Nikodem Sobik
![]() | |
![]() | |
Data i miejsce urodzenia | 15 września 1894 |
---|---|
Data i miejsce śmierci | |
Przebieg służby | |
Lata służby | 1914–1925 |
Siły zbrojne |
|
Jednostki | 13 pułk piechoty |
Stanowiska | dowódca batalionu |
Główne wojny i bitwy | I wojna światowa |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() |
Nikodem Sobik (ur. 15 września 1894 w Rowniu, zm. w kwietniu 1940 w Charkowie) – żołnierz armii niemieckiej, współtwórca Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska, powstaniec śląski, oficer Wojska Polskiego, przedsiębiorca, kawaler Orderu Virtuti Militari, ofiara zbrodni katyńskiej.
Życiorys
Syn Jana i Pauliny z domu Oleś[1]. Pochodził z wielodzietnej rolniczej śląskiej rodziny. Absolwent szkoły powszechnej (1908)[1]. W 1910 rozpoczął pracę w hucie „Silesia” w Rybniku, wkrótce potem za pracą udał się do Turyngii, gdzie do wybuchu I wojny światowej pracował w hucie.
W latach 1914–1918 służył w armii niemieckiej na froncie zachodnim, w artylerii. Po wojnie powrócił w rodzinne strony i rozpoczął działania w celu przyłączenia Śląska do Polski. Działał w Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska, był jednym z pierwszych jej organizatorów[1]. W marcu 1919 wraz z innymi działaczami POW został aresztowany w Rybniku przez Grenzschutz. Brał udział we wszystkich powstaniach śląskich w latach 1919–1921. Jako dowódca II batalionu 2 Żorskiego pułku powstańczego wsławił się m.in. zajęciem Żor i Rybnika oraz walkami o Paruszowiec. 28 sierpnia 1922 na rybnickim rynku został odznaczony Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari osobiście przez Józefa Piłsudskiego za udział w powstaniach[1].
Awansowany na porucznika w czerwcu 1922[1]. Po zakończeniu działań wojennych pozostał w wojsku i w 1922 został zweryfikowany do stopnia porucznika piechoty ze starszeństwem z dniem 1 września 1920. Po wojnie służył w 11 pułku piechoty[2].
22 listopada 1922 w mundurze porucznika Wojska Polskiego zjawił się na zabawie tanecznej w rodzinnym Rowniu. Wywołało to tumult, w rezultacie którego Sobik w obronie swego dobrego imienia i honoru wyciągnął rewolwer i śmiertelnie ranił 56-letniego rolnika Kaska, ojca dziesięciorga dzieci. Przybyła policja postawiła mu zarzut zabójstwa[3].
W 1924 został przeniesiony do 65 Starogardzkiego pułku piechoty do kadry oficerów rezerwowych, a w 1925, na własną prośbę, przeniesiony do rezerwy. W 1934 miał przydział w rezerwie do 4 pułku strzelców podhalańskich. Pozostawał wówczas w ewidencji PKU Pszczyna[4].
Zamieszkał w Rybniku, gdzie założył przedsiębiorstwo spedycyjno-transportowe. W 1924 ożenił się z Małgorzatą Elsner[1]. Miał dwójkę dzieci, Mirosławę i Dagoberta. Działał społecznie, m.in. w Związku Oficerów Rezerwy, Związku Powstańców Śląskich oraz Związku Strzeleckim.
W 1938 rozpoczął tworzenie na Śląsku oddziałów samoobrony. Łącznie zmobilizował około 3800 mężczyzn w 8 batalionach Ochotniczej Powstańczej Samoobrony[5]. Został uznany przez Niemców za wroga III Rzeszy i znalazł się na liście poszukiwanych przez Gestapo w Sonderfahndungsbuch Polen. Na stopień kapitana został mianowany ze starszeństwem z 19 marca 1939 i 210. lokatą w korpusie oficerów piechoty[6].
W sierpniu 1939 został zmobilizowany do 73 pułku piechoty i wyznaczony na stanowisko dowódcy kompanii marszowej. W kampanii wrześniowej przeszedł szlak bojowy 23 Dywizji Piechoty w składzie Armii „Kraków”. Po bitwie pod Tomaszowem Lubelskim, chcąc uniknąć niewoli niemieckiej, przedarł się do Lwowa. Tu został aresztowany przez NKWD i osadzony w obozie w Starobielsku. Wiosną 1940 został zamordowany przez NKWD w Charkowie[1] i pochowany potajemnie w bezimiennej mogile zbiorowej. Obecnie spoczywa w Piatichatkach na Cmentarzu Ofiar Totalitaryzmu w Charkowie. Figuruje na liście straceń, poz. 3057.
Awanse pośmiertne i upamiętnienie
5 października 2007 Minister Obrony Narodowej awansował go pośmiertnie do stopnia majora[7]. Awans został ogłoszony 9 listopada 2007 w Warszawie, w trakcie uroczystości „Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów”.
Jego imieniem nazwano ulicę w Rybniku.
Ordery i odznaczenia
- Krzyż Srebrny Orderu Wojennego Virtuti Militari (nr 4806)[1]
- Krzyż Niepodległości z Mieczami
- Krzyż Niepodległości (9 listopada 1931)[1][8][9]
- Krzyż Walecznych[1]
- Złoty Krzyż Zasługi (15 kwietnia 1937)[10][1]
- Srebrny Krzyż Zasługi
- Krzyż na Śląskiej Wstędze Waleczności i Zasługi
- Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości
- Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 „Polska Swemu Obrońcy”
Zobacz też
- jeńcy polscy w niewoli radzieckiej (od 1939 roku)
- obozy NKWD dla jeńców polskich
- ofiary zbrodni katyńskiej – zamordowani w Charkowie
Przypisy
- ↑ a b c d e f g h i j k Polak (red.) 1993 ↓, s. 195.
- ↑ Rocznik Oficerski 1923 – Ministerstwo Spraw Wojskowych, Biuro Personalne, Warszawa 1923, s. 155, 448.
- ↑ Niepotrzebni bohaterowie
- ↑ Rocznik Oficerski Rezerw 1934 ↓, s. 28, 578.
- ↑ Patrz: Jan Delowicz, Śmierć przyszła wiosną: mieszkańcy ziemi rybnicko-wodzisławskiej z obozów .... str. 96
- ↑ Rybka i Stepan 2004 ↓, s. 609.
- ↑ Decyzja Nr 439/MON Ministra Obrony Narodowej z 5 października 2007 w sprawie mianowania oficerów Wojska Polskiego zamordowanych w Katyniu, Charkowie i Twerze na kolejne stopnie oficerskie. Decyzja nie została ogłoszona w Dzienniku Urzędowym MON.
- ↑ BETA Księgi Cmentarne [online], ksiegicmentarne.muzeumkatynskie.pl [dostęp 2017-05-19] .
- ↑ SOBIK NIKODEM - Lista odznaczonych Krzyżem i Medalem Niepodległości - Niezwyciężeni 1918-2018. Instytut Pamięci Narodowej. [dostęp 2018-09-01]. (pol.).
- ↑ „Za zasługi na polu pracy społecznej” M.P. z 1937 r. nr 87, poz. 123
Bibliografia
- Rocznik Oficerski Rezerw 1934. Biuro Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych, 1934.
- Jan Delowicz: kpt. Nikodem Sobik bohater dwóch miast. Żory: Towarzystwo Miłośników Miasta Żory, 2001. ISBN 83-913366-3-8.
- Charków : księga cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego. Warszawa: Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa, 2003, s. 498. ISBN 83-916663-5-2.
- Jan Delowicz: Śmierć przyszła wiosną: mieszkańcy ziemi rybnicko-wodzisławskiej z obozów Kozielsk, Starobielsk, Ostaszków zamordowani w roku 1940 w Katyniu, Charkowie i Kalininie. Żory: Towarzystwo Miłośników Miasta Żory, 2000, s. 93–98. ISBN 83-913366-0-3.
- Rocznik Oficerski 1924 – Ministerstwo Spraw Wojskowych, Biuro Personalne, Warszawa 1924, s. 279, 484.
- Jednostka Strzelecka 2031 im. gen. bryg. Stanisława Sosabowskiego w Rybniku, Biografia kpt Nikodema Sobika. www.js2031.y0.pl. [dostęp 2012-11-03].
- Bogusław Polak (red.): Kawalerowie Virtuti Militari 1792 – 1945. T. 2/2. Koszalin: Wydawnictwo Uczelniane Wyższej Szkoły Inżynierskiej w Koszalinie, 1993. ISBN 83-900510-0-1.
- Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Awanse oficerskie w Wojsku Polskim 1935-1939. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego, 2004. ISBN 978-83-7188-691-1.