intamin | ||
10 | Goliath | ![]() | Six Flags Magic Mountain | Giovanola | 77,7 |
Titan | ![]() | Six Flags Over Texas | Giovanola |
Najszybsze kolejki górskie
Poniższa tabela przedstawia 10 czynnych najszybszych kolejek górskich świata[333]:
Miejsce | Nazwa | Park | Producent | Prędkość [km/h] | |
---|---|---|---|---|---|
1 ![]() | Kingda Ka | ![]() | Six Flags Great Adventure | Intamin | 206,0 |
2 ![]() | Top Thrill 2 | ![]() | Cedar Point | Intamin | 193,1 |
3 ![]() | Red Force | ![]() | Ferrari Land | Intamin | 180,0 |
4 | Superman: Escape From Krypton | ![]() | Six Flags Magic Mountain | Intamin | 160,9 |
5 | Fury 325 | ![]() | Carowinds | B&M | 152,9 |
Steel Dragon 2000 | ![]() | Nagashima Spa Land | Morgan | ||
6 | Millennium Force | ![]() | Cedar Point | Intamin | 149,7 |
7 | Leviathan | ![]() | Canada’s Wonderland | B&M | 148,1 |
8 | Orion | ![]() | Kings Island | B&M | 146,5 |
9 | Project 305 | ![]() | Kings Dominion | Intamin | 144,8 |
10 | Hyperion | ![]() | Energylandia | Intamin | 142,0 |
Najdłuższe kolejki górskie
Poniższa tabela przedstawia 10 czynnych kolejek górskich o największej całkowitej długości toru[336]:
Miejsce | Nazwa | Park | Producent | Długość [m] | |
---|---|---|---|---|---|
1 ![]() | Steel Dragon 2000 | ![]() | Nagashima Spa Land | Morgan | 2 479,0 |
2 ![]() | Beast | ![]() | Kings Island | PTC | 2 243,0 |
3 ![]() | Fujiyama | ![]() | Fuji-Q Highland | Togo | 2 044,8 |
4 | Fury 325 | ![]() | Carowinds | B&M | 2 012,3 |
5 | Millennium Force | ![]() | Cedar Point | Intamin | 2 010,2 |
6 | Voyage | ![]() | Holiday World | PTC | 1 963,5 |
7 | Incredicoaster | ![]() | Disney California Adventure Park | Intamin | 1 850,7 |
8 | Steel Vengeance | ![]() | Cedar Point | RMC | 1 749,6 |
9 | Steel Force | ![]() | Dorney Park | Morgan | 1 706,9 |
Mamba | ![]() | Worlds of Fun | Morgan | ||
10 | Superman el Último Escape | ![]() | Six Flags Mexico | Morgan | 1700,0 |
Guardians of the Galaxy: Cosmic Rewind | ![]() | Walt Disney World Resort | Vekoma |
Najbardziej strome kolejki górskie
Poniższa tabela prezentuje czynne kolejki górskie o największym kącie pierwszego spadku (tabela nie uwzględnia tych, dla których kąt pierwszego spadku nie jest znany)[341]:
Miejsce | Nazwa | Park | Producent | Kąt [°] | |
---|---|---|---|---|---|
1 ![]() | TMNT Shellraiser | ![]() | Nickelodeon Universe | Gerstlauer | 121,5 |
2 ![]() | Takabisha | ![]() | Fuji-Q Highland | Gerstlauer | 121,0 |
3 ![]() | Green Lantern Coaster | ![]() | Warner Bros. Movie World | S&S | 120,5 |
4 | Crazy Bird | ![]() | Happy Valley Dongli | S&S | 120,0 |
5 | Cannibal | ![]() | Lagoon | ART Engineering | 116,0 |
6 | Timber Drop | ![]() | Fraispertuis City | S&S | 113,0 |
7 | Mumbo Jumbo | ![]() | Flamingo Land | S&S | 112,0 |
8 | Steel Hawg | ![]() | Indiana Beach | S&S | 111,0 |
9 | Defiance | ![]() | Glenwood Caverns Adventure Park | Gerstlauer | 102,3 |
10 | Monster | ![]() | Adventureland | Gerstlauer | 101,0 |
Toutatis | ![]() | Parc Astérix | Intamin |
Kolejki górskie o największej liczbie inwersji
Poniższa tabela przedstawia czynne kolejki górskie o największej liczbie inwersji[345]:
Miejsce | Nazwa | Park | Producent | Liczba | |
---|---|---|---|---|---|
1 ![]() | The Smiler | ![]() | Alton Towers | Gerstlauer | 14 |
2 ![]() | Colossus | ![]() | Thorpe Park | Intamin | 10 |
Sik | ![]() | Flamingo Land | Intamin | ||
10 Inversion Roller Coaster | ![]() | Chimelong Paradise | Intamin | ||
Crazy Coaster | ![]() | Loca Joy Holiday Theme Park | Intamin | ||
Altair | ![]() | Cinecittà World | Intamin | ||
Великолукский Мясокомбинат-2 | ![]() | Диво Остров | Intamin | ||
3 ![]() | Dragon Khan | ![]() | PortAventura Park | B&M | 8 |
Avalancha | ![]() | Xetulul | Intamin |
Najwięcej czynnych kolejek górskich w jednym parku
Poniższe tabele prezentują czynne parki o największej liczbie działających kolejek górskich (bez kolejek trwale lub tymczasowo zamkniętych oraz w budowie).
Świat
Miejsce | Park | Liczba | Źródło | |
---|---|---|---|---|
1 ![]() | ![]() | Six Flags Magic Mountain | 20 | [352] |
2 ![]() | ![]() | Energylandia | 19 | [353] |
3 ![]() | ![]() | Canada’s Wonderland | 18 | [354] |
4 | ![]() | Cedar Point | 16 | [355] |
5 | ![]() | Six Flags Great America | 15 | [356] |
5 | ![]() | Wiener Prater | 14 | [357] |
![]() | Europa-Park | [358] | ||
![]() | Kings Island | [359] | ||
![]() | Carowinds | [360] | ||
![]() | Six Flags Great Adventure | [361] | ||
![]() | Hersheypark | [362] | ||
![]() | Six Flags Over Texas | [363] | ||
6 | ![]() | Kings Dominion | 13 | [364] |
![]() | Nagashima Spa Land | [365] |
Europa
Miejsce | Park | Liczba | Źródło | |
---|---|---|---|---|
1 ![]() | ![]() | Energylandia | 19 | [353] |
2 ![]() | ![]() | Europa-Park | 14 | [358] |
![]() | Wiener Prater | [357] | ||
3 ![]() | ![]() | Blackpool Pleasure Beach | 10 | [366] |
![]() | Flamingo Land | [367] | ||
![]() | Alton Towers | [368] | ||
4 | ![]() | Heide Park Resort | 9 | [369] |
![]() | Walibi Belgium | [370] | ||
5 | ![]() | Bobbejaanland | 8 | [371] |
![]() | Movie Park Germany | [372] | ||
![]() | PortAventura Park | [373] | ||
![]() | Walibi Holland | [374] | ||
![]() | Parc Astérix | [375] | ||
![]() | Fårup Sommerland | [376] | ||
![]() | Djurs Sommerland | [377] | ||
![]() | Linnanmäki | [378] | ||
![]() | Mirabilandia | [379] | ||
![]() | Thorpe Park | [380] |
Przedsiębiorstwa
Istniejące
- Bolliger & Mabillard (B&M) – wprowadziło kolejkę z pociągami bez podłogi (floorless coaster)
- Chance Rides
- Fabbri Group
- Gerstlauer
- Great Coasters International (GCI)
- Intamin – wprowadziło launched coaster z napędem hydraulicznym, wybudowało pierwsze wysokie kolejki górskie typów giga coaster, strata coaster i exa coaster
- Jinma Rides
- Mack Rides
- Martin & Vleminckx (M&V) – buduje kolejki drewniane, także innych producentów; przedstawiciel RMC w Azji
- Maurer Rides
- Premier Rides
- Preston & Barbieri (P&B)
- Rocky Mountain Construction (RMC) – buduje kolejki drewniane, stalowe oraz hybrydowe (drewniano-stalowe), modernizuje istniejące kolejki drewniane; wprowadziło kolejkę jednoszynową
- S&S – Sansei Technologies (dawniej S&S Worldwide, S&S Power)
- Soquet
- The Gravity Group (GG)
- Vekoma – wprowadziło kolejkę motocyklową (motorbike coaster) oraz tzw. tilt coaster; przedstawiciel RMC w Europie
- Zamperla
- Zierer
Zlikwidowane
- Arrow Dynamics – przejęta przez S&S w 2002 roku
- Bradley and Kaye
- Custom Coasters International (CCI)
- Dynamic Structures
- Giovanola
- Pinfari
- Schwarzkopf
- TOGO – wprowadziło kolejkę do jazdy na stojąco (stand-up coaster)
Zobacz też
Uwagi
Przypisy
- ↑ a b Roller Coaster History [online], aceonline.org [dostęp 2016-12-06] [zarchiwizowane z adresu 2016-12-14] .
- ↑ Arrow Dynamics’ ‘Corkscrew’ Puts A New Spin on Roller Coaster Design – Entertainment Designer, „Entertainment Designer”, 26 września 2011 [dostęp 2016-12-06] [zarchiwizowane z adresu 2012-03-02] (ang.).
- ↑ a b CoasterGlobe: Articles: The History of the Inversion [online], 28 września 2007 [dostęp 2016-12-09] [zarchiwizowane z adresu 2007-09-28] .
- ↑ HarryH. Michelson HarryH., Roller Coasters in 1883 [online], The Amusement Parkives, 26 maja 2017 [dostęp 2017-08-03] .
- ↑ roller coaster, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2022-10-03] (ang.).
- ↑ 10 Oldest Roller Coasters That Are Still Running Today, „TheRichest” [dostęp 2016-12-06] .
- ↑ Roller Coaster History Timeline | Significant Milestones [online], ultimaterollercoaster.com [dostęp 2016-12-06] .
- ↑ Matterhorn Bobsleds – Disneyland (Anaheim, California, USA) [online], rcdb.com [dostęp 2016-12-06] .
- ↑ What is a Mine Train Roller Coaster? – The Coaster Critic [online], thecoastercritic.com [dostęp 2016-12-06] [zarchiwizowane z adresu 2016-12-28] .
- ↑ Runaway Mine Train – Six Flags Over Texas (Arlington, Texas, USA) [online], rcdb.com [dostęp 2016-12-06] .
- ↑ Roller Coaster Search Results – Mine Train [online], rcdb.com [dostęp 2016-12-06] .
- ↑ Montezooma’s Revenge – Knott’s Berry Farm (Buena Park, California, USA) [online], rcdb.com [dostęp 2016-12-06] .
- ↑ What is a Suspended Roller Coaster? – The Coaster Critic [online], thecoastercritic.com [dostęp 2016-12-06] [zarchiwizowane z adresu 2016-12-28] .
- ↑ Bat – Kings Island (Mason, Ohio, USA) [online], rcdb.com [dostęp 2016-12-06] .
- ↑ Momonga Standing and Loop Coaster – Yomiuriland (Inagi, Tokyo, Japan) [online], rcdb.com [dostęp 2016-12-06] .
- ↑ King Cobra – Kings Island (Mason, Ohio, USA) [online], rcdb.com [dostęp 2016-12-06] .
- ↑ Coaster Tech: An Insider’s look at inverted coasters [online], Theme Park Insider [dostęp 2016-12-06] .
- ↑ Batman The Ride – Six Flags Great America (Gurnee, Illinois, USA) [online], rcdb.com [dostęp 2016-12-06] .
- ↑ Skytrak – Granada Studios (Manchester, Greater Manchester, England, UK) [online], rcdb.com [dostęp 2016-12-06] .
- ↑ Son Of Beast – Kings Island (Mason, Ohio, USA) [online], rcdb.com [dostęp 2016-12-06] .
- ↑ X2 – Six Flags Magic Mountain (Valencia, California, USA) [online], rcdb.com [dostęp 2016-12-06] .
- ↑ X2 | Six Flags Magic Mountain [online], Six Flags Magic Mountain [dostęp 2016-12-06] .
- ↑ Top Thrill Dragster – Cedar Point (Sandusky, Ohio, USA) [online], rcdb.com [dostęp 2016-12-06] .
- ↑ Kingda Ka – Six Flags Great Adventure (Jackson, New Jersey, USA) [online], rcdb.com [dostęp 2016-12-06] .
- ↑ Kingda Ka @ Six Flags Great Adventure | Coaster Reviews – The Coaster Critic [online], thecoastercritic.com [dostęp 2016-12-06] [zarchiwizowane z adresu 2016-04-02] .
- ↑ Furius Baco – PortAventura Park (Salou, Tarragona, Spain) [online], rcdb.com [dostęp 2016-12-06] .
- ↑ Wing Coaster > Roller Coasters > [online], 20 grudnia 2016 [dostęp 2017-09-01] [zarchiwizowane z adresu 2016-12-20] .
- ↑ BradyB. MacDonald BradyB., RingRacer: Top speed record now out of reach for oft-delayed German coaster, „Los Angeles Times”, 25 czerwca 2013, ISSN 0458-3035 [dostęp 2016-12-06] (ang.).
- ↑ Nuerburgring.de, ring°werk [online], nuerburgring.de [dostęp 2016-12-06] [zarchiwizowane z adresu 2016-11-17] .
- ↑ Formula Rossa – Ferrari World Abu Dhabi, „Ferrari World Abu Dhabi” [dostęp 2016-12-06] (ang.).
- ↑ Formula Rossa – Ferrari World Abu Dhabi (Abu Dhabi, United Arab Emirates) [online], rcdb.com [dostęp 2016-12-06] .
- ↑ New Texas Giant – Six Flags Over Texas (Arlington, Texas, USA) [online], rcdb.com [dostęp 2016-12-06] .
- ↑ Rocky Mountain Construction, Home [online], rockymtnconstruction.com [dostęp 2016-12-06] .
- ↑ Divertical – Mirabilandia (Savio, Emilia-Romagna, Italy) [online], rcdb.com [dostęp 2016-12-06] .
- ↑ Divertical, „Mirabilandia Ravenna”, 26 stycznia 2016 [dostęp 2016-12-06] [zarchiwizowane z adresu 2016-12-14] .
- ↑ Motorpress, Ferrari Land y su acelerador vertical de 112 metros de altura (vídeos), „Autopista.es” [dostęp 2016-12-06] [zarchiwizowane z adresu 2016-12-28] .
- ↑ unknown – Ferrari Land (Salou, Tarragona, Spain) [online], rcdb.com [dostęp 2016-12-06] .
- ↑ a b Energylandia: Oficjalne otwarcie Speed Water Coastera, najwyższego i najszybszego wodnego coastera na świecie!, „TVS.pl”, 3 kwietnia 2018 [dostęp 2018-04-03] (pol.).
- ↑ a b Speed – Energylandia (Zator, Malopolskie, Poland) [online], rcdb.com [dostęp 2016-12-05] .
- ↑ Steel Vengeance - Cedar Point (Sandusky, Ohio, USA) [online], rcdb.com [dostęp 2018-11-26] (ang.).
- ↑ Steel Vengeance | Hyper-Hybrid Record-Breaking Coaster | Cedar Point [online], cedarpoint.com [dostęp 2018-11-26] (ang.).
- ↑ Wonder Woman Golden Lasso Coaster - Six Flags Fiesta Texas (San Antonio, Texas, USA) [online], rcdb.com [dostęp 2018-11-26] (ang.).
- ↑ a b Hyperion – Energylandia, Poland | Intamin | Rollercoaster Supplier & Amusement Ride Manufacturer, „Intamin”, 23 lipca 2018 [dostęp 2018-07-23] (ang.).
- ↑ a b Mega prędkość, mega wysokość. Nowy Roller Coaster HYPERION oficjalnie otwarty [VIDEO] [online] [dostęp 2018-07-14] .
- ↑ a b Mega Coaster Hyperion – ENERGYLANDIA – Rodzinny Park Rozrywki w Zatorze, „ENERGYLANDIA – Rodzinny Park Rozrywki w Zatorze” [dostęp 2018-07-14] (pol.).
- ↑ Wereldprimeur voor Bobbejaanland: bezoekers bepalen zelf of nieuwe achtbaan voor- of achteruit gaat [online], Looopings, 3 maja 2019 [dostęp 2019-05-06] (niderl.).
- ↑ Fury - Bobbejaanland (Lichtaart, Antwerp, Flemish Region, Belgium) [online], rcdb.com [dostęp 2019-06-24] .
- ↑ Bobbejaanland [online], screamscape.com [dostęp 2019-06-24] .
- ↑ a b c Zadra – Energylandia (Zator, Malopolskie, Poland) [online], rcdb.com [dostęp 2018-10-27] (ang.).
- ↑ TMNT Shellraiser - Nickelodeon Universe Theme Park (East Rutherford, New Jersey, United States) [online], rcdb.com [dostęp 2019-05-13] .
- ↑ F.L.Y. - Phantasialand (Brühl, North Rhine-Westphalia, Germany) [online], rcdb.com [dostęp 2020-09-17] .
- ↑ Phantasialand signe encore une très grande et très belle nouveauté! [online], StarParc.be, 17 września 2020 [dostęp 2020-09-17] (fr.).
- ↑ Iron Gwazi - Busch Gardens Tampa (Tampa, Florida, United States) [online], rcdb.com [dostęp 2019-09-14] .
- ↑ Iron Gwazi at Busch Gardens, new SeaWorld coaster coming in 2020 [online], Tampa Bay Times [dostęp 2019-09-14] (ang.).
- ↑ Iron Gwazi | 2020 Hybrid Roller Coaster | Busch Gardens Tampa Bay [online], buschgardens.com [dostęp 2019-09-14] .
- ↑ MeganM. Banner MeganM., Lightwater Valley's The Ultimate rollercoaster to close forever [online], YorkshireLive, 11 stycznia 2023 [dostęp 2023-05-13] (ang.).
- ↑ Toutatis - Parc Astérix (Plailly, Picardie, France) [online], rcdb.com [dostęp 2022-04-11] (ang.).
- ↑ New for 2021 Parc Asterix, Intamin Quadruple-Launch Coaster + POV, „Amusement Insider | Theme Park News and Rumors” [dostęp 2018-11-26] .
- ↑ Specs Revealed for World’s Tallest, Fastest, Longest Coaster [online], Theme Park Insider [dostęp 2021-01-04] .
- ↑ Falcon's Flight Officially Revealed As World's First Exa Coaster At 640ft, Coming To Six Flags Qiddiya! [online], Theme Park Tourist, 16 listopada 2023 [dostęp 2023-11-19] (ang.).
- ↑ Falcon's Flight Officially Revealed As World's First Exa Coaster At 640ft, Coming To Six Flags Qiddiya! [online], Theme Park Tourist, 16 listopada 2023 [dostęp 2023-11-19] (ang.).
- ↑ Amusement Park Physics -- Roller Coaster [online], learner.org [dostęp 2016-12-07] [zarchiwizowane z adresu 2016-12-09] .
- ↑ Coasters-101: Lift Hills [online], Coaster101, 25 września 2013 [dostęp 2016-12-06] .
- ↑ Coasters-101: Launch Systems [online], Coaster101, 8 października 2013 [dostęp 2016-12-06] .
- ↑ a b How do Roller Coasters Work? | Air Compressors, „Quincy Compressor”, 2 marca 2016 [dostęp 2016-12-09] (ang.).
- ↑ a b The 2 Major Causes Behind Almost All Roller Coaster Malfunctions, „Theme Park Tourist”, 4 maja 2015 [dostęp 2017-07-30] .
- ↑ Automated Control Solutions, Inc. [online], www.acontrolsolution.com [dostęp 2016-12-10] .
- ↑ Amusement Ride Safety Design and Techology [online], iaapa.org [dostęp 2016-12-10] [zarchiwizowane z adresu 2016-12-14] .
- ↑ a b c Coastersandmore.de – Roller coaster magazine: Highest concentration at the coaster-check [2/5] [online], www.coastersandmore.de [dostęp 2016-12-10] .
- ↑ Joel A.J.A. Rogers Joel A.J.A., Coaster Braking Systems [online], www.coastergallery.com [dostęp 2016-12-09] .
- ↑ How do eddy-current brakes work?, „Explain that Stuff” [dostęp 2016-12-09] .
- ↑ Ann-MarieA.M. Pendrill Ann-MarieA.M., MagnusM. Karlsteen MagnusM., HenrikH. Rödjegård HenrikH., Stopping a Roller Coaster Train, „Physics Education”, 47 (6), 2012, DOI: 10.1088/0031-9120/47/6/728 .
- ↑ ClaudeC. Mabillard ClaudeC., Brake, vehicle and roller coaster circuit [online], 2005 [dostęp 2016-12-09] .
- ↑ a b Coasters-101: Brakes, Blocks, and Sensors [online], Coaster101, 23 listopada 2011 [dostęp 2016-12-07] .
- ↑ Roller Coaster Glossary | Roller Coasters [online], ultimaterollercoaster.com [dostęp 2016-12-09] .
- ↑ Verne G.V.G. Kopytoff Verne G.V.G., Roller Coasters Take a Ride From Wild To Wired, „The New York Times”, 20 sierpnia 1998, ISSN 0362-4331 [dostęp 2016-12-07] .
- ↑ I Didn’t Know That: Roller Coaster Testing. [dostęp 2016-12-07].
- ↑ a b Roller Coaster Trains – CoasterForce, „CoasterForce” [dostęp 2016-12-10] (ang.).
- ↑ Coasters-101: Wheel Design [online], Coaster101, 24 października 2011 [dostęp 2016-12-07] .
- ↑ Roller Coaster Mechanics: Amusement Park Accident Lawyers, „Amusement Park Accident Attorneys” [dostęp 2016-12-07] (ang.).
- ↑ a b c Containment and Restraint | Saferparks [online], saferparks.org [dostęp 2016-12-10] [zarchiwizowane z adresu 2016-12-29] .
- ↑ Comfortable Restraints Make A Difference [online], Coaster Addict, 19 maja 2016 [dostęp 2019-06-24] [zarchiwizowane z adresu 2019-06-24] (ang.).
- ↑ Coastersandmore.de – Roller Coaster Magazine: SkyWheel and G-Force – X-Car fun by Maurer Söhne [online], coastersandmore.de [dostęp 2016-12-10] .
- ↑ ASTM F2291-23: Standard Practice for Amusement Ride Design - ANSI Blog [online], web.archive.org, 28 maja 2024 [dostęp 2024-05-28] [zarchiwizowane z adresu 2024-05-28] .
- ↑ ASTM International, ASTM F2291-23: Standard Practice for Amusement Ride Design, West Conshohocken, Stany Zjednoczone, 1 lipca 2023, s. 1–2 [dostęp 2024-05-29] (ang.).
- ↑ ASTM International, ASTM F2291-23: Standard Practice for Amusement Ride Design, West Conshohocken, Stany Zjednoczone, 1 lipca 2023, s. 11–13 [dostęp 2024-05-29] (ang.).
- ↑ a b Roller Coaster G-Forces [online], physicsclassroom.com [dostęp 2016-12-10] .
- ↑ Physiological Effects of Positive G Forces [online], historic.aerobatics.org.uk [dostęp 2016-12-10] .
- ↑ What is negative g-force? | How It Works Magazine [online] [dostęp 2016-12-10] .
- ↑ What is a Redout? (with pictures), „wiseGEEK” [dostęp 2016-12-10] .
- ↑ Air-time, „Parkmania.pl” [dostęp 2016-12-07] .
- ↑ Coasters101: Curves and Banking [online], Coaster101, 20 grudnia 2010 [dostęp 2016-12-10] .
- ↑ a b Physiological Effects of Acceleration | Saferparks [online], saferparks.org [dostęp 2016-12-09] [zarchiwizowane z adresu 2016-12-29] .
- ↑ Roller Coasters: Safe for the Heart?, „WebMD” [dostęp 2016-12-09] (ang.).
- ↑ With aneurysms, it is valuable to know the warning signs, „tribunedigital-chicagotribune” [dostęp 2016-12-09] .
- ↑ Wild Rides | Saferparks [online], saferparks.org [dostęp 2016-12-10] [zarchiwizowane z adresu 2016-12-29] .
- ↑ Safety Concerns of Riding a Roller Coaster While Pregnant, „American Pregnancy Association”, 1 maja 2012 [dostęp 2016-12-10] [zarchiwizowane z adresu 2016-12-01] .
- ↑ Roller Coasters | First Trimester | Pregnancy.org [online], 29 grudnia 2016 [dostęp 2017-09-01] [zarchiwizowane z adresu 2016-12-29] .
- ↑ a b Army amputee thrown from N.Y. roller coaster, dies – USATODAY.com, „USATODAY.COM” [dostęp 2016-12-11] .
- ↑ a b A.R.A.R. Pelletier A.R.A.R., J.J. Gilchrist J.J., Roller coaster related fatalities, United States, 1994–2004, „Injury Prevention”, 5, 2005, s. 309–312, DOI: 10.1136/ip.2005.008425, ISSN 1475-5785, PMID: 16203841, PMCID: PMC1730261 [dostęp 2016-12-11] (ang.).
- ↑ Amusement Park Attendance and Revenue History [online], iaapa.org [dostęp 2016-12-11] [zarchiwizowane z adresu 2016-11-15] .
- ↑ Respect the Forces | Saferparks [online], saferparks.org [dostęp 2016-12-10] [zarchiwizowane z adresu 2016-12-29] .
- ↑ Roller Coaster Accidents, „LoveToKnow” [dostęp 2016-12-10] .
- ↑ Roller Coasters Can Be Fun and Safe if Guidelines Are Followed [online] [dostęp 2016-12-10] .
- ↑ a b Cedar Point guest dies after entering restricted area, being struck by Raptor coaster [online], fox8.com, 13 sierpnia 2015 [dostęp 2016-12-10] [zarchiwizowane z adresu 2016-12-14] .
- ↑ Dangers Of Falling Objects In Roller Coasters, „The Legal Examiner” [dostęp 2016-12-10] (ang.).
- ↑ Omaha, NE Amusement Park Accident, July 1930 | GenDisasters ... Genealogy in Tragedy, Disasters, Fires, Floods [online], gendisasters.com [dostęp 2016-12-14] .
- ↑ Battersea Park big dipper disaster: The funfair tragedy the nation, „The Independent”, 6 czerwca 2015 [dostęp 2016-12-14] (ang.).
- ↑ Santa Clara, CA Roller Coaster Accident, Mar 1980 | GenDisasters ... Genealogy in Tragedy, Disasters, Fires, Floods [online], gendisasters.com [dostęp 2016-12-15] .
- ↑ Ap, THE REGION; Ride in Jersey Park Opens After Death, „The New York Times”, 18 sierpnia 1981, ISSN 0362-4331 [dostęp 2016-12-13] .
- ↑ It’s been 30 years since the Mindbender derailment, „CBC News” [dostęp 2016-12-13] [zarchiwizowane z adresu 2016-12-14] .
- ↑ Ap, Ride Victim Wasn’t Secured, „The New York Times”, 19 czerwca 1987, ISSN 0362-4331 [dostęp 2016-12-13] .
- ↑ a b RideAccidents.com -- Roller Coaster Fatalities (1972-1997) [online], rideaccidents.com [dostęp 2016-12-13] .
- ↑ Girl Killed In Fall From Roller Coaster, „Spokesman.com” [dostęp 2016-12-15] .
- ↑ HENRYH. CHU HENRYH., NICHOLASN. RICCARDI NICHOLASN., Roller Coaster Worker Dies at Magic Mountain, „Los Angeles Times”, 31 maja 1996, ISSN 0458-3035 [dostęp 2016-12-13] (ang.).
- ↑ Bizarre Coaster Accident Kills Hayward Man at Great America, „SFGate” [dostęp 2016-12-15] .
- ↑ Shockwave Coaster Accident Blamed On Rider Misconduct [online], ultimaterollercoaster.com [dostęp 2016-12-15] .
- ↑ BBC News | ENGLAND | Boy’s rollercoaster death 'accidental' [online], news.bbc.co.uk [dostęp 2016-12-14] .
- ↑ By PaulB.P. Stokes By PaulB.P., Student died on rollercoaster with faulty wiring, jury told, „Telegraph.co.uk” [dostęp 2016-12-14] .
- ↑ BBC NEWS | UK | England | Lancashire | Theme park fined over ride death [online], news.bbc.co.uk [dostęp 2016-12-14] .
- ↑ RideAccidents.com -- 2001 Accident Reports and News [online], rideaccidents.com [dostęp 2016-12-14] .
- ↑ BBC NEWS | UK | Wales | Girl dies in 100ft rollercoaster fall [online], news.bbc.co.uk [dostęp 2016-12-14] .
- ↑ RideAccidents.com -- 2004 Accident Reports and News [online], rideaccidents.com [dostęp 2016-12-13] .
- ↑ The AssociatedT.A. Press The AssociatedT.A., National Briefing | New England: Massachusetts: Coaster Death Report, „The New York Times”, 8 maja 2004, ISSN 0362-4331 [dostęp 2016-12-13] .
- ↑ Top Thrill Dragster Accident Closes Attraction [online], Theme Park Insider [dostęp 2022-03-30] .
- ↑ WTOL-TV Toledo, OH: Riders Injured on Top Thrill Dragster [online], web.archive.org, 25 grudnia 2007 [dostęp 2022-03-30] [zarchiwizowane z adresu 2007-12-25] .
- ↑ RiazatR. Butt RiazatR., Alton Towers rollercoaster crash, „The Guardian”, 20 lipca 2006, ISSN 0261-3077 [dostęp 2016-12-14] (ang.).
- ↑ RideAccidents.com -- 2007 Accident Reports and News [online], rideaccidents.com [dostęp 2016-12-14] .
- ↑ Fujin Raijin II – Expoland (Suita, Osaka, Japan) [online], rcdb.com [dostęp 2016-12-14] .
- ↑ ColinC. Rutherford ColinC., Loudoun Castle worker plunged to death after operating rollercoaster for first time, „dailyrecord”, 8 października 2009 [dostęp 2016-12-14] .
- ↑ RideAccidents.com -- 2007 Accident Reports and News [online], rideaccidents.com [dostęp 2016-12-14] .
- ↑ Teen Decapitated In Six Flags Accident [online] [dostęp 2016-12-13] .
- ↑ RideAccidents.com -- 2008 Accident Reports and News [online], rideaccidents.com [dostęp 2016-12-14] .
- ↑ Accident laboral mortal a Port Aventura, „directe!cat” [dostęp 2016-12-14] [zarchiwizowane z adresu 2016-12-29] .
- ↑ Firehawk Reopens At Kings Island After Rider Dies – Cincinnati News Story – WLWT Cincinnati [online], 10 marca 2012 [dostęp 2016-12-15] [zarchiwizowane z adresu 2012-03-10] .
- ↑ L'Observateur deL.'O. Beauvais L'Observateur deL.'O., Oise : accident mortel au Parc Saint Paul | L'Observateur de Beauvais [online] [dostęp 2020-07-06] (fr.).
- ↑ RideAccidents.com -- 2010 Accident Reports and News [online], rideaccidents.com [dostęp 2016-12-14] .
- ↑ Mann starb in der Phantasialand-Achterbahn: Video zeigt: So rast die „Schwarze Mamba“, „BILD.de” [dostęp 2016-12-14] .
- ↑ Ride of Steel Reopens, Darien Lake Officials Answer Questions About Tragedy | WKBW News 7: News, Sports, Weather | Buffalo, NY | Top Stories [online], 26 stycznia 2012 [dostęp 2016-12-13] [zarchiwizowane z adresu 2012-01-26] .
- ↑ Tragique accident dans un parc d’attraction [online] [dostęp 2016-12-14] .
- ↑ Update on woman’s death after Kings Dominion rollercoaster ride [online], WTVR.com, 27 lipca 2012 [dostęp 2016-12-15] .
- ↑ Pictured: The mother who plunged to her death from a Texas roller coaster in front of her horrified son, „Mail Online” [dostęp 2016-12-14] .
- ↑ Ediciones ElE.E. País Ediciones ElE.E., What caused teenage tourist to fall to his death at Benidorm amusement park?, „EL PAÍS”, 9 lipca 2014 [dostęp 2016-12-14] (ang.).
- ↑ Tragiczny wypadek w Energylandii! Wagonik kolejki ciężko ranił mężczyznę – Zator24.pl, „Zator24.pl”, 27 maja 2015 [dostęp 2018-06-12] (pol.).
- ↑ Two workers quizzed over 'human error ' in Alton Towers horror, „Mail Online” [dostęp 2016-12-14] .
- ↑ Roller coaster accident leaves 2 injured at Great America, „ABC7 San Francisco”, 13 czerwca 2015 [dostęp 2016-12-15] (ang.).
- ↑ Cedar Point’s Raptor roller coaster will reopen today, after deadly accident Thursday, „cleveland.com” [dostęp 2016-12-15] .
- ↑ Toddler narrowly avoids injury in M&D’s Tsunami crash, „BBC News”, 28 czerwca 2016 [dostęp 2016-12-14] (ang.).
- ↑ Launch cable detaches on Cedar Point’s Top Thrill Dragster, ride closed Monday [online], Fox 8 Cleveland WJW, 8 sierpnia 2016 [dostęp 2022-03-30] (ang.).
- ↑ Medewerker Phantasialand overleden bij ongeluk met achtbaan [online], Looopings, 14 marca 2017 [dostęp 2024-03-26] (niderl.).
- ↑ 26 hurt as rollercoaster cars crash at Spanish park [online], 16 lipca 2017 [dostęp 2017-07-16] (ang.).
- ↑ KoenK. Berghuis KoenK., Fairground worker killed in freak accident after being hit by roller coaster, „mirror”, 9 sierpnia 2017 [dostęp 2018-01-06] .
- ↑ Roller coaster on test run leaves one dead, one injured at amusement park in Beppu, „The Japan Times Online”, 13 sierpnia 2017, ISSN 0447-5763 [dostęp 2018-01-06] (ang.).
- ↑ a b OlgaO. Krzyżyk OlgaO., Legendia: Wypadek na kolejce górskiej, „chorzow.naszemiasto.pl”, 21 sierpnia 2017 [dostęp 2017-09-01] .
- ↑ Six injured on rides at Basel’s autumn fair [online], 30 października 2017 [dostęp 2018-01-06] (ang.).
- ↑ BrandonB. Koziol BrandonB., Cedar Point's new 'Steel Vengeance' roller coaster open again [online], wfmj.com [dostęp 2019-06-27] (ang.).
- ↑ WSAZW. WTAP WSAZW., UPDATE: Amusement park worker injured on ride at Camden Park released from hospital [online] [dostęp 2018-06-14] (ang.).
- ↑ Kurdistan24, Three killed, two injured on amusement park ride in Erbil, „Kurdistan24” [dostęp 2018-06-14] (ang.).
- ↑ JamielJ. Lynch JamielJ., Holley Roberts and JoeH.R.J. Sutton Holley Roberts and JoeH.R.J., CNN, Florida agency probing roller coaster derailment in Daytona Beach, „CNN” [dostęp 2018-06-15] .
- ↑ MartynaM. Kośka MartynaM. (oprac.), Wypadek w parku rozrywki Energylandia. Zginął serwisant, „finanse.wp.pl”, 16 sierpnia 2018 [dostęp 2018-08-16] (pol.).
- ↑ Wypadek w parku rozrywki w Zatorze. „Słyszeliśmy huk i nagle kolejka stanęła” – Polska w Kontakt 24, „Kontakt 24” [dostęp 2018-08-16] .
- ↑ AlisaA. Pflug AlisaA., Der Tod lauerte in der Kurve: Polizei ermittelt gegen Betreiber der Dom-Achterbahn [online], MOPO.de, 8 listopada 2018 [dostęp 2019-04-26] (niem.).
- ↑ LAS VEGAS: El Loco Roller Coaster Accident Injured Woman Who Fell From Ride At The Circus Circus Hotel-Casino Adventuredome Theme Park [online], West Coast Trial Lawyers, 28 marca 2019 [dostęp 2019-04-05] (ang.).
- ↑ Woman who fell from Las Vegas roller coaster is ‘double amputee’ [online], Las Vegas Review-Journal, 4 kwietnia 2019 [dostęp 2019-04-05] (ang.).
- ↑ AbigailA. O’Leary AbigailA., Boy, 6, who fell from rollercoaster at North Yorkshire park was 'conscious' [online], Mirror, 30 maja 2019 [dostęp 2019-05-30] .
- ↑ Cedar Point's Valravn temporarily closed after trains bump [online], WEWS, 27 czerwca 2019 [dostęp 2019-06-27] (ang.).
- ↑ Wypadek w wesołym miasteczku w Chorzowie. Są poszkodowani [online], rmf24.pl [dostęp 2019-06-28] (pol.).
- ↑ DaveD. Basner DaveD., Children’s Roller Coaster Derails Injuring 3 [online], iheart.com, 7 sierpnia 2019 [dostęp 2019-08-09] .
- ↑ ForbesF. Staff ForbesF., Deja 2 muertos y 2 heridos accidente de juego mecánico en La Feria de Chapultepec • Forbes México [online], Forbes México, 28 września 2019 [dostęp 2019-09-28] (hiszp.).
- ↑ B.N.O.B.N.O. News B.N.O.B.N.O., Roller coaster derails at amusement park in Mexico City, killing 2 [online], BNO News, 28 września 2019 [dostęp 2019-09-28] (ang.).
- ↑ JemmaJ. Carr JemmaJ., Woman, 32, dies after falling from Formula 1 rollercoaster in France [online], Mail Online, 4 lipca 2020 [dostęp 2020-07-06] .
- ↑ ‘Our deepest sympathy’: Woman who died after riding roller coaster was employee at UH [online], Fox 8 Cleveland WJW, 8 czerwca 2021 [dostęp 2021-06-24] (ang.).
- ↑ ChristinaCh. Elias ChristinaCh., Ohio woman found unconscious after Holiday World ride died from internal bleeding: Coroner [online], The Indianapolis Star [dostęp 2021-07-14] (ang.).
- ↑ Update: Top Thrill Dragster to remain closed in 2022 [online], sanduskyregister.com [dostęp 2022-03-30] (ang.).
- ↑ Tragödie im Prater – Frau nach Achterbahn-Unfall tot [online], Heute.at, 29 marca 2022 [dostęp 2022-03-29] (niem.).
- ↑ MichaelM. Lauritsen MichaelM., 14-årig pige død i Tivoli Friheden [online], TV2 ØSTJYLLAND [dostęp 2022-07-14] (duń.).
- ↑ Nach tödlichem Unglück: Freizeitpark baut Achterbahn ab [online], MSN [dostęp 2023-01-10] (niem.).
- ↑ Unfall im Wild- und Freizeitpark Klotten: Frau stirbt nach Sturz aus fahrender Achterbahn, „Der Spiegel”, 6 sierpnia 2022, ISSN 2195-1349 [dostęp 2022-08-07] (niem.).
- ↑ 34 bezoekers gewond bij ongeluk met achtbaan in Legoland Deutschland [online], Looopings, 11 sierpnia 2022 [dostęp 2022-08-11] (niderl.).
- ↑ Rider describes bump on Six Flags Great Adventure roller coaster that left 14 injured [online], 6abc Philadelphia, 26 sierpnia 2022 [dostęp 2022-08-27] (ang.).
- ↑ Pembrokeshire: Oakwood closed after accident on ride, „BBC News”, 23 października 2022 [dostęp 2022-10-25] (ang.).
- ↑ MarieM. Mannes MarieM., MarieM. Mannes MarieM., One killed, nine injured in roller coaster crash in Sweden, „Reuters”, 25 czerwca 2023 [dostęp 2023-06-25] (ang.).
- ↑ 马清, Eight injured in Roller coaster collision at Happy Valley Shenzhen theme park [online], www.chinadaily.com.cn [dostęp 2024-03-26] .
- ↑ Mitarbeiter im "Phantasialand" tödlich verunglückt [online], www1.wdr.de, 25 marca 2024 [dostęp 2024-03-26] (niem.).
- ↑ Police: 38-year-old man critically injured after being hit by Banshee at Kings Island [online], WCPO 9 Cincinnati, 20 czerwca 2024 [dostęp 2024-06-22] (ang.).
- ↑ KatieK. Wiseman KatieK., Aaron Valdez and QuinlanA.V.Q. Bentley Aaron Valdez and QuinlanA.V.Q., Man in critical condition after roller coaster incident was looking for his keys, officials say [online], The Indianapolis Star [dostęp 2024-06-22] (ang.).
- ↑ Materials Used in Roller Coasters [online], AZoM.com, 24 kwietnia 2015 [dostęp 2016-12-07] .
- ↑ What is a Shuttle Roller Coaster? – The Coaster Critic [online], thecoastercritic.com [dostęp 2016-12-07] [zarchiwizowane z adresu 2016-12-29] .
- ↑ The Top Ten Tallest Roller Coasters in the World, „TheRichest” [dostęp 2016-12-06] .
- ↑ Hyper coaster, „Parkmania.pl” [dostęp 2016-12-07] .
- ↑ Strata coaster, „Parkmania.pl” [dostęp 2016-12-07] .
- ↑ Giga coaster, „Parkmania.pl” [dostęp 2016-12-07] .
- ↑ Stand-up Coaster | Bolliger & Mabillard [online], bolliger-mabillard.com [dostęp 2016-12-07] .
- ↑ What is a Stand-Up Roller Coaster? – The Coaster Critic [online], thecoastercritic.com [dostęp 2016-12-07] [zarchiwizowane z adresu 2016-03-04] .
- ↑ What is a Flying Coaster? – The Coaster Critic [online], thecoastercritic.com [dostęp 2016-12-07] [zarchiwizowane z adresu 2016-12-29] .
- ↑ Inverted roller coaster, „Parkmania.pl” [dostęp 2016-12-07] .
- ↑ Wing roller coaster, „Parkmania.pl” [dostęp 2016-12-07] .
- ↑ Wing Coaster | Bolliger & Mabillard [online], bolliger-mabillard.com [dostęp 2016-12-07] .
- ↑ Coasters-101: How does a 4D coaster work? [online], Coaster101, 23 kwietnia 2012 [dostęp 2016-12-07] .
- ↑ 4th Dimension roller coaster, „Parkmania.pl” [dostęp 2016-12-07] .
- ↑ Spinning roller coaster, „Parkmania.pl” [dostęp 2016-12-07] .
- ↑ What is a Dive Coaster? – The Coaster Critic [online], thecoastercritic.com [dostęp 2016-12-07] [zarchiwizowane z adresu 2016-12-29] .
- ↑ Dive Coaster | Bolliger & Mabillard [online], bolliger-mabillard.com [dostęp 2016-12-07] .
- ↑ Floorless roller coaster, „Parkmania.pl” [dostęp 2016-12-07] .
- ↑ What is a Floorless Coaster? – The Coaster Critic [online], thecoastercritic.com [dostęp 2016-12-07] [zarchiwizowane z adresu 2016-12-29] .
- ↑ Indoor roller coaster, „Parkmania.pl” [dostęp 2016-12-07] .
- ↑ What is a Wild Mouse Roller Coaster? – The Coaster Critic [online], thecoastercritic.com [dostęp 2016-12-07] [zarchiwizowane z adresu 2016-12-29] .
- ↑ Side Friction Coaster [online], coastergallery.com [dostęp 2016-12-12] .
- ↑ What is a Bobsled Roller Coaster? – The Coaster Critic [online], thecoastercritic.com [dostęp 2016-12-07] [zarchiwizowane z adresu 2016-12-29] .
- ↑ What is a Water Roller Coaster? – The Coaster Critic [online], thecoastercritic.com [dostęp 2016-12-07] [zarchiwizowane z adresu 2016-05-09] .
- ↑ What Is a Water Coaster? [online] [dostęp 2016-12-09] .
- ↑ a b CoasterSpeak: Say What?, „About.com Travel” [dostęp 2016-12-07] .
- ↑ a b c d e Achterbahn Lexikon, „Airtimers.com” [dostęp 2016-12-07] (niem.).
- ↑ Roller coaster inversions – CoasterForce, „CoasterForce” [dostęp 2016-12-07] (ang.).
- ↑ Loop Shapes in Roller Coasters [online], physics.gu.se [dostęp 2016-12-12] .
- ↑ Tematyzacja, „Parkmania.pl” [dostęp 2016-12-10] .
- ↑ CoasterForce Glossary – H, „CoasterForce” [dostęp 2016-12-09] (ang.).
- ↑ BradyB. MacDonald BradyB., X-Flight wing coaster premieres at Six Flags Great America in May, „Los Angeles Times”, 11 kwietnia 2012, ISSN 0458-3035 [dostęp 2016-12-09] (ang.).
- ↑ CEC: Coaster Terms [online], cec.chebucto.org [dostęp 2016-12-09] .
- ↑ CoasterForce Glossary – D, „CoasterForce” [dostęp 2016-12-09] (ang.).
- ↑ What is a Terrain Roller Coaster? – The Coaster Critic [online], thecoastercritic.com [dostęp 2016-12-14] [zarchiwizowane z adresu 2015-12-08] .
- ↑ Theme Park Tech: Musical Roller Coasters [online], Theme Park Insider [dostęp 2016-12-09] .
- ↑ BenB. Popper BenB., Adding virtual reality to a roller coaster sounds dumb, but works amazingly well [online], The Verge, 15 czerwca 2016 [dostęp 2016-12-09] .
- ↑ a b Tip of the Tips – Ostdeutsche Austellung 1911 (Poznań, Wielkopolskie, Poland) [online], rcdb.com [dostęp 2016-12-08] .
- ↑ Poliart – Pocztówka [online], pocztowki.antykwariat.biz [dostęp 2016-12-08] .
- ↑ Herder-Institut: Bildkatalog [online], herder-institut.de [dostęp 2016-12-08] .
- ↑ Historia: PeWuKa [online], 10 października 2017 [dostęp 2018-07-13] [zarchiwizowane z adresu 2017-10-10] .
- ↑ Powszechna Wystawa Krajowa w Poznaniu [1929] – Portal Lunapark [online], portallunapark.pl [dostęp 2016-12-12] .
- ↑ a b Kolejka Górska – Powszechna Wystawa Krajowa (Poznań, Wielkopolskie, Poland) [online], rcdb.com [dostęp 2016-12-28] .
- ↑ Park Praski – 151 lat historii – Histmag.org [online] [dostęp 2016-12-12] .
- ↑ Warszawa. Lunapark „Sto Pociech”. Zbiory NAC on-line [online], audiovis.nac.gov.pl [dostęp 2016-12-12] .
- ↑ Sto pociech dla dzieci | Repozytorium Cyfrowe Filmoteki Narodowej [online], repozytorium.fn.org.pl [dostęp 2016-12-12] .
- ↑ a b Kolejka Górska – Lunapark Sto Pociech (Warsaw, Mazowieckie, Poland) [online], rcdb.com [dostęp 2016-12-28] .
- ↑ a b Przeciążenie 3G i dwa razy do góry nogami od dziś w Wesołym Miasteczku [online], 20 grudnia 2016 [dostęp 2018-07-13] [zarchiwizowane z adresu 2016-12-20] .
- ↑ EnergyLandia w Zatorze – 14 lipca wielkie otwarcie Parku Rozrywki [online], mamnewsa.pl [dostęp 2016-12-10] .
- ↑ a b Viking Roller Coaster – Energylandia (Zator, Malopolskie, Poland) [online], rcdb.com [dostęp 2016-12-05] .
- ↑ Energylandia nie zwalnia tempa. Dragon już jeździ. | PARKMAG – Portal parków rozrywki [online], parkmag.pl [dostęp 2016-12-10] [zarchiwizowane z adresu 2016-12-14] .
- ↑ a b Roller Coaster Mayan – Energylandia (Zator, Malopolskie, Poland) [online], rcdb.com [dostęp 2016-12-05] .
- ↑ a b Rollercoaster Formula 1 – Energylandia (Zator, Malopolskie, Poland) [online], rcdb.com [dostęp 2016-12-05] .
- ↑ a b Formuła 1 w EnergyLandii już działa! [WYPOWIEDŹ EKSPERTA] | PARKMAG – Portal parków rozrywki [online], parkmag.pl [dostęp 2016-12-10] [zarchiwizowane z adresu 2016-12-14] .
- ↑ Kilkanaście nowych atrakcji i rekordowy water coaster w EnergyLandii! | PARKMAG – Portal parków rozrywki [online], parkmag.pl [dostęp 2016-10-11] [zarchiwizowane z adresu 2016-10-26] .
- ↑ Aus 80 Metern in die Tiefe: EnergyLandia baut Mega-Coaster von Intamin für 2018 [online], Parkerlebnis – Freizeitpark-Magazin [dostęp 2016-12-06] .
- ↑ a b Hyperion – Energylandia (Zator, Malopolskie, Poland) [online], rcdb.com [dostęp 2017-10-15] (ang.).
- ↑ a b Poznajcie kolejne plany EnergyLandii! | PARKMAG – Portal parków rozrywki [online], parkmag.pl [dostęp 2017-10-29] [zarchiwizowane z adresu 2017-10-30] .
- ↑ a b c Boomerang – Energylandia (Zator, Malopolskie, Poland) [online], rcdb.com [dostęp 2016-12-05] .
- ↑ a b Happy Loops – Energylandia (Zator, Malopolskie, Poland) [online], rcdb.com [dostęp 2017-03-24] (ang.).
- ↑ a b Rabkoland urośnie na wiosnę! Będą nowe karuzele, rollercoaster i Dolina Trzmiela! | PARKMAG – Portal parków rozrywki [online], parkmag.pl [dostęp 2017-02-25] [zarchiwizowane z adresu 2017-03-02] .
- ↑ Vikingcoaster – Rabkoland (Rabka, Malopolskie, Poland) [online], rcdb.com [dostęp 2017-02-26] (ang.).
- ↑ AgnieszkaA. Baron AgnieszkaA., Rollercoaster Lech w Legendii już działa [VIDEO, FOTO] [online], silesion.pl [dostęp 2017-07-01] .
- ↑ Energylandia bouwt Mega Coaster in 2018: Hyperion – Pretparken.be [online], pretparken.be [dostęp 2017-10-28] [zarchiwizowane z adresu 2017-10-28] .
- ↑ Inwestycje EnergyLandii zaskakują! – Testing Attractions [online], testingattractions.pl [dostęp 2018-04-06] [zarchiwizowane z adresu 2018-04-07] (pol.).
- ↑ Budują drewniany rollercoaster w Majaland Kownaty! | PARKMAG – Portal parków rozrywki [online], parkmag.pl [dostęp 2018-02-26] [zarchiwizowane z adresu 2018-02-26] .
- ↑ a b c Wilkołak - Majaland Kownaty (Torzym, Lubuskie, Poland) [online], rcdb.com [dostęp 2019-05-06] .
- ↑ a b “Houten achtbaan Majaland Kownaty wordt kopie van Heidi The Ride” – Nieuws | Plopsa Fans, „Plopsa Fans”, 27 lutego 2018 [dostęp 2018-03-02] (niderl.).
- ↑ a b Scary Toys Factory – Legendia (Chorzów, Śląskie, Poland) [online], rcdb.com [dostęp 2018-07-14] (ang.).
- ↑ Rocky Mountain Construction (RMC) IAAPA 2018 Interview With Alan Schilke - Design Engineer!. Midway Mayhem 2018-11-25. [dostęp 2018-11-26].
- ↑ a b EnergyLandia: Wiemy jak zagospodarują ponad 150 hektarów! Cz.1 | PARKMAG – Portal parków rozrywki [online], parkmag.pl [dostęp 2018-10-27] [zarchiwizowane z adresu 2018-10-28] (pol.).
- ↑ a b Energylandia to Grow!, „First Drop” (104), European Coaster Club, 2019, s. 50 [dostęp 2019-01-25] .
- ↑ a b Diabelska Pętla – Śląskie Wesołe Miasteczko (Chorzów, Śląskie, Poland) [online], rcdb.com [dostęp 2016-12-05] .
- ↑ a b Draken - Energylandia (Zator, Małopolskie, Poland) [online], rcdb.com [dostęp 2019-07-21] .
- ↑ a b Frida - Energylandia (Zator, Małopolskie, Poland) [online], rcdb.com [dostęp 2019-07-21] .
- ↑ Energylandia terá nova° montanha-russa da Vekoma em 2020 [online] [dostęp 2019-10-04] [zarchiwizowane z adresu 2019-09-21] (port. braz.).
- ↑ Energylandia otwarta również zimą! Do tego całkiem nowa strefa i nowy rollercoaster [online], mamnewsa.pl [dostęp 2019-10-26] .
- ↑ Mandoria (Rzgów, Łódzkie, Poland) [online], rcdb.com [dostęp 2021-07-14] .
- ↑ a b Merkant - Mandoria (Rzgów, Łódzkie, Poland) [online], rcdb.com [dostęp 2021-03-29] .
- ↑ a b Mroczny Dwór - Mandoria (Rzgów, Łódzkie, Poland) [online], rcdb.com [dostęp 2021-06-17] .
- ↑ Pools pretpark Energylandia opent sensationele double-launch coaster [online], Looopings, 14 lipca 2021 [dostęp 2021-07-14] (niderl.).
- ↑ a b Carrara - Mandoria (Rzgów, Łódzkie, Poland) [online], rcdb.com [dostęp 2022-05-04] .
- ↑ a b Choco Chip Creek - Energylandia (Zator, Małopolskie, Poland) [online], rcdb.com [dostęp 2024-04-27] .
- ↑ a b Honey Harbour - Energylandia (Zator, Małopolskie, Poland) [online], rcdb.com [dostęp 2024-04-27] .
- ↑ Grupa Hosso wybuduje z Metropolis kompleks rozrywkowo-usługowy na 40 ha w Brojcach k. Gryfic [online], prem.pl [dostęp 2023-05-13] .
- ↑ Aquila - Mandoria (Rzgów, Łódzkie, Poland) [online], rcdb.com [dostęp 2024-02-21] .
- ↑ Frutti Loop – Energylandia (Zator, Malopolskie, Poland) [online], rcdb.com [dostęp 2019-03-24] .
- ↑ Mars Roller Coaster – Energylandia (Zator, Malopolskie, Poland) [online], rcdb.com [dostęp 2016-12-05] .
- ↑ Circus Coaster – Energylandia (Zator, Malopolskie, Poland) [online], rcdb.com [dostęp 2017-03-24] (ang.).
- ↑ Interlink, RC76 Spinning Coaster - Technical Data [online], web.archive.org, 10 marca 2020 [dostęp 2020-03-10] [zarchiwizowane z adresu 2020-03-10] .
- ↑ Energuś Roller Coaster – Energylandia (Zator, Malopolskie, Poland) [online], rcdb.com [dostęp 2016-12-05] .
- ↑ Dragon Roller Coaster – Energylandia (Zator, Malopolskie, Poland) [online], rcdb.com [dostęp 2016-12-05] .
- ↑ a b Rollercoaster Mayan – ENERGYLANDIA – Rodzinny Park Rozrywki w Zatorze [online], energylandia.pl [dostęp 2016-12-10] .
- ↑ Speed | Intamin | Rollercoaster Supplier & Amusement Ride Manufacturer, „Intamin” [dostęp 2018-09-21] (ang.).
- ↑ unknown - Energylandia (Zator, Małopolskie, Poland) [online], rcdb.com [dostęp 2019-05-30] .
- ↑ unknown - Energylandia (Zator, Małopolskie, Poland) [online], rcdb.com [dostęp 2020-03-10] .
- ↑ Przetargi – ENERGYLANDIA – Rodzinny Park Rozrywki w Zatorze [online], 14 grudnia 2017 [dostęp 2018-04-03] [zarchiwizowane z adresu 2017-12-14] .
- ↑ unknown - Hossoland (Brojce, Zachodniopomorskie, Poland) [online], rcdb.com [dostęp 2024-06-01] .
- ↑ Aquila - Mandoria (Rzgów, Łódzkie, Poland) [online], rcdb.com [dostęp 2023-11-23] .
- ↑ unknown - Mandoria (Rzgów, Łódzkie, Poland) [online], RollerCoater DataBase [dostęp 2024-08-12] (ang.).
- ↑ Lech Coaster – Śląskie Wesołe Miasteczko (Chorzów, Śląskie, Poland) [online], rcdb.com [dostęp 2016-12-05] .
- ↑ unknown – Majaland Kownaty (Torzym, Lubuskie, Poland) [online], rcdb.com [dostęp 2017-08-27] (ang.).
- ↑ unknown - Majaland Warschau (Warsaw, Mazowieckie, Poland) [online], rcdb.com [dostęp 2021-01-13] .
- ↑ unknown - Majaland Gliwice (Gliwice, Śląskie, Poland) [online], rcdb.com [dostęp 2024-06-16] .
- ↑ unknown - Majaland Gdańsk (Gdańsk, Pomorskie, Poland) [online], rcdb.com [dostęp 2022-12-23] .
- ↑ Wiking Coaster - Rabkoland (Rabka, Małopolskie, Poland) [online], rcdb.com [dostęp 2024-06-01] .
- ↑ Mały Wiking - Rabkoland (Rabka, Małopolskie, Poland) [online], rcdb.com [dostęp 2024-06-01] .
- ↑ Jet Star 3 – Lunapark Robland (West Pomeranian, Poland) [online], rcdb.com [dostęp 2016-12-05] .
- ↑ Tajfun – Lunapark Sowiński (Władysławowo, Pomorskie, Poland) [online], rcdb.com [dostęp 2016-12-05] .
- ↑ Tajfun – Lunapark Sowiński, „Parkmania.pl” [dostęp 2016-12-05] .
- ↑ Lunapark Sowiński - Oferta. Lunapark Sowiński. [dostęp 2019-10-28]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-10-28)]. (pol.).
- ↑ Kolejka Gorska – JuraPark Bałtów (Bałtów, Świętokrzyskie, Poland) [online], rcdb.com [dostęp 2016-12-05] .
- ↑ Family Coaster – Jurapark Krasiejów (Krasiejów, Opolskie, Poland) [online], rcdb.com [dostęp 2016-12-05] .
- ↑ Family Coaster – JuraPark Solec (Solec Kujawski, Kujawsko-Pomorskie, Poland) [online], rcdb.com [dostęp 2016-12-05] .
- ↑ Family Coaster – Twinpigs (Żory, Śląskie, Poland) [online], rcdb.com [dostęp 2016-12-05] .
- ↑ Dragon – Jura Centrum (Katowice, Śląskie, Poland) [online], rcdb.com [dostęp 2016-12-05] .
- ↑ Dragon - Pomerania Fun Park (Gmina Dygowo, Zachodniopomorskie, Poland) [online], rcdb.com [dostęp 2021-01-14] .
- ↑ Dinocoaster – Zatorland (Zator, Malopolskie, Poland) [online], rcdb.com [dostęp 2016-12-05] .
- ↑ RobalCoaster - Zatorland (Zator, Małopolskie, Poland) [online], rcdb.com [dostęp 2023-05-13] .
- ↑ Roller Coaster - Rozrywki Zaginiony Swiat (Bydgoszcz, Kujawsko-Pomorskie, Poland) [online], rcdb.com [dostęp 2021-01-14] .
- ↑ Roller Coaster F1 – Wesole Miasteczko Family Park (Mielno, Zachodniopomorskie, Poland) [online], rcdb.com [dostęp 2019-09-29] .
- ↑ Dino Park - Jurajski Park Dinozaurów (Wasilków, Podlaskie, Poland) [online], rcdb.com [dostęp 2019-06-08] .
- ↑ Kolejka Dragon - Farma Iluzji (Trojanów, Mazowieckie, Poland) [online], rcdb.com [dostęp 2023-05-13] .
- ↑ Speedy Gonzales - Wesołe Miasteczko Sielpia Wielka (Sielpia Wielka, Świętokrzyskie, Poland) [online], rcdb.com [dostęp 2024-06-01] .
- ↑ Egypt Spinning Coaster - Inwald Park (Andrychyw, Małopolskie, Poland) [online], rcdb.com [dostęp 2021-01-13] .
- ↑ Dragon Coaster - Park Ewolucji (Sławutówko, Pomorskie, Poland) [online], rcdb.com [dostęp 2023-05-14] .
- ↑ Dragon Coaster - Julinek Park (Leszno, Wielkopolskie, Poland) [online], rcdb.com [dostęp 2024-06-01] .
- ↑ Spinning Coaster - Canpol Wonderland (Człuchów, Pomorskie, Poland) [online], rcdb.com [dostęp 2024-06-01] .
- ↑ Gold Mine - Lunapark Krynica (Krynica Morska, Pomorskie, Poland) [online], rcdb.com [dostęp 2024-06-01] .
- ↑ Family Coaster - Sea Park Sarbsk (Sarbsk, Pomorskie, Poland) [online], rcdb.com [dostęp 2024-06-01] .
- ↑ Blizzard – Śląskie Wesołe Miasteczko (Chorzów, Śląskie, Poland) [online], rcdb.com [dostęp 2016-12-05] .
- ↑ Funny Mouse – Śląskie Wesołe Miasteczko (Chorzów, Śląskie, Poland) [online], rcdb.com [dostęp 2016-12-05] .
- ↑ Dream Hunters Society – Legendia (Chorzów, Śląskie, Poland) [online], rcdb.com [dostęp 2018-07-14] (ang.).
- ↑ Alpine Roadway – Rabkoland (Rabka, Malopolskie, Poland) [online], rcdb.com [dostęp 2016-12-05] .
- ↑ Speedy Gonzales – Rabkoland (Rabka, Malopolskie, Poland) [online], rcdb.com [dostęp 2016-12-05] .
- ↑ Thunderbolt – Rabkoland (Rabka, Malopolskie, Poland) [online], rcdb.com [dostęp 2016-12-05] .
- ↑ Kolejka Dragon – Rodzinny Park Atrakcji (Rybnik, Śląskie, Poland) [online], rcdb.com [dostęp 2016-12-05] .
- ↑ Roller Coaster – Park Miniatur Swiat Marzen (Andrychyw, Malopolskie, Poland) [online], rcdb.com [dostęp 2016-12-05] .
- ↑ Jet Star – Lunapark (Lódz, Lódzkie, Poland) [online], rcdb.com [dostęp 2016-12-05] .
- ↑ Roller Coaster F1 – Wesole Miasteczko Family Park (Mielno, Zachodniopomorskie, Poland) [online], rcdb.com [dostęp 2019-09-29] .
- ↑ Bloody Dragon - Wesole Miasteczko Family Park (Mielno, Zachodniopomorskie, Poland) [online], rcdb.com [dostęp 2019-09-29] .
- ↑ unknown - Twinpigs (Żory, Śląskie, Poland) [online], rcdb.com [dostęp 2024-05-05] .
- ↑ Roller Coaster Universal – Park Rozrywki i Miniatur Sabat Krajno (Kielce, Świętokrzyskie, Poland) [online], rcdb.com [dostęp 2017-03-10] (ang.).
- ↑ a b Record Holders – World – Height [online], rcdb.com [dostęp 2024-05-31] .
- ↑ Record Holders – Europe – Height [online], rcdb.com [dostęp 2016-12-14] .
- ↑ a b Record Holders – Poland – Height [online], rcdb.com [dostęp 2016-12-14] .
- ↑ a b Record Holders – World – Speed [online], rcdb.com [dostęp 2024-05-31] .
- ↑ Record Holders – Europe – Speed [online], rcdb.com [dostęp 2016-12-14] .
- ↑ Record Holders – Poland – Speed [online], rcdb.com [dostęp 2016-12-14] .
- ↑ a b Record Holders – World – Length [online], rcdb.com [dostęp 2024-05-31] .
- ↑ Record Holders – Europe – Length [online], rcdb.com [dostęp 2023-03-20] .
- ↑ Record Holders – Poland – Length [online], rcdb.com [dostęp 2016-12-14] .
- ↑ a b Record Holders – World – Drop [online], rcdb.com [dostęp 2024-05-31] .
- ↑ Record Holders – Europe – Drop [online], rcdb.com [dostęp 2016-12-14] .
- ↑ a b Record Holders - Angle [online], rcdb.com [dostęp 2024-05-31] .
- ↑ Roller Coasters – Europe – Sort by: angle [online], rcdb.com [dostęp 2016-12-14] [zarchiwizowane z adresu 2016-12-29] .
- ↑ Vekoma – Stefan Holtman Interview at IAAPA Expo 2016. CoasterForce 2016-12-15. [dostęp 2018-06-14].
- ↑ Annual General Meeting - Tatry Mountain Resorts, Tatry Mountain Resorts, 28 kwietnia 2016, s. 46 [dostęp 2019-11-06] (ang.).
- ↑ a b Record Holders – Inversions [online], rcdb.com [dostęp 2022-09-06] .
- ↑ Record Holders – Poland – Inversions [online], rcdb.com [dostęp 2016-12-14] .
- ↑ Tower of Terror – Gold Reef City (Johannesburg, Gauteng, South Africa) [online], rcdb.com [dostęp 2016-12-06] .
- ↑ Olympia Looping – Wiener Prater (Vienna, Vienna, Austria) [online], rcdb.com [dostęp 2016-12-06] .
- ↑ Maxx Force - Six Flags Great America (Gurnee, Illinois, United States) [online], rcdb.com [dostęp 2022-09-06] .
- ↑ Thorpe Park [online], Tourist Information UK [dostęp 2016-12-10] [zarchiwizowane z adresu 2016-12-28] .
- ↑ Stealth – Thorpe Park (Chertsey, Surrey, England, UK) [online], rcdb.com [dostęp 2016-12-10] .
- ↑ Six Flags Magic Mountain (Valencia, California, United States) [online], rcdb.com [dostęp 2022-07-14] .
- ↑ a b Energylandia (Zator, Małopolskie, Poland) [online], rcdb.com [dostęp 2019-07-28] .
- ↑ Canada’s Wonderland (Vaughan, Ontario, Canada) [online], rcdb.com [dostęp 2019-07-28] .
- ↑ Cedar Point (Sandusky, Ohio, United States) [online], rcdb.com [dostęp 2024-08-27] .
- ↑ Six Flags Great America (Gurnee, Illinois, United States) [online], rcdb.com [dostęp 2019-07-28] .
- ↑ a b Wiener Prater (Vienna, Vienna, Austria) [online], rcdb.com [dostęp 2022-03-16] .
- ↑ a b Europa Park (Rust, Baden Wuerttemberg, Germany) [online], rcdb.com [dostęp 2019-08-23] .
- ↑ Kings Island (Mason, Ohio, United States) [online], rcdb.com [dostęp 2019-07-28] .
- ↑ Carowinds (Charlotte, North Carolina, United States) [online], rcdb.com [dostęp 2019-07-28] .
- ↑ Roller Coaster Search Results - Six Flags Great Adventure - Operating [online], rcdb.com [dostęp 2022-03-16] .
- ↑ Roller Coaster Search Results - Hersheypark - Operating [online], rcdb.com [dostęp 2021-01-13] .
- ↑ Roller Coaster Search Results - Six Flags Over Texas - Operating [online], rcdb.com [dostęp 2022-03-16] .
- ↑ Roller Coaster Search Results - Kings Dominion - Operating [online], rcdb.com [dostęp 2022-03-16] .
- ↑ Roller Coaster Search Results - Nagashima Spa Land - Operating [online], rcdb.com [dostęp 2022-03-16] .
- ↑ Blackpool Pleasure Beach (Blackpool, Lancashire, England, United Kingdom) [online], rcdb.com [dostęp 2019-08-23] .
- ↑ Flamingo Land (Malton, North Yorkshire, England, United Kingdom) [online], rcdb.com [dostęp 2019-08-23] .
- ↑ Alton Towers (Alton, Staffordshire, England, United Kingdom) [online], rcdb.com [dostęp 2019-08-23] .
- ↑ Heide Park Resort (Soltau, Lower Saxony, Germany) [online], rcdb.com [dostęp 2019-08-23] .
- ↑ Walibi Belgium (Wavre, Walloon Brabant, Wallonia, Belgium) [online], rcdb.com [dostęp 2019-08-23] .
- ↑ Roller Coaster Search Results - Bobbejaanland - Operating [online], rcdb.com [dostęp 2024-06-04] .
- ↑ Roller Coaster Search Results - Movie Park Germany - Operating [online], rcdb.com [dostęp 2024-06-04] .
- ↑ Roller Coaster Search Results - PortAventura Park - Operating [online], rcdb.com [dostęp 2024-06-04] .
- ↑ Roller Coaster Search Results - Walibi Holland - Operating [online], rcdb.com [dostęp 2024-06-04] .
- ↑ Roller Coaster Search Results - Parc Astérix - Operating [online], rcdb.com [dostęp 2024-06-04] .
- ↑ Roller Coaster Search Results - Fårup Sommerland - Operating [online], rcdb.com [dostęp 2024-06-04] .
- ↑ Roller Coaster Search Results - Djurs Sommerland - Operating [online], rcdb.com [dostęp 2024-06-04] .
- ↑ Roller Coaster Search Results - Linnanmäki - Operating [online], rcdb.com [dostęp 2024-06-04] .
- ↑ Roller Coaster Search Results - Mirabilandia - Operating [online], rcdb.com [dostęp 2024-06-04] .
- ↑ Roller Coaster Search Results - Thorpe Park - Operating [online], rcdb.com [dostęp 2024-06-04] .
Linki zewnętrzne
![]() | Zobacz galerię związaną z tematem: Kolejka górska |
- Roller Coaster DataBase (ang.) – Baza danych o kolejkach górskich, parkach rozrywki i nadchodzących nowościach wśród nich.
- CoasterGallery.com (ang.) – Zdjęcia i informacje o parkach rozrywki i kolejkach górskich
- Roller Coaster History (ang.) – Historia kolejek górskich
- Amusement Safety Organization. amusementsafety.org. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-03-01)]. (ang.). – Bezpieczeństwo kolejek górskich
- http://www.angelfire.com/emo2/rrcr/ (ang.) – Rzadkie materiały na temat kolejek górskich
- Britannica: topic/roller-coaster
- SNL: berg-og-dal-bane
- Catalana: 0195735
- DSDE: rutsjebane