Prawoślaz lekarski
![]() | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | |||
Rząd | ślazowce | ||
Rodzina | ślazowate | ||
Rodzaj | prawoślaz | ||
Gatunek | prawoślaz lekarski | ||
Nazwa systematyczna | |||
Althaea officinalis L. Sp. pl. 2:686. 1753 | |||
Synonimy | |||
| |||
| |||
| |||
|
Prawoślaz lekarski (Althaea officinalis L.) – gatunek rośliny zielnej należący do rodziny ślazowatych (Malvaceae). Pochodzi z obszaru śródziemnomorskiego. W Polsce jest kenofitem, jako gatunek dziko rosnący występuje na niżu, jest także uprawiany.
Morfologia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5d/Althaea_officinalis_sl20.jpg/180px-Althaea_officinalis_sl20.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/69/Althaea_officinalis_Prague_2011_2.jpg/180px-Althaea_officinalis_Prague_2011_2.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1f/Althaea_officinalis_sl72.jpg/180px-Althaea_officinalis_sl72.jpg)
- Pokrój
- Roślina o wysokości do 1,5 m. Cała roślina jest owłosiona miękkimi, szarymi włoskami.
- Liście
- Ulistnienie skrętoległe. Liście posiadają długie ogonki i mają około 7–10 cm długości. Blaszka jest kształtu sercowatego lub jajowatego z 3–5 płytkimi klapami i brzegiem karbowanym bądź ząbkowanym. Unerwienie dłoniaste. Ogonki i obydwie powierzchnie blaszki są szarawozielone i gęsto owłosione[4].
- Kwiaty
- Różowe, dość duże, umieszczone głównie na wierzchołku łodygi w kątach liści, pojedynczo lub po kilka. Są to kwiaty promieniste, 5-krotne, a ich liczne pręciki zrośnięte są nitkami w rurkę wokół słupka.
- Owoce
- Rozłupnie rozpadające się na liczne ciemnobrunatne, nerkowate i płaskie rozłupki.
- Korzeń[4]
- Walcowaty do 3 cm średnicy, nieokorowany barwy szarawobrunatnej, okorowany – szarawobiałej. Przełam w części zewnętrznej jest włóknisty, nierówny i ziarnisty w wewnętrznej. Korka i miękiszu kory pierwotnej brak.
Biologia i ekologia
Bylina, hemikryptofit. Kwitnie od lipca do sierpnia. Siedlisko: solniska, murawy, łąki, rowy. W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych gatunek charakterystyczny dla rzędu (O.) Agropyro-Rumicion crispi[5].
Anatomia
- Althaeae folium – liść prawoślazu:
- włoski krzaczkowate
- gruzły szczawianu wapnia
- komórki śluzowe
- Althaeae radix – korzeń prawoślazu:
- owalne komórki śluzowe
- włókna grubościenne
- gruzły szczawianu wapnia
- Włoski krzaczkowate
- Ziarno pyłku
- Aparat szparkowy
Zastosowanie
- Surowiec zielarski[6]
- Korzeń prawoślazu (Althaeae radix, Althaeae radice) i liść prawoślazu (Althaeae folium)[4]. W korzeniu występuje śluz jako główny składnik czynny (5-10%), pektyny (ponad 10%), skrobia, sacharoza (około 10%), olej tłusty, związki białkowe, asparaginę i betainę, lecytynę, składniki mineralne i inne[7]. W liściu – śluz sięgający zawartości nawet 10%, olejek lotny, kwasy organiczne, związki flawonowe, skopoletyna i inne.
- Działanie
- Surowce używane do wyrobu preparatów przeciwkaszlowych jako środki powlekające, łagodzące, osłaniające. Pomagają w stanach zapalnych przewodu pokarmowego – podrażnieniach, uszkodzeniach nabłonka, wrzodach żołądka, nadkwaśności, zaparciach, w schorzeniach górnych dróg oddechowych takich jak nieżyt oskrzeli i gardła z kaszlem. Ze względu na brak składników silnie działających i przyjemny smak często stosowane w pediatrii. Zewnętrznie w postaci kataplazmów do okładów zmiękczających. Ostatnio wykazano, że śluz zawarty w korzeniach i liściach przy podaniu pozajelitowym wywiera działanie hipoglikemiczne.
- Zbiór i suszenie
- Roślina ta uprawiana jest do celów farmaceutycznych. Korzenie uzyskuje się z roślin dwuletnich na jesieni. Bezpośrednio po zbiorze korzeń jest zazwyczaj pozbawiony kory pierwotnej, jest to korzeń prawoślazu tzw. okorowany. W celu zachowania jasnej barwy korzeń okorowany powinien być suszony w temperaturze 40 °C. Liście łodygowe zbierane są przed kwitnieniem i suszone na powietrzu w cieniu.
Inne zastosowania
- Sztuka kulinarna: sproszkowane korzenie podgrzewane z cukrem tworzą delikatną, słodką masę, stosowaną w cukiernictwie (pianka marshmallow). Zawierają skrobię, pektyny, asparaginę, sole mineralne, garbniki, betainę.
- Roślina ozdobna. Czasami (rzadko) jest uprawiany w celach ozdobnych. W uprawie wymaga gleby głębokiej, dobrze nawożonej i wilgotnej.
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-02-19] (ang.).
- ↑ Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-09-15].
- ↑ a b c Farmakopea Polska X, Polskie Towarzystwo Farmaceutyczne, Warszawa: Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, 2014, s. 4276, ISBN 978-83-63724-47-4 .
- ↑ Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
- ↑ Stanisław Kohlmünzer: Farmakognozja: podręcznik dla studentów farmacji. Wyd. V unowocześnione. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2003, s. 669. ISBN 83-200-2846-9.
- ↑ Prof. dr hab. farm. WaleriaP.W. Olechnowicz-Stępień Prof. dr hab. farm. WaleriaP.W., Rośliny lecznicze stosowane u dzieci, Warszawa 1992: Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich, s. 38, ISBN 83-200-1594-4 .
Przeczytaj ostrzeżenie dotyczące informacji medycznych i pokrewnych zamieszczonych w Wikipedii.
- p
- d
- e
- p
- d
- e
R05: Leki stosowane w kaszlu i przeziębieniu
R05C – Leki wykrztuśne |
| ||||
---|---|---|---|---|---|
R05D – Leki przeciwkaszlowe |
|
- Britannica: plant/marsh-mallow
- SNL: legestokkrose
Identyfikatory zewnętrzne:
- BioLib: 39335
- EoL: 584767
- EUNIS: 175782
- Flora of China: 200013686
- Flora of North America: 200013686
- FloraWeb: 340
- GBIF: 3152520
- identyfikator iNaturalist: 52565
- IPNI: 558872-1
- ITIS: 21610
- NCBI: 145745
- Plant Finder: 282618
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): kew-2631597
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:558872-1
- Tela Botanica: 3752
- identyfikator Tropicos: 19601250
- USDA PLANTS: ALOF2
- CoL: 5TY3W