Przylepka żałobna
Systematyka | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | grzyby | ||
Typ | workowce | ||
Klasa | miseczniaki | ||
Rząd | misecznicowce | ||
Rodzina | tarczownicowate | ||
Rodzaj | przylepka | ||
Gatunek | przylepka żałobna | ||
Nazwa systematyczna | |||
Melanelia stygia (Nyl.) Divakar, A. Crespo, Wedin & Essl. Mycotaxon 7(1): 47 (1978) | |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b1/Alpine_Camouflage_Lichen_%282506365717%29.jpg/220px-Alpine_Camouflage_Lichen_%282506365717%29.jpg)
Przylepka żałobna, tarczownica żałobna (Melanelia stygia (Nyl.) Divakar, A. Crespo, Wedin & Essl.) – gatunek grzybów z rodziny tarczownicowatych (Parmeliaceae)[1]. Ze względu na symbiozę z glonami zaliczany jest do porostów[2].
Systematyka i nazewnictwo
Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Montanelia, Parmeliaceae, Lecanorales, Lecanoromycetidae, Lecanoromycetes, Pezizomycotina, Ascomycota, Fungi[1].
Po raz pierwszy takson ten opisał w 1753 r. Karol Linneusz jako Lichen stygius. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu w 1978 r. Theodore Lee Esslinger[1].
Synonimy nazwy naukowej[3]:
- Cetraria stygia (L.) Schaer. 1833
- Cornicularia stygia (L.) Nyl. 1854
- Imbricaria stygia (L.) DC. 1805
- Imbricaria stygia (L.) DC. 1805 f. stygia
- Lichen stygius L. 1753)
- Lobaria stygia (L.) Hoffm. 1796
- Parmelia stygia (L.) Ach. 1803
- Parmelia stygia (L.) Ach. 1803) f. stygia
- Parmelia stygia var. septentrionalis Lynge 1938
- Parmelia stygia (L.) Ach. 1803 var. stygia
- Squamaria stygia (L.) Hoffm. 1794
Nazwy polskie według W. Fałtynowicza[2].
Charakterystyka
- Plecha
Listkowata, tworząca kolistą lub nieregularną, dość grubą plechę o średnicę do 10 cm[4]. Największa plecha rosnąca w Norwegii na przedpolu lodowca miała średnicę 12 cm, i liczyła sobie około 240 lat[5]. Górna powierzchnia plechy jest ciemna, ma barwę czarną, brązowoczarną, oliwkowobrązową, szaroczarną lub szarobrązową, jest gładka, miejscami pomarszczona i brodawkowata. Jest głęboko wcinana, składa się z odcinków o długości 1–2 cm i szerokości 1–1,5(2) mm. Odcinki te są kilkukrotnie i nieregularnie podzielone, ich brzegi stykają się, lub zachodzą na siebie. Są spłaszczone lub wypukłe, czasami niemal wałeczkowate i zazwyczaj mają podwinięte końce. Dolna powierzchnia plechy jest matowa, na środku czarna, na obwodzie brunatna. Występują na niej nieliczne, czarne chwytniki[4][6].
- Rozmnażanie
Dość często na górnej powierzchni występują owocniki w postaci lekanorowych apotecjów o średnicy 2–8 mm. Mają karbowany lub brodawkowaty brzeżek i czarnobrunatne lub czarne tarczki. Powstają w nich jednokomórkowe, bezbarwne zarodniki o elipsoidalnym kształcie i rozmiarach 7,5–9.5 × 5–6 μm. W jednym worku powstaje po 8 zarodników. Dość licznie występują pyknidy. Mają duży i wystający otworek[4].
Występowanie i siedlisko
Przylepka żałobna występuje wyłącznie na półkuli północnej, ale jest tutaj szeroko rozprzestrzeniona, występuje na wszystkich kontynentach, a także na wielu wyspach. W Europie na północy sięga po północne wybrzeża Grenlandii i archipelag Svalbard na Morzu Arktycznym. W Polsce po II wojnie światowej w dokumentacji mykologicznej podawane są stanowiska tego gatunku wyłącznie w Karpatach i Sudetach[2]. W wyższych partiach gór jest jeszcze dość często spotykana[4]. W Polsce podlega ścisłej ochronie gatunkowej[7].
W Polsce rośnie na skałach krzemianowych[4], w Ameryce Północnej także na pniach, gałęziach i gałązkach drzew[6].
Gatunki podobne
Na skałach rośnie kilka podobnych gatunków porostów liściastych, jednak morfologicznie można je dość łatwo odróżnić:
- przylepka oddzielona (Melanelia disjuncta) posiada na plesze soralia[6],
- przylepka strzępiasta (Melanelia panniformis) ma plechę grubą, zbudowana ze skupiska łatek
Przypisy
- ↑ a b c Index Fungorum. [dostęp 2015-07-31]. (ang.).
- ↑ a b c Wiesław Fałtynowicz: The Lichenes, Lichenicolous and allied Fungi of Poland.Krytyczna lista porostów i grzybów naporostowych Polski. Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera PAN, 2003. ISBN 83-89648-06-7.
- ↑ Species Fungorum. [dostęp 2015-07-31]. (ang.).
- ↑ a b c d e Hanna Wójciak: Porosty, mszaki, paprotniki. Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2010. ISBN 978-83-7073-552-4.
- ↑ Geir Hestmark1, Olav Skogesal and Øystein Skullerud. Growth in the alpine saxicolous lichensAllantoparmelia alpicola and Melanelia stygia. Nova Hedvigia, maj 2004
- ↑ a b c Consortium of North American Lichen Herbaria. [dostęp 2015-07-31].
- ↑ Dz.U. z 2014 r. poz. 1408 – Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej grzybów