Pafnutij Czebyszew
![]() Pafnutij L. Czebyszow | |
Data i miejsce urodzenia | 4 maja?/16 maja 1821 |
---|---|
Data i miejsce śmierci | 26 listopada?/8 grudnia 1894 |
Zawód, zajęcie | matematyk |
![]() |
Pafnutij Lwowicz Czebyszew (Czebyszow), ros. Пафнутий Львович Чебышёв (ur. 4 maja?/16 maja 1821 w Okatowie w guberni kałuskiej, zm. 26 listopada?/8 grudnia 1894 w Sankt Petersburgu[1]) – rosyjski matematyk. Działał w dziedzinie teorii liczb, teorii prawdopodobieństwa, w analizie matematycznej oraz w zastosowaniach matematyki.
Życiorys
Pochodził z zamożnej szlachty rosyjskiej. Matka Agrafiena Iwanowna Pozniakowa, ojciec Lew Pawłowicz Czebyszow, oficer armii rosyjskiej, weteran wojen napoleońskich.
Pafnutij był jednym z dziewięciorga dzieci. Początkowe nauki pobierał w domu. W tym czasie biegle opanował francuski, co potem w naturalny sposób zachęciło go do odwiedzin Francji, gdzie zawarł znajomość z matematykami.
W roku 1832 rodzina przeniosła się do Moskwy; tu Czebyszow kontynuował naukę w domu, ale jego nauczycielem był już matematyk i popularyzator tej nauki w Rosji, P.N. Pogorielski. W roku 1837 Czebyszow rozpoczął studia matematyczne na Uniwersytecie Moskiewskim. W 1841 ukończył pierwszy etap studiów pisząc pracę dyplomową pod kierunkiem Nikołaja Braszmana, specjalisty od zastosowań matematyki.
Po ukończeniu studiów wyjechał do Francji. Tu też publikował swoje pierwsze prace – i wiele następnych. W 1846 roku uzyskał magisterium i w tymże roku opublikował swoją pierwszą pracę z teorii prawdopodobieństwa. Jego rozprawa doktorska powstała w zarysie już w roku 1843; obronił ją na uniwersytecie w Sankt Petersburgu w roku 1849, w wieku 28 lat. Dwa lata wcześniej podjął pracę w tej uczelni. Jego zainteresowania skierowały się wówczas ku teorii liczb; opublikował z tej dziedziny kilka znakomitych rozpraw, tej dyscypliny dotyczyła też jego rozprawa doktorska, która przyniosła mu prestiżową nagrodę Akademii Nauk.
W roku 1850 Czebyszow uzyskał stanowisko profesora nadzwyczajnego. W dwa lata potem odbył podróż do Francji, Niemiec i Anglii. W trakcie tej podróży nawiązał kontakty osobiste z plejadą matematyków europejskich – a więc i światowych – owych czasów. Od tej pory wyruszał w długie podróże na Zachód co roku; jeśli któregoś roku tego zaniechał, udawał się na wypoczynek do Tallinna. Stopniowo jego zainteresowania naukowe koncentrowały się na teorii prawdopodobieństwa; w tej dziedzinie zdobył światową sławę. Jego uogólnione prawo wielkich liczb należy do kanonu matematyki.
Przeszedł na emeryturę w roku 1882. W ciągu niezwykle płodnego naukowo życia otrzymał mnóstwo najzaszczytniejszych nagród. Był członkiem licznych Akademii Nauk i kawalerem najwyższych orderów, w tym francuskiej Legii Honorowej. Nigdy się nie ożenił i żył samotnie w wielkim dziesięciopokojowym domu. Był bardzo bogaty.
Zobacz też
Przypisy
- ↑ Czebyszew Pafnutij L., [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2021-12-16] .
Linki zewnętrzne
John J. O’Connor; Edmund F. Robertson: Pafnutij Czebyszew w MacTutor History of Mathematics archive (ang.) [dostęp 2021-10-24].
Pafnuty Lvovich Chebyshev w bazie Mathematics Genealogy Project (ang.) [dostęp 2021-10-30].
- ISNI: 0000000118863718
- VIAF: 54930819
- LCCN: n85344734
- GND: 118666118
- LIBRIS: 20dgg8bl14072jq
- BnF: 13517018d
- SUDOC: 07776255X
- SBN: CUBV152195
- NLA: 35902887
- NKC: ola2002159065
- RSL: 000082121
- NTA: 145710149
- BIBSYS: 93006250
- CiNii: DA06639039
- Open Library: OL126057A
- PLWABN: 9810630732405606
- NUKAT: n01096988
- J9U: 987007259659505171
- LNB: 000224536
- CONOR: 34500195
- LIH: LNB:V*355568;=BS
- PWN: 3889362
- Britannica: biography/Pafnuty-Lvovich-Chebyshev
- Treccani: pafnutij-lvovic-cebysev
- Universalis: pafnoutii-lvovitch-tchebychev
- БРЭ: 4680961
- NE.se: pafnutij-tjebysjov
- SNL: Pafnutij_Tsjebysjev
- Catalana: 0016759
- DSDE: Pafnutij_Tjebysjov
- Hrvatska enciklopedija: 13216
- MacTutor: Chebyshev